Skip to main content

Full text of "De compositione hominis"

See other formats 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2010  with  funding  from 

Boston  Library  Consortium  Member  Libraries 


http://www.archive.org/details/decompositionehoOOwycl 


I0ANNIS  WICLIF 

DE  OOMPOSITIONE  HOMINIS 

FOR  THE  FIEST  TIME  EDITED 
BY 

RUDOLF     B  E  E  R. 


-s-r    !    3-i- 


LONDON. 

PUBLISHED    FOR    THE    WICLIF    SOCIETY    BY    TRUBNER    &    C° 

57  ANI)  59  LUDGATE  HILL 

1884. 
JOHNSON    REPRINT   CORPORATION  MINERVA,  G.m.b.H. 

NEW  YORK  AND  LONDON  FRANKFURT  AM  MAIN 


BOSTON  COLLEGE  LIBRARY 
CHESTNUT  HILL,  MASS. 


£ft 

\)«    3 


■jk342 


First  reprinting,  1966 


Printcd  in  the  United  States  of  America 


TO  THE  MASTER 
IN  CLASSICAL  AND  BIBLICAL  PHILOLOGY 

WILHELM  VON  HARTEL 

PROFESSOR    OF    THE    VIENNA    UNIVERSITV. 


THE  EDITOR. 


INTRODUCTION. 


The  present  volume  of  the  Latin  works  of  the  proto- 
reformer  —  the  first  purely  philosophical  writing  in  a  Wiclifian 
sense  —  appears  considerably  later  than  was  at  first  announced 
by  the  Wiclif  Society. 

To  explain  this  delay  and  perhaps  to  excuse  it,  a  few  words 
may  fairly  be  said  on  the  difficulties  of  editing  similar  texts, 
especially  the  philosophical  writings  of  our  author.  These  difficulties 
are  essentially  involved  in  the  principles  adhered  to  in  bringing  out 
this  volume. 

The  principles  which  must  guide  our  editors  are  well  understood: 
the  volumes  which  have  already  appeared  have  helped  to  develope 
them;  and  it  might  seem  that  a  close  following  of  the  excellent 
examples  before  me  would  have  considerably  facilitated  my  own 
work.  But  anyone  who  set  to  work  under  this  impression  to  edit 
the  philosophical  ojmscula  of  Wiclif,  would  very  soon  find  himself 
undeceived.  On  Wiclifs  theology  we  are  on  the  whole  fairly  well 
informed.  Of  his  philosophy,  even  the  pioneer  works  ofPrantl  and 
Lechler  give  us  but  scanty  indications. 

As  however  the  better  known  theological  system  of  the  gifted 
Oxford  master  can  be  fully  unfolded  and  made  clear  solely  by  the 
publication  of  the  whole  of  his  obscure  Latin  writings,  much  more 
can  the  basis  of  a  sound  study  of  Wiclifian  philosophy  be  laid 
when  all  the  purely  philosophical  works  of  our  author,  which  must 
surely  explain  and  complement  one  another,  are  in  like  manner 
made  accessiblc  to  us.  And  this  bears  very  closely  upon  the 
present  edition. 


VI  INTRODUCTION. 

It  is  still  too  early  to  venture  upon  any  but  a  very  general 
criticism  of  the  tractate  'de  composicione'.  It  is  only  one  of  the  many 
building-stones  of  the  Wiclifian  system  which  is  to  be  constructed, 
we  may  hope,  ere  long. 

I  have  made  a  special  study  of  the  philosophical  treatises; 
and  I  hope  that  a  survey  of  the  whole  Wiclifian  philosophy  will 
flnish  this  part  of  the  complete  works. 

With  greater  confidence,  though  not,  as  we  shall  see,  without 
difficulties  to  be  superseded,  I  proceed  to  treat  the  external  details 
of  the  present  edition.  In  this  part  of  my  work;  I  have  been 
mainly  guided  by  my  predecessors.  FolloAving  the  order  observed 
by  them  I  shall  briefly  treat  I.  The  manuscripts.  II.  The  'diplomatic' 
criticism.  III.  The  higher  criticism.  IV.  The  question  of  genuineness. 
V.  The  intrinsic  value  of  the  present  volume. 

I.  Manuscripts. 

Codex  A,  ou  which  we  based  our  work  is  Ms.  4307  [Theol.  911] 
Tabulae  codd.  bibl.  Pal.  III,  236.  Denis  I  CCCCVI  of  the  Vienna 
Imperial  and  Royal  Library  date  1432 — 1433:  242  leaves  size  15 
by  22  Centimeters.    It  contains: 

1.  la — 38''  Johannes  Sharp,  'tractatus  de  anima'  beginning 
'Utrum  anima  intellectiva',  ending  'oportet  huiusmodi  abstractionem 
proicere'  &c.'  at  the  end  in  the  Bohemian  language  'Bud  bohu 
chwala'  in  latin  translation  'sunto  deo  gratiae'. 

2.  38b — G2C  Johannis  Wiclif  'tractatus  de  composicione  hominis' 
(details  to  be  seen  from  the  text  and  notes). 

3.  62b — 114  Idem  'Tractatus  de  universalibus',  endiog,  'Explicit 
tractatus  Johannes  Wykleph  de  Universalibus  per  Petrum  de 
Czaslavia.  Finitus  Glattowie.  Sub  anno  domine  MCCCXXIII  et  eodem 
anno   fuit   synodus   generalis    concilii   cum   dominis  Bohemis  Basilie.' 

4.  115a — 157b  Idem  tractatus  de  incarnatione. 

On  157b  Chwalime  boha  w  weseli  (Vivamus  hilariter  Deo). 

5.  158a — 190a  Tractatus  'de  ente  in  communi';  begins,  'In  primis 
ergo  supponitur';  ending,  'vel  verso  superfluerunt.' 

6.  190b — 242b  'Tractatus  de  ente  in  particulari';  beginning, 
'Supposito  ex  superius  declaritis'  ending,  ^aput  deum  hinc  vere  sunt'. 


INTRODUCTION  VII 

This  Maauscript  may  be  enriched  by  the  following  eodices,  of 
inferior  value  in  my   opinion. 

B.  Codex  of  the  Vienna  lmperial  and  Royal  Library. 

On  the  valuable  contents  of  this  Ms.  see  Tab.  III  334  and 
Denis  I  DCCCII. 

This  codex  contains  274  leaves  (size  14,8  by  21,2  Centimeters) 
parchment  and  paper  from  the  XIII,  XIV  und  XV  Century.  On 
page  75  —  96a  we  find  our  treatise  in  a  beautiful  handwriting  which 
does  not  occur  again  in  this  codex,  and  evidently  dates  from  the 
15th  Century. 

The  third  Codex  C  belongs  likewise  to  the  Vienna  Imperial 
and  Royal  Library  Cod.  4504  [Theolog  932]  (Tabulae  III  290, 
Denis  I  CCCLXXXVII  paper  XV  Century  (size  14,4  by  21,8  Centi- 
meters).  It  contains  on  153  leaves: 

1.  la—  36a  Joh.  Wiclif  Tractatus  de  simonia',  36b  vacat. 

2.  37a — 11 0b  Idem  'De  benedicta  incarnatione'. 

3.  110b — 113b  Idem'Sermo'  (super  illud)  probet  autem  se  ipsum 
homo'  and  begins:  'Quomodo  Christianus  ad  ministrandum'  114b — 120b 
left  blank   121b — 153b  Idem  'De  composicione  hominis'. 

We  have  further  used  two  Mss.  of  the  Prague  University 
Library  Avhich  we  number  P.   and  Pr. : 

P  VIII  F  1.  This  codex  is  described  in  Hanslick's  history  and 
description  of  the  Prague  Universitv  Library,  Prague  1851,  page  610. 

It  dates  from  the  15th  Centurv  and  contains  120  leaves, 
Hanslick  states  the  number  of  leaves  to  be  113,  which  is  explained. 
by  pp.  114 — 120  not  being  paged.  Size  15  by  22  Centimeters,  in 
two  columns.  Its  contents  are: 

1.  1  —  39  De  universalibus- 

2.  39 — 52  De  materia  et  forma. 

3.  53 — 73   De  composicione  hominis. 

4.  73—87  De  ideis. 

5.  87 — 113  De  individualite  temporum. 

At  the  end  we  find  a  pamphlet  against  priests,  which  may  be 
used  as  a  terminus  post  quem.  It  runs  thus: 
'Anno  milleno  quadrageno  quoque  deno 
Luce  sequenti  post  apa  (erased)  missionem   Christi 
Olim   diviciis  gravibusque  dotata  talentis.' 


VIII  INTRODUCTION. 

'Turma  sacerdotum  volebat  rapere  totum 

Quod  non  habebat  patrum  universaque  edebat 

Nec  parcit  propriis,  sed  ea  tribuit  vagis  famellis 

Iam  loculos  ditata  in  alto  loco  locata 

Mala  paterna  .  .  .' 

Here  the  poem,  itself  not  without  interest  as  illustrating  the 
reformatory  movement  of  tliat  time,  abruptly  breaks  ofF. 

Our  last  textual  authority  is  Pr.  Codex  Pragensis  VIII,  9;  6, 
bound  in  stout  parchment,  but  written  on  paper,  110  pp.  all  in  the 
same  hand  (XVth  Century):  the  writing  is  very  indistinct  and  slo- 
venly,  rendering  the  collation  of  the  MS.  a  matter  of  great  difficulty. 
This  MS.  contains: 

1.  Wiclif  a)  libellus  de  universalibus  pp.   1 — 57. 

b)  Eiusdem  de  materia  et  forma  pp.  57 — 80. 

2.  Positio  Stephani  de  Palecz. 

3.  Positio  Johannis  de  Hussinetz. 

4.  De  Composicione  hominis. 
The  second  Treatise  begins: 

,Sequitur  posicio  Reverendi  magistri  Stephani  Palecz.' 

The  third  treatise  begins: 

7Sequitur  alia  positio  Reverendi  Magistri  de  Husinecz.' 

II.  Diplomatic  Criticism. 

There  is  no  need  to  discuss  at  length  in  this  place,  what  is 
understood  amongst  recent  scholars  by  the  term  'diplomatic  criticism'. 
It  comprises  the  estimate  of  the  documentary  value  of  manuscript 
sources,  their  classification  and  the  determining  of  their  relation 
to  one  another,  the  construction  of  the  text  by  this  means;  and 
lastly,  the  detailed  study  of  particular  passages.  Here  too  it  has 
been  possible  to  follow  the  lead  of  former  editors. 

But  in  the  first  part  of  our  task  —  the  examination  of  the 
comparative  value  of  our  authorities,  —  we  are,  in  the  present  case, 
beset  with  difficulties  at  the  outset. 

As  Buddensieg  has  conclusively  proved,  the  principles  wliich 
guide  us  in  the  criticisin  of  classical  MSS.  can  be  applied  equally 
to  late  mediaeval  MSS. 


INTRODUCTION.  IX 

But  it  should  not  be  overlooked  that  we  possess  MSS.  of  the 
classics  and  even  of  the  Fathers  of  the  Church,  and  the  historians  of 
the  early  middle  ages,  which,  in  point  of  clearness  and  accuracy, 
are  all  that  we  could  desire. 

It  should  further  be  taken  into  account,  that  of  most  of 
these  authors  we  have  a  great  many  editions,  and  that  these 
favourable  circumstances  have  not  only  fostered  but  even  challenged 
the  studv  of  MSS..  of  their  transmission,  and  more  especially,  of 
the  linguistic  peculiarities  of  the  authors. 

Bv  such  studies  the  number  of  so-called  loci  ambigui,  that 
is  to  say,  of  passages  where  it  appears  advisable  to  incorporate 
various  readings  into  the  text,  is  reduced  to  a  mininum.  In  the 
case  of  a  Wiclif  edition,  more  particularly  of  an  editio  princeps,  no 
such  advantage  exists. 

The  editor  feels  himself  bound  to  confess  that  in  a  great 
number  of  passages  the  reading  given  in  the  note  might  just  as 
well  have  been  incorporated  into  the  text,  and  vice  versa. 

In  such  cases  the  scientific  method  which  we  have  described, 
demands  that  we  should  follow  the  best  MS.  i.  e.  that  which  in 
undoubted  instances  has  given  the  best  readings.  But  which  is 
the  best  source  of  our  present  treatise?  This  is  the  question  we 
have  presently  to  consider,  a  question  intimately  connected  with 
that  of  the  classification  of  the  MSS.:  a  few  words  must  therefore 
first  be  said  on  this  latter  point. 

But  in  this  preliminary  investigation,  there  being  such  a 
disproportion  between  possible  and  undoubtedlv  correct  readings, 
we  find  ourselves  at  once  in  a  dilemma,  or  before  a  circulus 
vitiosus,  a  very  frequent  occurrence  throughout  the  study  of  this 
treatise. 

We  have  to  decide  which  is  the  best  source,  and  to  base  this 
decision  on  readings  which  for  the  most  part  are  uncertain. 

Again,  it  is  not  advisable  on  account  of  these  circumstances, 
to  rely  on  the  strength  of  numbers;  for  the  critical  passages  must 
not  be  counted  but  woighed. 

The  difficulties  of  dealing  with  the  MSS.  were  increased  by 
my  inability,  despite  the  most  careful  examination,  to  discover 
any  family   connexion    between   the   five   MSS.    Such   a   connexion, 


X  INTRODUCTION. 

if  discovered,  would  have  given  a  clue  to  the  history  of  the  trans- 
mission  of  the  work. 

In  my  opinion  we  have  to  deal  with  MSS.  springing  indeed 
from  the  same  original  source  but  having  no  closer  connexion  with 
one  another. 

The  reason  of  the  frequent  references  in  the  notes  to  all  the 
remaining  MSS.  B,  C,  P  and  Pr,  is  simply  that  in  many  cases,  I 
was  bound  to  adopt  one  MS.  as  the  basis  of  the  text.  This  MS. 
however  certainly  seemed  to  me  to  deserve  the  preference,  and 
for  the  following  reasons. 

In  settling  the  text  I  aimed  at  a  reasonable  eclecticism,  such 
as  under  similar  circumstances  is  practised  and  sanctioned  by  the 
most  competent  critics.  Everyone  who  has  entered,  however  slightly, 
into  the  investigation  of  the  text  of  classical  authors,  is  aware  to 
what  an  extent  this  method  is  followed,  from  the  Metamorphoses 
of  Ovid,  and  almost  throughout  the  whole  series  of  lyrics. 

In  the  same  way  with  the  other  authors  we  are  seldom  able 
to  follow  implicitly  the  guidance  of  one  MS. 

Applying  this  to  our  case,  our  first  result  is  the  negative  one: 
For  the  treatise  T)e  Composicione'  we  have  —  quite  apart  from  the 
self-evident  minor  mistakes  of  scribes  —  no  authentic  MS.  to  follow. 

Our  already  expressed  preference  for  MS.  A  is  not  inconsistent 
with  this  fact. 

Both  for  external  and  internal  reasons,  the  superiority  of  this 
MS.  appears  to  me  of  equal  certainly  with  our  negative  dictum. 

First  and  foremost,  there  is  the  comparatively  clear,  firm  and 
scholarly  handwriting  which  can  seldom  be  misread,  and  which 
contrasts  favourably  with  the  version  Pr  rl  4G,  24,  or  countless 
other  MSS.  which  might  be  named.  We  have  to  acknowledge  the 
liberality  of  the  Society  in  affording  the  members  an  opportunity 
of  judging  for  themselves  of  this  first  MS.,  by  means  of  the  fac- 
simile  of  its  first  page  appended  to  the  present  volume. 

Everyone  who  has  had  to  do  with  the  recklessly  careless 
scribbling  so  common  with  15th  Century  scribes,  will  appreciate 
the  evenness  and  firmness  of  this  writing. 

In  addition  to  this  good  quality,  there  is  a  degree  of 
intelligence   traceable  in  the    copying    itself,    of  which   we   become 


INTRODUCTION.  XI 

conscious  only  in  the  course  of  careful  study  of  the  MS.  but  which 
then  becomes  plainly  evident. 

It  appears  in  the  headings  and  the  dates  so  frequently  given 
by  this  scribe  (compare  our  adnotatio  critica  and  the  description 
of  the  MS.  itself). 

He  does  not  overlook  a  single  mistake;  he  strikes  out  the 
wrong  word  and  adds  the  proper  one. 

It  is  this  carefulness  in  the  choice  of  the  original  and  this 
correctness  in  copying  it  which  has  determined  my  preference. 

It  would  be  futile,  as  I  have  said,  to  count  up  the  readings, 
numbers  have  no  weight  here,  but  one  or  two  passages  taken  at 
random  will  serve  to  confirm  what  has  been  stated. 

Let  us  take  the  very  beginning  on  page  1?  3  of  C.  P.  Pr. : 
partibus  after  suis  is  altogether  impossible,  for  it  is  evident  by  the 
following  words  cum  aliis  difficultatibus ,  that  the  author  intended 
to  point  out  a  difficulty;  but  these  words  form  the  'principles'  of 
the  composition. 

A  concrete  part  as  such,  cannot  be  spoken  of  as  a  diffi- 
cidtas. 

It  thus  becomes  clearer  why  the  gloss  fpartibus'  has  been 
sniuggled  in. 

A  scribe  could  only  imagine  a  'composicio  ex    partibus. 

This  mistake  is  old;  we  find  it  in  all  three  MSS.  and  we  know 
that  they  do  not  copy  one  another,  but  it  is  the  more  egregious 
inasmuch  as  'ex  suis  partibus  qualitativis  principiis'  has  no  sense 
at  all. 

A  similar  sentence  we  must  pass  on  the  following  passage 
where  all  the  MSS.  except  A  read  'Primo  materie  possibilitas,  pre- 
ciositas  sive  subtilitas\ 

It  is  needless  to  say  more  on  this  passage;  for  a  discussion 
of  the  'possibilitas1  of  the  composicio  of  man  would  be  unheard  of. 

The  two  important  poiuts  are  the  preciositas  and  the  subtilitas 
as  will  be  explained  by  the  following  passage. 

The  passage  1,  15  'ut  materiam  de  trinitate,  de  incarnacione 
verbi  domini  et  de  beatitudine  finali' ,  is  interesting  and  a  good  specimen 
of  Wyclifs  style.  The  'et'  which  introduces  the  last  word  is  to  be 
found  in  A,  only. 


XII  INTEODUCTION. 

This  word,  so  far  removed  from  classical  Latin,  and  so  nearly 
approaching  to  modern  forms  of  language  is  very  characteristic  of 
Wyclif. 

Compare  3,  22;  11,  15;  11,  18;  12,  12  and  many  following 
passages.  To  avoid  being  tedious,  I  will  cite  only  a  few  more 
passages  in  confirmation  of  what  has  been  said. 

The  quotation  from  Augustine  4,  21  ff.  will  answer  our  purpose. 
In  A  such  faults  as  loguemur  (5,  5)  caused  by  the  mere  misplacement 
of  a  stroke,  and  the  omission  of  the  second  in  (5,  8),  which  is 
often  done  by  Wiclif  himself  in  a  similar  connexion,  —  are  very 
common  and  of  minor  importance.  The  other  MSS.  on  the  other 
hand  give  about  fifteen  variants,  and  all  differing  from  the  text  of  A. 
These  of  course  cannot  be  treated  separately  here. 

However,  we  cannot  insist  too  strongly,  upon  the  danger  of 
depending  blindly  upon  A  for  the  construction  of  our  text. 

We  say  nothing  of  minor  mistakes  such  as  in  0,  20  the  omission 
of  ad,  or  worse  9,  23  reliccionem,  assumere  instead  of  resolucioneni 
and  reassumere,  or  13,  23  the  omission  of  et  and  simul. 

Where  all  the  other  MSS.  give  a  clear  meaning  as  against  A, 
A  must  be  rejected.  This  in  the  case  in  14,  4  where  the  words  of 
Aristotle  can  be  translated  only  intellegere  aedijicare  vel  texere  but 
where  A,  contrary  to  all  the  other  MSS.  inserts  the  meaningless 
words,  demere  edicere. 

Not  to  linger  too  long  over  this  part  of  the  subject  I  will 
conclude  it  by  summing  up  the  principles  which  have  been  followed 
in  restoring  this  text: 

1.  Each  Codex  deserves  careful  and  independent  consideration, 
as  a  stemma  or  connexion  between   the  MSS.  could  not  be  traced. 

2.  MS.  A  has  given  the  most  probable  readings  of  test  passages. 

3.  For  this  reason  the  preference  in  doubtful  passages  has 
been  given  to  A. 

4.  But  arguing  from  the  first  principle  I  have  just  laid  down, 
it  is  possible,  and  even  likely,  that  in  some  doubtful  passages  the 
original  text  may  be  represented  by  B.  C.  P.  or  Pr. 

Our  method  of  reconstructing  tlie  text  will  be  further  justified 
by  applying,  as  we  proceed  to  do,  the  tests  of  the  "higher  criti- 
cism". 


INTEODUCTION.  XIII 


The  Higher  Criticism. 

The  so-called  higher  criticism  tries  to  catch  the  spirit  of  a 
work,  to  judge  of  its  internal  coherence,  whether  or  not  every 
part  of  it  proceeds  from  the  author  whose  name  it  bears,  to  pro- 
nounce  on  its  scope  and  aim,  to  pass  sentence  on  its  literary 
excellence. 

The  allied  general  question  of  genuineness  will  be  treated  in 
the  following  chapter. 

Is  the  treatise  de  composicione  hominis  a  systematic  work? 

Have  the  originals  from  which  the  treatise  was  compiled  been 
well  digested  and  sifted,  has  a  clear  and  definite  plan  been  followed 
in  the  composition? 

All  these  questions  we  have  to  answer  by  a  decisive  No. 
We  will  first  examine  the  sources  of  the  treatise,  that  is  to  say; 
the  foreign  material  used  by  Wiclif,  and  by  him  acknowledged  to 
be  such,   either  explicitly,  or  by  implication. 

It  is  contrary  to  all  that  we  know  of  Wiclifs  character,  and 
cannot  be  proved  of  him,  that  he  ever  claims  for  himself  the 
intellectual  property  of  another. 

Such  passages  as  34,  2  ff:  Sed  ne  videar  ex  cerebro  proprio 
tam  altam.  sentenciam  ad  tempus  insolitum,  ventilare,  ecce  magna 
magistri  Augustini  sentencialis  et  veroalis  decisio  etc,  are  proof,  not 
only  of  Wiclifs  modesty  but  of  the  immense  influence  exercised 
by  the  authority  and  the  acknowledged  credibility  of  the  author, 
on  the  formation  and  composition  of  the  present  treatise. 

In  accordance  with  this  is  the  enormous  number  of  quotations, 
which  are  quite  disproportionate  to  the  length  of  the  work. 

In  this  treatise,  which  might  very  well  by  itself  have  occupied 
forty  pages,  about  hundred  and  fifty  quotations,  some  very  long,  he 
cites  are  introduced,   making   an  average  of  nearly  four  to  a  page. 

This  disproportion  is  quite  without  parallel,  so  far  as  my 
knowledge  goes  of  the  printed  and  MS.  works  of  Wiclif. 

As  the  citations  form  so  important  a  part  of  the  treatise,  a 
few  words  as  to  how  I  have  dealt  with  tliem  in  editing  the  text, 
may  not  be  out  of  place. 


XIV  INTRODUCTION. 

I  confess  to  having  found  the  verifying  of  these  quotations 
the  most  tedious  and  laborious  part  of  my   work. 

The  reader  who  finds  references  in  the  notes  for  every  quo- 
tation  from  Augustine  and  Aristotle,  and  confusions  and  misquo- 
tations  corrected,  can  hardly  imagine  the  expenditure  of  time, 
labour  and  patience,  which  all  this  involved. 

Whole  books  and  treatises  had  to  be  read  through,  in  order 
to  discover  any  possible  relation  to  Wiclif.  My  pains  have  been 
so  far  rewarded,  that  every  source  possibly  or  probably  used  by 
Wiclif  has  been  discovered. 

For  the  verification  of  the  last-quoted  passage  from  Averroes, 
I  am  greatly  obliged  to  Professor  Freudenthal  of  Breslau. 

One  passage  only  has  completely  baffled  me:  —  the  quotation 
on  the  first  page  from  "Prologus  6'  Naturalium".  For  this  I  have 
searched   in  vain  for  weeks  and  months. 

I  have  looked  through  everything  in  Vienna,  I  have  written 
to  scholars  in  Leipzig,  Berlin,  Bonn,  London  and  Oxford,  without 
being  able  to  obtain  or  discover  the  information  I  required. 

May  all  who  find  this  edition  wanting  in  some  respects  bear 
these  difficulties  in  mind. 

For  quotations  from  fathers  of  the  church,  Migne's  reprint 
was  used,  for  Aristotle  the  large  Paris  edition  (Didot),  as  these 
editions  are  convenient  for  use,  and  are  those  most  generally  read, 
as  I  have  found. 

The  passages  from  Aristotle  have  been  given  from  the  original 
text;  this  has  been  necessary  from  the  ambiguity  of  the  Latin 
version  followed  by  Wiclif. 

These  sources  after  all  form  the  real  basis  of  the  treatise,  as 
we  shall  see  still  more  plainly  further  on.  But  it  is  evident  from 
the  first,  that  this  material  has  not  been  sufficiently  digested  to 
work  into  a  systematic  whole,  neither  is  its  application  in  detail 
satisfactory. 

Wiclif  is  clearest  at  the  beginning,  where  the  argument  and 
terminology  are  borrowed  from  Scripture. 

But  later  on  we  find  a  definition  after  Augustine,  of  Spiritus 
and  its  various  meanings  in  the  Scripture;  ep.  ad  Pasc.  II,  15 
(page  105,  21   of  our  edition)  which  clearly  ought  to  have  followed 


INTRODUCTION.  XV 

upon  the  words:  'Loquendo  itaque  de  anima  humana  oportet  ex  jide 
scripture  supponere  ipsam  esse  spiritum  creatum  mole  indivisibilem  et 
incorrwptibilem,  possibilem  per  se  esse  ut  angelus'   (3,  24). 

The  same  disregard  for  the  plan  laid  down  in  the  introduction 
is  seen  in  the  long  disquisition  on  homo  interior  and  exterior 
introduced  in  page  109.  This  ought  surely  to  have  been  mentioned 
in  the  scheme,  more  especially  as  it  was  suggested  by  the  words 
of  Augustine  (5,  14). 

I  may  be  told  that  it  is  not  for  me  to  dispute  witli  the  author 
about  the  arrangement  of  his  work. 

But  what  is  to  be  said  when  Wiclif,  after  having  spoken  of 
the  anima  (see  above),  as  incorruptibilis  possibilis  per  se  esse  ut 
angelus,  proceeds  to  say  (speaking  of  the  Aristotelian  theory  of  the 
soul)  uUnde  non  requiritur  (55,  13)  aliquod  ligamentum,  ligans  animam 
cum  corpore  sicut  requireretur,  si  aninia  esset  res,  que  posset  per  se 
existere":  and  tben  he  overthrows  all  his  fundamental  assertions 
with  the  exclamation:  Et  ignorancia  huius  methaphisice  de  anima 
fui  ego  et  forte  alii  mei  similes  plurimum  excecatus,  sompnians 
quod  anima  et  specialiter  humana  sit  res,  que  poterit  a  corpore 
separari.  (!) 

But  these  considerations  have  detained  me  longer  than  I 
originally  intended.  I  only  wish  to  show  that  we  have  here  rather 
a  conglomeration  of  various  mutually  destructive  ideas,  than  a 
consistently  pursued  argument:  that  Wiclif  does  not  attempt  to 
exhaust  his  material,  but  only  to  lay  down  a  few  leading  principles; 
—  that  he  is  suggestive,  rather  than  conclusive. 

From  the  loose  construction  of  the  entire  work,  it  is  not 
surprising  to  find  that  the  reflections  at  the  end  have  very  little 
to  do  with  the  original  subject,  and  that  finally  the  treatise  itself 
abruptly  breaks  off. 

Two  MSS.  of  minor  value  add  the  words  lEt  sic  est  finis 
tractatus  de  com-posicione  hominis'  as  if  the  scribes  had  sought  in 
vain  for  a  conclusion. 

In  the  best  MSS.  the  treatise  is  not  concluded,  and  the  result 
of  all  the  internal  evidence  just  now  under  consideration,  is  the 
conviction  that  the  Hractatus  de  composicione  hominis  is  not  a 
literary    work  proceeding    directly  from   Wiclifs  pen,    but    that    mere 


XVI  INTRODUCTION. 

notes  for  lectures  formed  the  source  of  the  work  as  it  has  conie 
down  to  us. 

This  conclusion  must  have  been  accepted,  even  had  we  no 
further  arguments  to  support  it  than  those  just  given. 

However  this  is  happily  not  the  case. 

In  the  tractate  itself  a  passage  occurs,  which  would  have  no 
meaning  at  all,  except  as  spoken  to  a  crowed  audience  in  the 
lecture-room  of  a  university. 

Wiclif  says  at  the  beginning  of  the  fourth  chapter  (cf. 
page  53,   19):  quod  communis  scola  hodie  audiens  loqui  de  anima  v.el 

formis  aliis  quibuscunque   concipit, ideo  premittenda    est    ratio 

quiditatis  anime  in  communi. 

On  examination  of  the  context  it  might  perhaps  be  urged, 
that  the  grammatical  construction  is  defective,  and  that  the  readings 
of  the  other  MSS.  are  of  doubtful  authority. 

But  in  the  words  communis  scola  hodie  audiens  all  the  MSS. 
agree,  and  these  words  are  sufficient  to  decide  the  matter. 

We  have  evidently  before  us  a  treatise  written  down  by  some 
scholar  as  it  came  from  the  Master's  lips,  a  revision  by  Wiclif 
himself  being  of  course  out  of  the  question. 

Thus  we  have  before  us  the  living  word  with  its  merits  and 
its  drawbacks  alike. 

No  one  can  fail  to  observe  in  the  work  before  us,  the  keen- 
ness  in  argument,  the  power  of  expression,  and  sometimes  even 
an  exaltation  of  style  which  is  rare  with  Wiclif;  nor  on  the  other 
hand,  that  inequality  and  want  of  composition  of  which  I  have 
spoken  above. 

IV.  The  Question  of  Genuineness. 

Intimately  connected  with  the  critical  investigation  of  our 
treatise,  is  the  question  of  its  authenticity;  indeed,  the  latter  may 
almost  be  said  to  be  included  in  the  former. 

External  evidence  for  the  genuineness  of  ude  composicione" 
has  been  carefully  collected  by  Shirley  and  others. 

The  catalogues  published  by  Buddensieg  (Pol.  W.  I,  LIX  pp.) 
may  be  referred  to. 


IMTRODUCTION.  XVII 

But  as  external  evidence  may  easily  rest  upon  a  confusion  — 
a  very  interesting  instance  of  wliich  has  been  brought  forward  by 
Buddensieg  (De  Christo  et  adv.  suo  Antichristo,  separate  edition 
p.  20),  I  prefer  to  rely  mainly  in  questions  of  genuineness  upon 
internal  evidence. 

Certainly  this  is  a  little  difficult  in  the  present  case. 

The  controversial  Oxford  Professor,  the  reformer,  the  pope's 
antagonist  who  appears  so  plainly  in  most  of  the  other  works,  is 
not,  even  by  the  most  attentive  reader,  to  be  discovered.  here. 

But  if  we  treat  the  question  psychologically  —  if  in  the  learn- 
ing  and  the  abundance  of  ideas,  common  to  the  whole  of  Wiclifs 
writings,  we  see  evidence  of  a  wide  education;  if  the  proverbially 
extensive  biblical  knowledge  of  the  doctor  evangelicus  points  to 
early  studies  in  this  direction,  if,  lastly  a  manhood  of  strong'  and 
sustained  conflict  implies  a  youth  of  earnestness  and  self-restraint, 
then  in  every  page  of  this  work  we  see  Wiclif  before  us. 

Whether  we  stand  amazed  at  the  accumulated  stores  of  learn- 
ing  from  every  field  of  liuman  knowledge,  or  marvel  at  the  mastery 
here  displayed  of  the  entire  Bible,  or  admire  the  modesty  evinced 
is  such  a  passage  as  that  quoted  already  (34,  2),  the  same  per- 
sonality  is  before  us. 

As  one  cannot  paint  with  words,  so  is  it  impossible  by  the 
most  elaborate  argument  to  identify  one  writer  with  another. 

But  anyone  who,  with  the  author  of  the  unquestionably  genuine 
works  before  his  mind,  will  carefully  read  through  this  treatise  "de 
composicione",  will  discover  and  recognize  his  old  acquaintance. 


V.  Date  of  composition. 

In  what  has  already  been  said,  I  have  almost  anticipated  the 
subject  of  this  section.  In  one  word,  we  see  before  us  the  youthful 
Wiclif  fresh  from  the  studies  of  the  university;  their  results  are 
still  clear  and  vivid  before  his  mind,  but  this  accumulated.  material 
has  not  yet  been  thoroughly  digested  and  sifted. 

Throughout  the  treatise  we  do  not  find  a  single  historical 
allusion,  such   as  would  enable  us  to  fix  its  date  with  exactness. 

ii 


XVIII  INTEODUCTION. 

Observations  such  as  those  on  p.  74,  1-i  of  eourse  do  not 
help  us. 

On  the  whole,  we  may  conjecture  with  some  probability  that 
Wiclif  delivered  his  lectures,  not  indeed  before  the  completion  of 
his  studies,  but  just  after  obtaining  his  honourable  post  at  Balliol 
College. 

This  took  place  ^as   we  know)   shortlv  before  1360. 

It  is  possible  and  even  likely,  that  Wiclif  had  planned  and 
collected  material  for  this  work  before  this  date,  but  no  proof  of 
this  can  be  gleaned  either  from  the  work  itself,  or  from  other 
sources. 

All  that  is  certain  is,  that  the  treatise  as  it  stands  is  a  product 
of  his  professorial  years,  and  therefore  cannot  be  dated  much 
earlier  than   1360. 


VI.  The  intrinsic  value  of  the  treatise. 

In  the  last  place,  a  few  words  must  be  said  as  to  the  intrinsic 
merit  of  the  work,  and  of  its  value  from  the  point  of  view  of 
Wiclitian  research. 

Reference  has  already  been  made  to  the  impossibility,  in  the 
present  state  of  our  literature,  and  that  of  the  philosophical  works 
in  particular,  of  gaining  more  than  a  partial  view  of  Wiclifs 
intellectual  position. 

This  difficulty  presses  the  more  heavily  here,  in  that  our 
treatise  is  of  almost  exclusively  philosophic  interest.  Any  one  reading 
it  in  order  to  gain  new  light  on  Wiclif  as  reformer  xar'  t£,o%iqv  will 
be  disappointed. 

The  great  turning  point  in  Wiclifs  views  on  the  church,  its 
head  and  its  members  was  yet  far  off  at  the  time  when  our  treatise 
was  written. 

But  if  it  be  true  that  human  development,  like  every  other, 
and  in  an  eminent  degree,  is  subject  to  the  law  of  causation,  this 
work  is  not  without  its  bearing  upon  that  which  it  is  Wiclifs  great 
distinction  to  have  accomplished.  The  tract  "de  composicione"  does 
not  indeed  show  us  how  the  reformer  arose,  but  it  is  one  amongst 
the  sources  of  our  knowledge  as  to  how  he  became  a  reformer. 


INTKODUCTION.  XIX 

We  here  catch  sight  of  the  vast  philosophic  substratum  which 
lies  at  the  root  of  Wiclifs  literary  activity,  as  of  his  intellectual 
influence  in  general.  The  fulness  and  clearness  with  which  this 
philosopliic  basis  displays  itself  is  quite  extraordinary  in  a  work 
of  this  compass. 

At  the  same  time  the  language  is  simple  and  direct,  and  is 
often  characterised  by  a  touching  warmth  and  sincerity,  which 
shows  that  the  author  did  not  aim  at  displaying  his  knowledge, 
profound  and  extended  as  it  was. 

I  have  purposely  made  the  index  at  the  end  as  full  as  possible, 
that  Wiclifs  great  erudition  at  this  early  period  of  his  life  may 
be  readily  perceived. 

The  passages  on  anima,  covpus,  homo,  form  by  themselves 
almost  a  compendium  of  the  anthropological  science  of  those  times. 

The  quotations  from  Scripture  show  a  perfect  familiarity  with 
the  Bible:  in  Aristotle  and  his  commentators,  particularly  Augustine, 
Wiclif  he  is  versed  beyond  almost  all  his  contemporaries. 

But  the  admiration  which  this  treatise  calls  forth  in  the 
reader,    is   not  unmingled  with   a   certain    sense    of   disappointment. 

Wiclifs  feeling  of  the  grandeur  and  sublimity  of  Holy  Scrip- 
ture  was  most  enthusiastic:  it  is  well  known  how  in  his  early  years 
the  future  Doctor  Evangelicus  protested  against  the  onesided  pro- 
minence  accorded  to  the  scholastic  system,  and  it  adds  not  a  little 
to  the  interest  of  our  treatise  that  we  find  in  it  distinct  traces  of 
this  antagonism,  fIntendo  ui  regule  tam  verois  quam  sensibus  scripture 
sacre  canonice\  he  says  at  the  very  beginning. 

But  the  endeavour  to  harmonize  the  Aristotelian  psychology 
with  Christian  dogma  bears  in  itself  the  stamp  of  impossibility  and 
such   an  undertaking  is  doomed  to  failure  from  the  first. 

Wiclif  occasionally  becomes  conscious  of  this  disagreement 
and  from  this  consciousness  many  a  doubt  results,  to  which  also 
he  gives  expression. 

This  conflict  appears  in  our  short  pamphlet  just  as  it  does 
in  the  great  phases  of  the  reformer's  life. 

Whether  it  be  one  scientific  principle  that  clashes  with  another, 
whether  it  be,  as  later  in  Wiclifs  life,  that  dogma  comes  into 
collision   with    a   man's    own    nobler    intuitions,    in    either    case    the 


XX  INTKODUCTION. 

conflict  is  always  full  of  significance,  and  a  great  factor  in  intellec- 
tual  progress. 

Such  conflict  is  the  peculiar  heritage  and  privilege  of  the 
Teutonic  race;  and  for  this  reason  also  the  work  before  us  is  not 
without  value  as  being  a  monument  of  our  national  spirit. 

In  conclusion,  it  remains  for  me  to  fulfil  the  agreeable  task 
of  thanking  very  heartily  all  those  who  have  taken  part  in  the 
publication  of  this  work. 

My  thanks  are  due  in  the  first  place  to  Professor  Wilhelm 
von  Hartel,  whom  I  beg  kindly  to  accept  the  dedication  of  this 
volume.  In  him  I  have  the  rare  good  fortune  to  find  at  once  a 
master;  a  teacher  and  a  fatherly  friend. 

I  owe  to  him  my  introduction  to  the  leading  members  of  the 
Wiclif  Society,  and  I  have  to  thank  him  also  for  most  valuable 
help  in  my  present  undertaking.  To  the  expression  of  my  gratitude 
I  would  add  that  of  my  hope  that  good  work  in  the  future  may 
result  from  the  relation  that  exists  between  my  venerated  master 
and  myself. 

The  directors  of  the  Prague  University  Library,  and  those  of 
the  Vienna  Imperial  and  Royal  Library  have  materially  aided  me 
by  allowing  me  the  use  of  MSS.  Hofrath  Dr.  E.  von  Birk  and 
Scriptor  Dr.  Goedlin  von  Tiefenau  in  particular  have  given  me 
much  help  and   encouragement  in  my  work. 

In  the  verification  of  some  of  the  passages  of  Averroes  I  have 
received  very  kind  help  from  Professor  Freudenthal  of  Breslau. 

The  consideration  shown  by  the  Committee  of  the  Wiclif 
Society  for  its  editors  is  so  well  known  and  has  been  so  often 
experienced  that  it  seems  almost  superfluous  to   allude   to   it  here. 

Nevertheless  I  cannot  help  expressing  my  own  obligations  to 
the  honoured  Director  of  the  Society,  Dr.  F.  J.  Furnivall,  for  all 
the  assistance  and  encouragement  he  has  given  me  during  the  last 
five  years.  For  corrections  of  the  text  of  this  edition  and  for  the 
translation  of  the  side  notes  I  am  indebted  to  Mr.  F.  D.  Matthew. 

Madrid,  Spring  1887. 

R.  Beer. 


a  foi.  CAP.   I. 

38b 

Tria    movent    me    tractare    materiam    de    compo-  Three  motive3 

.    .  .     .  .  |.        .     .  ....  for  writing  the 

sicione  liommis    ex   suis   quahtativis    pnncipns    cum    -De  compoM- 

.„  vw,       .         ,.  .  .  oione    hoininU' : 

alns     dimcultatibus,      que     isti      matene     sunt     an-  1.  importance 

_    .  .  .  .  .     ...  aiul   snbtlety    of 

5  nexe.  1  rimo  materie  preciositas  sive  subtihtas,  toe  subject. 
quam  maxime  decet  philosophum  tam  naturalem 
quam  moralem  cognoscere.  Unde  in  prologo  G1' 
naturalium  significanter  dicitur:  'Indignum  est,  ut 
illam  partem  sui,  qua  homo  est  seiens,  nesciat 
10  et  illud,  per  quod  est  intellectualis,  ipse  racione 
non  comprehendat.  Quomodo  enim  iam  se  vel  deum 
potest   diligere,  cum  illud,    quod  in    se    est    melius, 

convincitur  ignorare'.  Secundo,  quia  in  noticia  huius   2.  The  know- 

,  ii-i  •  •     ledse  of  this 

materie    est  clavis  vel    hostium    ad   secreciores  arti-    matter  i*  the 

.  .....  ,  .  introduction  to 

lSculos  ndei,  ut  materiam  de  trimtate,   de  lncarnacionethemoreobscure 

.  .     .  ,  •        t  r>        i-    1  ...  articles  of  faitb. 

verbi  dommi  et  de  beatitudine  nnah  hommis,  mtro- 
ductorie  cognoscendum.  Nam  in  symbolo  Atha- 
nasii  et  crebrius  in  sentenciis  Augustini  vere  dicitur, 
quod  sicut  anima  racionalis  et  caro  unus  est  homo, 


Lin.  7  prologo  naturalium  siynificavisse  videtuv  Wiclif 
'Prooeminm  Averrois  in  lihros  Physicovum' ;  verha  vero  com- 
memorafa  in  e<l<l.  iion   inceniuntnr. 


Incipit  tractatus  M"  Jo.  Wi  de  composicione  hominis  doctoris 
evangeliei  capitolum  prinnim  in  mav/jine  superiore  rvhro  colore  A. 
3.    Tria  —   hominis   posi/ro    svppletiim   est.    in    P.  post.    suis 

<><Ji7nn/  partilius  C  P  Pr.  qualificatis  P.  4.5.  anexe  A.  b.post 
materie  fid/luvt  possibilitas  I!  ('  P  Pr,  prcciositas  in  textnomisit,  in 
marqine  tiyno  aijrlito  <<<lir<-il  P.  7.    XIP   C  Pr.  ',).  secun- 

dum  Pr.  <|tia  et  est  om.  P.  10.  id  B  C.  intellectnaliter  15. 
1-2.    id  P.  Pr.  1G.    et   om.  B  C  P  Pr.  16.   17.  reductorie  B. 

1 


2  JOIIANNIS  WICLIF.  [CAP-  L 

ita  deus  et  homo  unus  est  Cristus.  Non  sapit 
hoc  omnibus  exemplum,  sed  pocius  inducit  in- 
firmos  in  heresim,  cum  credunt  naturam  divinam 
qualitative  cum  corpore  Cristi  componere,  sicut 
anima  humana  qualitative  componit  cum  corpore  5 
ad  hominem  perfectum  finaliter  integrandum.  Et 
hinc  de  Cristo  diverse  hereses  pullulaverunt,  ut  hii, 
quod  Cristus  non  est  homo,  sed  deitas  assumpsit 
corpus  fantasticum  tanquam  motrix,  hii,  quod  non 
componitur  ex  corpore  et  anima,  cum  deitas  sup- 10 
pleat  vicem  anime  corpori  copulata,  et  per  conse- 
quens  non  est  homo,  sed  pure  deitas,  apparens  in 
forma  visibili,  sicut  olim  in  vetere  testamento.  Et 
tercii,  quod  Cristus  est  pure  et  univoce  homo  cum 
aliis,  cum  pure  componitur  ex  corpore  et  anima  sineio 
natura  increata  vpostatice  assumente,  et  sic  de  multis 
erroribus,  quos  omnes  elidit  ista  proposicio:  sicut 
anima  racionalis  et  caro  unus  est  homo  et  cetera 
3.  And  it  leads  katholice  intellecta.  Tercio,  quia  antecedit  ad  tracta- 

n  p  to  the  trea-  x 

tise  on  Mo-    tum   humani   dominii,    cum    relacio    non    potest   co-20 

minium  huma-  .         .     , 

num'  siuce  we  ^nosci,  nisi  per  noticiam  sui  principii  subiectivi.  Nec 

cannot  know     °  '  x  l  x 

bow  man  rnies  scJri   potest,    quomodo  homo  naturaliter    dominetur 

or  serves  nntil  r  ?       t. 

we  know  tho   atoue  serviat    sibi    ipsi,    et    sic    habeat    omnia  sicut 

ilouble  nature,  *■  l      ' 

in  which  service  scriptura  sacra  frequenter  edocet,  nisi  precoffnoscatur, 

and    dominion  r  *  ■l 

meet  in  man.   quomodo    homo    est    duarum    naturarum    utraque,  25 
secundum     quas    relacio     servitutis    et    dominii    in 
eodem    supposito  congregantur.    Nec    aliter   videtur 
michi  posse  exprimi  luculenter,    quomodo    homines 


1 9.  cf.  pag.  1  lin.  10  sq. 


1.  Ncc  P  Pr.         2.  hominibus  Pr  '■>.  componit  cnm  corporc 

nm.  Pr.  8.  ponf.  sod  aihhmt.  (\nm\  P.  C  P  Pr.  rlivinitas  A. 

13.  14.  Et  liii  toroii  C,  tcrcii  Pr,   Et  liii  qnoil  P.  1S.  nnns  est 

homo  om.  A.  pont,  homo  'ita  dens  ot  liomo  nnus  cst  cristus 
katliolicc  intelloct.i'  ''/'  hi<<rff>i>c  aftcra  mannsi  roil.  Vr.  '22.  qnod 
CPr.  23.  sepc  1'.  21.  postcop;noso.ntur  P.  2;").  liomo  i» 
margine  suppl.  P.  27.  cognoscunt.ur.  i>>  mari/.  congrofranturA, 

cognoscatnr  >'<>   >■>.  P.  congrejjnto   Pr 


CAP.  i.J  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  3 

dominantur  pariter  cum  angelis,  nisi  precognito, 
super  quibus  secundum  corpus  et  super  quibus  secun- 
dum  animam  dominantur. 

Ista    erffo    philosophia    est   necessaria    ad    coffno-  This  phiiosophy 

.    .  .  ■..-,.  is  necessary  for 

5  scendum  vicia  et  virtutes,  beatitudines  atque  penas  knowing  every 
et  breviter  via  est  vel  annexum  necessanum  ad  quic-  and  since  no 

other  truth  has 

quam   aliud    debite    coffnoscendum.     Et  preter  hec  been  so  much 

t  .  ■,.  .  mistaken  by  the 

omnia  non  occurrit  michi  quevis  alia  famosa  veritas,  modems,  it  is 

needful   to    op- 

in  qua  moderniores    doctores    tantum    exorbitant    a      pose  their 

...  errors,    and  that 

10  scnptura  ac  sanctis   antiquis  doctoribus  et  per  con-bykeepingtothe 

vvords  andmean- 

sequens  a  semita  veritatis:  et  modo  spissius  pullu-    ing  of  iioiy 

i  •  •  •!  •  i       •      •  i  Writ- 

lant   mstancie,    quibus    acuciores    moderni    videntur 

illam  antiquam  sentenciam  impugnare.  Ideo  videtur 

impresenciarum  plus  predictis  instanciis  necessarium 

loobviare:  Semper  tamen  secundum  professionem  fac- 

tam  superius  intendo  ut  regule  tam  verbis  quam 

sensibus  scripture  sacre  canonice,  quia  revera 

priores   philosophantes   istam    regulam  postponentes 

fuerant  specialiter  in  materia  de  animaambigui  etper- 

A  39a  plexi,  posteriores  vero  |  eodem  abducti  devio,  fuerunt 

patenter    multis     erroribus    intricati,    ut     patet     de 

Alexandro,  Avincenna  et  Algazele  cum  suis  sequaci- 

bus,  ut  in  sequentibus  ostendetur. 

Loquendo    itaque   de   anima    humana    oportet  ex The  h™M  soul 

x  *  *  is   1.    A   created 

25fide  scripture  supponere  ipsam  esse  spiritum  creatum     sPirit>  indi- 


1.  pariter  om.  A.  postcognito  P.  2.  corpus  et  svtper 

quibus  secundum  in  marg.  ctlia  manns  sitppl.  A.         3.  dominentur 
P  Pr.  4.  Et  ista  B  C.  5.  beatitudines  om.  B  C,  et  beati- 

tudines  P.  6.  breviter  via  vel,  sc<l  vel  ah.  a.  m.  A,  via  est 

(est  in  m.)  P,    medium  anexum  Pr,  via  vel  post   occurrit   michi 
praelict  C.  9.    in   tantum  P.  12.  accuciores    B  P,    ac- 

cusatores  C.  14.  inpresenti    eorum  A,    inprescncia   B  P  Pr, 

plus  crasum  in  Pr,  plus  necessarium  in  predictis  instanciis  instare  . 
sive  obviare  P.  16.  amitendo  eorr.  in  inintendo  B,  inintendo  P, 

mitendo  (m  cras.)  Pr.        17.  sentenciis  P.       katholicc  Pr,  katholice 
canouice  C.  19.  fuemnt  C  P  Pr.         20.  abducti  fuerant  in  istis 

erroribus  intricati  Pr.         22.  ve^ule  C  pro  Alp:azele         25.  scrip- 
ture  omittunt   B  C  Pr,    ante   loquendo  lin.    2-1  scriptura  ponit  A. 

1* 


4  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  I 

visibie,imperish- mole  indivisibilem  et  incorruptibilem,  possibilem  per 

able,  and  which  A  ,'.,,..   7      . 

can  exist  by    se  esse  ut  angelus.  becundo  suppono,  quod  llli  spintui 

itself.  .  .  ... 

2.  it  is  unitabie  per  se  convemat,  quod    sit    unibihs    corpori   consti- 

to  the  body.      r  ;   /        .    .  .  r  . 

3.  This  compo-tuendo  personam  hominis.     xL«t  tercio  capiatur   cum 

sition  islilte  that  .      .  .    .  .  . 

of  matter  and  istis  ex  supposicione,    quod  sicut  in  corpore    mani- 

form  in  inani-  x  .  . 

mate  essence.  mato  eadem  essencia  est  materia,    forma  et  compo- 
in  this  union,  sicio    earundem,    sic    in     composicione    hominis    est 

peisonality is the  .    .  .  . 

two  parts  and  eadem  persona  corpus  spintus  et  connexio  utnusque 

their  com-  x 

bination,  as,  in  vel  natura  mtegra  resultans  ex  ambobus.     (^uamvis 

an  iuauimate  .  .  .  . 

body,  the      autem  istud  sit  multis  nedum  mevidens,  sed  mcredi- 10 

esseuce  is  mattcr 

and  form  and  bne,  potest  tamen  lntellectus  lllud  capere,  cum  pre- 

their  result.  . 

cipui  doctores  ecclesie  hoc  amrment.  romt  enim 
Augustinus  in  dyalogo  ad  Felicianum  et  Anshelmus 
in  de  incarnacione  verbi  7°  ca°,  quod  sicut  suprema 
essencia  vel  natura  est  trium  naturarum  singula,  15 
sic  in  materia  de  incarnacione  eadem  persona  est 
trium  naturarum  incommunicancium  singula,  ut 
natura  divina,  anima  atque  caro.  Et  per  idem 
intelligendum  est,  quod  idem  homo  sit  anima  caro 
et  unio  earundem.  20 

Appeai  to  the       Unde  Augustinus  XITI  de  civitate  dei  capitulo  24° 

authority  of  St.  .  .  .. 

Augustine.     exphcat    lstam    sentenciam    sub     hus     verbis:     rloc 

1 .  De  t.ota  hac  (Usquisitione  cf.  Trialocj.  II,  4,  Lecld.  p.  87  sq. 
13.  Angast.  ad  Felic.  cap.  12.  cf.  Micjne  XLII,  1107.  Ansel- 
mus  dc  inc.  verbi.  cap.  0  (non  7)  cf.  Migne  CLVIII,  27,8  sq., 
21.  August.  de  civ.  tlei  XIII,  24,  2.  (Micjne  XLI,  309  sq., 
Dnmhavf.2  1,  5D3  sq)  IIoc  qidclcm  vcrum  est,  quocl  non  fof.ua 
homo,  sed  pars  melior  hominis  ciuima  e-sV,  nec  fotus  liomo 
corpiis,  sed  infcrior  hominis  pars  est;  secl  ciim  cst  iifnimquc 
coniiincfnm  simid,  Jtahet  hominis  nomcn;  qaocl  tamen  cf  singnla 
non  amittnnt,  ctiam  cum  de  sinfjidis  loqu.imur.  Qu.is  cnim 
diccrc  prohibctur  cotidiani  qiiadam  lecje  sermonis:  llomo  ille 
dcfiinctiin  esl.  et  nimc  in  rc</uie  esf,  vel  in  poenis,  c?i.m  dc  anima 
solci.  possit  hnc  dii-i,   ct :    Illo  cuil   illn  /nrn  Jmmo  ille  SPpldfns  ext, 

1.    mobilem     ct,    indivisilem     V.  V  IV.  4.    Ff.    nm.    B  0. 

7.  eorundem  A  15.         est  n»>,   IV.  S  e.t  om.  Pr.         corpus 

et    spiritns    P.  12.     allirmant    Pr.  eciam    pro     enim    P. 

14.  prima  B  C  P  Pr.  1(.t.  int.ellegibile  B  C  1'  IV. 


CAP.  I.]  DE   COMPOSICIONE  HOMINIS.  5 

quidem  verum  est,  quod  non  totus  homo,  sed 
pars  melior  anima  est;  nec  totus  homo  eorpus,  cum 
sit  pars  inferior  hominis;  sed  cum  coniunguntur 
simul  utrumque  liabet  nomen  hominis;  quod  tamen 
5  singula  non  amittunt,  cum  de  singulis  loquimur. 
Quis  enim  comunissima  quadam  lege  sermonis 
prohibetur  dicere:  Iste  homo  defunctus  est  nunc  in 
requie  vel  in  penis,  cum  tamen  de  anima  sola  potest 
hoc  dici;  et:  In  isto  loco  sepultus  est,  cum  hoc  de 

losolo  corpore  possit  intelligi?  An  dicimus  scripturam 
divinam  sic  loqui  non  solere?  Ymo  vero  iila  in  nobis 
ita  hoc  attestatur,  ut  cum  hoc  duo  coniuncta  sunt, 
singula  hominis  vocabulo  apellet,  animam  interiorem 
hominem,  corpus  autem  exteriorem  hominem  vocans, 

15  cum  tamen  non  sunt  duo  homines,  sed  utrumque 
simul  sit  unus  homo'.    Hec  Augustinus. 

Ecce  quod  extanti  doctoris  testimonio  credi  potest 
tercia  supposicio,  donec  inferius  loco  suo  racionibus 
et  auctoritatibus  fulciatur. 

20      Istis  primo  suppositis,    ut  eorum  probacio  melius  The  person  of 

1  L  '  L  man  is  the  base 

explicetur,  danda  est  primo  posicio,  secundo  instan-  for  soul>  body> 

and  the  nature 

ciarum  solucio  et  tercio  probacio  posicionis.    Primo  formed  of  ,hem- 
supposita    sentencia    de   Universalibus    intelligamus, 
quod     persona    hominis    est   basis  et   fundamentum 


cum  hoc  nisi  cle  solo  corpore  non  possit  intellegi?  An  dicturi 
sunt  sic  loqui  Scripturam  non  solere  divinam?  Immo  vero 
illa  ita  uohis  iu  hoc  adtestatar,  ut  etiam,  cum  duo  ista  cou- 
iuncta  sunt  et  vivit  Itomo,  tamen  etiam  sinrjtda  homiuis  vo- 
calyulo  appcllet,  animam  scilicet  interiorem  homiuem,  eorptis 
autem  exteriorem  hominem  vocans,  tamquam  duo  sint  homines, 
cum  simul  utrumque  sit  homo  unus. 


1.   unum   B.  5.   loquemur  A.  6.   Quamvis   C  P  Pr. 

communia  legis  sermonis  (ovi.  quadam)  Pr,  quidem  P.  8.  in 
om.  A.  posset  Pr,  posset  dici  (om.  hoc)  B  C  P.  10.  corpori  Pr. 
11.  eloqui  C,  sic  uon  loqui  solere  P  Pr.  vere  C  B  P  Pr.  12.  ita 
om.  Pr.  13.  appellant  Pr.  15.  sunt  om.  P.  20.  earum  B. 
21.  secunda  C.  22.  pro  primo  (sic)  post  universafbus  habent 

B  C  P  Pr.  24:.  de  persona  ante  quod  add.  A. 


6  JOHANNIS  WICLIF.  foA".  i. 

istis  tribus,  que  suut  anima  corpus  et  riatura 
integra  ita;  quod  sieut  essencia  materialis  cor- 
porea  est  prius  origine;  qiuuu  est  materia,  et 
per  consequens  prius  quaiu  ibrnia  vel  liatura  iute- 
gra  ex  eis  cornposita,  sie  eadem  persona  lioiui-  5 
nis  est  prius  quain  auima  sua  et  per  consequens 
prius,  quam  corpus  suum  vel  natura  ex  liiis  prin- 
Distinciiou  of  eipiis  integrata.     Et    ]>otest    iieri    ad    lioc    evidencia 

tlie  form-giving 

eiement:  Foinia,  topiea,    materui    ct  iorma    sunt     elementa     corporis 

ami    the  forin-  ......  -,  .  . 

aecepting  one:  maxime  distanera  iii  natura;    sed  matena  potest  in- 10 

Materia.  (In  ade- 

quateness  of    duere  diversas  iorinas,  manendo    eadeiii     res,    quia 

the   Platonie 

doctrine:      eadem  communis  essencia.     Ergo  cum  lioc  sit  per- 
^Ql0.jT0  (    '  feccionis    forma;    potest    induere    diversas    materias, 
manendo     eadem    essencia,     qnod     ])otissime    veriii- 
caretur  de  Lornine  vel  eius  anima.  Sicut  igitur  eadem  15 
essencia  materialis  manet  continue  nunc  ignis,  nunc 
aqua  et  sic  de  ceteris  speciebus:   sic   idem    spiritus. 
qui  est  eadem  essencia  vel  persona  bominis,   potest 
nunc  materiari    i&to  corpore  nunc  illo,  manens  eon- 
tinue  idem   in  numero.    Et   sic   et  in  corporibus    in-  20 
animatis  materia  est  proxima  post    essenciam,    quia 
essencia  non  potest  esse;   nisi  fuerit  materia;  sed  ut 
materia  dicitur  ad  aliquid;  quia,  ut  materia  est  esseu- 
cia  in  potencia  ad  ibrmam,  sic    in  suprema  |  naturaA  39'1 
corporea    sublunari  forma  est  prlus,    quam    materia?;"> 
respectu     eiusdem     persone    spiritus    sive     essencie 
spiritualis;    oportet  enim   matcriain    posse    iluere    et 
advenire    eideni    Lomini    in    numero    sine    possibili 
iiuxu  eiusdem  ibrnie,  sicut  in   eorporibus  inanimatis 
forma  fluit  et  advenit   eideni    essencie   sine  possibili  30 
fluxu    materie,     compositum    autem     tenet     gradunr 
ultimum  in   utrisque. 

20.  sic  atJTar/e/,  sieut l!/>ri.  22.essct  (om.  potest)P>.  utfueritPr, 
24.  in  oin.  A  I'  P.  27.  posso  om.  I'r.  28.  «ulvenire  ail  hominem  Pr. 
20.  eiusdcm  om  \'<  ('  I'  IV.  persone  forme  (persone  del.)A,  fornie 
BCPPr.  jio.s/  sicut  addnnt  enim  C  IV,  sicnt  postea  >')i  m.  mppl.  W 
30.  posl  eidem  add.   scilicet   C.        31.  fluxui  C    composicio   liC, 


cap.  I.J  DE  COMPOSICIOTJE  HOMINIS.  7 

In   boc   enim    excellit    suprema   forma    sublunaris    Forw  exceis 

.        .  .  ,    .  niatter,  in  that  it 

mtnnseca  matenam  priniam,  quod  lpsa  potest  manere  can  exist  by 
sine  composicione  cum  corpore,  sed  materia  non 
potest  manere  nisi  componens  cum  forma,  eo,  quod 
5a  forma  accipit  quiditatem  et  est  pure  passiva;  sed 
omnis  talis  forina  quodammodo  est  activa.  Ideo 
forma  simpliciter  est  perfeccior  quam  materia;  sed 
utrobique  sunt  gradus  plurium.  Nam  sicut  est 
materia  infima,  media  et  suprema,  sic  de  formis, 
10  iuter  quas  anima  intellectiva  tenet  gradum  per- 
fectissimum  [intcr  omnes  formasj,  que  sunt  de 
consideratione  pliilosophi  naturalis,  ut  patet  ex  2° 
Phisicorum  et  4°. 

Ista  cnim  de   lege  nature  requirit  spiritus  corpus    Aa  tue  word 

.  .  .  .  .      coinbines  vvith 

15  organicum,    ut   creetur,    et    lnnc    contranit    corpons  man,  so  s^ua 

,  .  ,  ..  with  body.     Ke- 

passiones,  ut  puta,  quod  corpori  quadam  naturalitate        peated 

Ci.     .  .  .  ■..  ......  distinction  oi" 

aiiicitur,    cum  sit  corpon  personahter   unibilis   sicut  form-giving  and 

i  i  •     •        ,  n.  i  ..  ..     Tll     torm-accepting 

verbum  liomini,  ut  ex  nde  supponitur  pro  presenti.  rA  eiement  in  tuis 

,..,..  .  .  .  cornposition. 

patet,    quod    llle    spintus  est  anima   pnma    maxime 

•20  inter    formas    sublunares    elougatus    et   eciam;    quia 

illa    solum    passiva,    ista  plurimum    est  activa.    Ula 

conservatur,    cognoscitur  et  in  specie  reponitur  per 

formam,  liec  conservat  cognoscit  et  in  specie  saltem 

reponit  finaliter  omnes  materias  sublunares,  et  tamen 

•25  est  inter    illas  tanta  connexio,    nedum  quod    eadem 

persona  sit  eadem  essencia,  materia  prima  et  anima, 

sed  quod  ille  essencie  propter  se  reciproce  adordi- 

nantur.    Totam    enim     massam     materie    sublunaris 

creavit    deus    in    principio  temporis,    ut    secundum 

30  proporcionem  debitam  singillatim  pro    suo   tempore 


1.  tamen  B  C  P  Pr.         6.  post  forma  add.  eo  quod  C.      8.  ubi- 
que  C.  9.  et  sic  B  C.  14.    spiritus  addidi  cf.  lin.  19. 

16.  per  se  naturaliter  P  Pr.  13.  pro  verbum  homini  \xt  praebet 
hoc  A  verbum  —  ut  in  mavg.  suppl.  P,  verbum  om.  B.  suppono  P. 
19.    est    om.    P  Pr.  rnaxime    formarum    sublunarium  B  P,    et 

eciam  om.  A.  22.  conservatur  om.  P.  23.  cognotum  A  B  C  P 
26.  materie  prime  B  C  P  Pr.         30.  proposicionem  P 


8  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  I. 

crearet  animas  et  alias  formas,  que  illis  spiritibus 
subserviant  et  demum  impleta  proporcione  multitu- 
dinis  animarum  ad  multitudinem  materie,  ut  mundus 
et  celestis  Jerusalem  constituatur  in  sua  perfeccione 
ultima;  tunc  enim  erit  finis,  cessabit  mixtorum  gene-  5 
racio?  cum  sit  medium  ad  numerum  illorum  spiri- 
tuum  adquirendum;  patet  ista  sentencia  in  parte 
secunda  Phisicorum  capitulo  4°. 
Thehumaniutei-      Et    hinc    dixerunt    sapienciores    philosophancium, 

lect  is  created  on  x  .  . 

the  contines  of  quod  intellectus  humanus  creatus  estin  orizonte  eterni- 10 

the   eternal    and 

the  temporai,    tatis,  quia  in  connnio  rerum  eternarum  ettemporalium, 

regarding  on  the  .  .  .  .    .  . 

one  side  things  secundum  lntenorem   taciem  respiciens  sensibuia  et 

of  sense,  on  the 

other  tbings  of  secundum  supremam  partem  animi  respiciens  intel- 

eternity  ,.,...  .  . 

(cp.?iaton,Phai- Jectibilia  et  eterna;  et  sic  secundum  racionem  rerum 

dros),  .   .  .  . 

sensitivarum    et  vitam  corpoream    est    sub  onzonte  15 
rerum    intellectibilium,     conversans      cum     corpore 
sensibili  secundum  peryodum  temporalem,  et  secun- 
dum  mentem  velatur  a  sensibilibus  et  vivit  in  ewum 
Difference  be-  cum  substanciis  scmpiternis.  Et  patet,  quante  difTert 

tween  tbe        .  .    .  ...  -A   •  •       t 

created  and    iste  spintus  creatus  a  spiritu  mcreato.  1  nmo  rn  hoc,  20 

uncreated  spirit.  ,  .  .  .  . 

l.Theone  isthe  quod  unus  est  pnma  creatrix  essencia  et  ahus  sibi 

(creative)   es-  .  ,  ..  ,  .  .  . 

sence,  the  other  accidentalis,  quia  deo  adherens  et  muJtipIiciter  vana- 

accidental  to  it;  ,   ...  ,  ,  _.  _        .        ,  , 

2.  The  first  is   bilis  secundum  sub  et  supra.  feecundo  m  hoc,  quod 

self  existent,  the         .  .  .  ,        .  ,  ,. 

other  has  acci-  prius  est  ens  ex  se,  verbum,  et  quidquid  est  melius 

dentally  all  it  ....  ^m 

has.         esse  simphciter  quam  non  esse.  Creatus  autem  spi-  25 

8.  Perperam  citatur  Aristot.  Phys.  nusc.  If,  4,  qu,o  in 
capite  ar/itur  de  fortuna  et  casu,  cf.  ed.  Paris,  II,  265  sq. 
10.   Cf.  Trialog.  ed.  Leclil.  221.  24.   Trialog.  49. 

1.  caret  B.  2.  subservirent  B,  subservient  D.  5.  erit 

rlnis.  Tunc  enim  libri,  transposui.  6.  7.    spirituum  oni.  Pr. 

8.  secundo  A.  18.  specilibus  B  1*.  21.  essencia  om.  C  P  Pr, 
essencie    A.  23.   secundum   om.    B  C  P  Pr.  24.   prima 

B  C  P  Pr.  quodquid  B  Pr.  est  in  eius  esse  secundo  autem 
a  suo  domino  B,  melius  csse  quam  simpliciter  quam  fsicj  non 
esse.  Secundo  autem  (in  mar</.  creatus  propter)  a  domino  suo 
habet  P,  3°  autem  (in  marg.  creatus  spiritus)  a  suo  domino  acci- 
dentaliter  quidquid  habet  Pr,  Secundo  in  hoc  quam  non  esse  his 
poiutetpraetereaverha  secundo  autem  a  suo  dominobabet  add  C. 


CAP.  i.  ]  DE   COMPOSICIONE  HOMINIS.  9 

ritus  a  suo  doinino  habet  accidentaliter  quidquid 
habet.  Et  ut  breviter  dicam,  nec  mens  creata,  nec 
humanum  organon  sufficeret  ad  earum  plenas  diffe- 
rencias    explicare.    Ideo  tercio  nimirum,    si    spirituss.iheuncreated 

...  spirit  is  above 

5  increatus  est    supra    leyes    nature  sinffulas,    spiritus  tbe  iaws  of  na- 
.....  i  •       ture>  ,he  olher 

autem    creatus    subiacet    legibus    creature;    et  hinc    is  eubject  to 

-i.     .  -,.    .  ...  .  them. 

verbum  divinum  dicitur  signihcanter  active  assumere 
sibi  corpus,  spiritus  autem  humanus  non  sic,  sed 
corpori,  quod  deus  eterno  consilio  disponit  a  suo 
10  creatore  ypostatice  copulari;  et  hinc  propter  dispo- 
sicionein  precedentem  suam  essenciam  non  potest 
indifferenter  cuicumque,  quod  gratis  eligeret,  copulari; 
A  40a  sed  stat  |  in  suis  limitibus  passive  dispositis,  secundum 

quod  natura  creatrix  limitaverit  sibi   regulari.    Nec    God  did  not 

.      .  -.  ,.  .       create  spirit  of 

lscredendum  est  ex  istis,    quod    pure    naturahter    denecessity,  butof 

...  ,  his  peifeetly 

potencia  materiae  deus  producit  spintum,  sed  eque  free-wiii,  as  he 

...  n .  .  .  .  -,        .     created  all  other 

libere    contradictone    contmgenter,     sicut     producit      creatures. 
mundum  vel  angelum  aut  quamcunque    aliam  crea- 
turam.  Verumtamen  utrobique    se    neccssitat   ipsum 

20  ad  efficiendum  quamlibet  creaturam  non  necessitate 
coaccionis  superioris  limitacionis  vel  quomodolibet 
opposita  libertati;  et  ideo  est  longe  liberior,  quam 
spiritus  creatus?  qui  non  potest  post  corporis  natu- 
ralis   resolucionem  libere  corpus    reassumere    quod- 

25  cunque  et  quandocunque  voluerit,  sed  in  omnibus 
istis  subiacct  divinis  legibus  secundum  eius  limita- 
cionem  et  mocionem,  quam  non  potest  transcendere. 

Et  sic  ex  illo  dicto  veritatis  Joh.  10°,  18.  'Potestatem 
habeo    ponendi    animam    meam    et    iterum  sumendi 

30  eam'    ponit  Augustinus  Omilia  47a7    quod  ille  natu- 


28.   Jo.    10,    18.  30.   August.    traet.   in    ev.    Joann. 

XLVII    10,  11   (Migne  XXXV,  1738  sq.J. 


1.  aceidentaliter  om.  Pr.         2.  dicatur  B  C  P  Pr.         7.  signi- 
ficanter  om    B  P  Pr.  11.    non    potest    om.  B  C.         12.    eli- 

geret  B  C.  15.  persone  B  C  P  Pr.  18.  vel  B  C.  20.   ad 

om.  A  non  om.  B  C.  24    relicciontm,  assumere  A. 


10  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  I. 

ralis  dei  filius,   qui  potest  hoc,  est  spiritus  increatus: 
Honio,     inquit,    habet  potestatem    ponendi    animain 
suam,  cum  beatus  Petrus  dicat  Joh.   13°;  37  'aniniam 
nieam  pono  pro  te',  quod  et  salvator  confirmat  ideni 
dicens  homo  est  'spiritus  vadens  et  non  rediens'   ety 
prinia     Jol).     3°     'Et     nos    debemus    pro    fratribus 
anirnas  ponere'.  Et  cum  homo  sit  spiritus  vadens  et 
non  rediens,  non  potest  ex  se,  sed  ex  deo  limitante 
et  monente  in  die  iudicii  vel  alias    limitato    corpori 
ypostatice  copulari  et  non  potest  proprie  illud  assu- 10 
mere.    In  hoc  ergo  stat  sensus  istius  opinionis,  quia 
eadem  persona  hominis  est  corpus,   quod  est  altera 
pars  compositi,  est  iterum  anima  et  est  tercio  natura 
composita  ox  ambobus,   et  sic  non  tres  homincs,  scd 
tres  nature    sunt    homo    unicus    singularis,    sicut  in  15 
materia  de  corpore  inanimato  tres  nature   sunt  idem 
suppositum   et  in  materia  de    trinitate    tres    persone 
sunt  una  essencia. 
Aoswer  to  ob-       Et   patet   ex    dictis    de    Universalibus    quod   tales 

jection.s.   lmpos-  .  .  ,.  ,. 

sibiiity  ot  tbe   argucie     non     ponunt     m     numerum     cum     valuiis  -jo 

identieal  judg-  .  . 

meut:        argumentis :     lsta    persona    humana    est    natura    m- 

S  is  P  .  n 

s  is  p,    corporea,    et    lsta    eadem    persona    est    natura   cor- 

in^appiicauon^to  porea,     ergo     natura    corporea     est    natura    incor- 

corporai  Mture  porea,    et    ita    de    similibus    quibuscunque,    in   qui- 

o  man.       ^g  medium    est  commune,   vel    extraueacio    suppo-  -25 

sicionis  terminorum  variat  seutenciam  premissarum, 

ut    directe    inferant    conclusiones,     quas    argueutes 

intenderant;  et  patet,  quomodo  ista  sentencia  natii- 


3.  Jo.  13,  31.         5.  rs.  7.9,  39.         6.  I.  Jo.  3,  16 


1.  post  A.         2.  Lomo  etc  A.         habeo  C.         3.  beatus  om.  C. 
Joh.   07ii.    A  B  C  P.  5.  dicens — rediens    om.   B  C,    in  marg. 

add.    P  Pr.  6.    Et    om.    B  C  P  Pr.  0.    corporaliter    A. 

10.  potest  om.  B  C  P  Pr.  15.  simpliciter  C  P.  16.  in  cor- 

pore  —  et  in  materia  in  margine  suppl  V.         19.  post  universali- 
bus  add.  argumentis  B  C  Pr.  om    P.  tales  om.  C,  in  marg. 

suppl.  Pr.  24.  et  vero  de  A.         25.  commune  cum  vcl  B  C 

est    nunc    vel  Pr.  28    conclusio    modo    (%>ro    quomodo)  A. 


CAP.  I.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  11 

ralis  de  formis  et  sciencia  logicalis  vel  methaphisica 

de  universalibus  alludunt  sibi  reciproce.   Nam  sicut  As  every  uni- 

.  versal  is  each  of 

natura  universaus  est  quodlibet  suorum  suppositorum  its  partieuiars, 
vel  singularium;  que  in  illo  communi    quodammodo  cuiaris  difterent 

.  ,  things  which  are 

5  uniuntur,    sic    eadem    res    smgularis    est   valde    dis-    united  in  the 

.    .      same  subject. 

pana;  que  omnia  unmntur  m  eodem  supposito  speciei,  Thus  every  man 

....  .  .,.     has  two   distinct 

ut  qudibet  homo  est  natura  spirituahs;    cui    acciditnatures.spmtuai 

and  corporal 

esse  ammam;  est  lterum  natura  vel  essencia  corpo- (»oui  and  body). 

.  The  soul  is  made 

rea;  cui  accidit  esse  corpus  numanum,    et  hec   duo  up  of  memory, 

,  .,.  t      •  T-i  •  understanding, 

lOincommumcabiliter  sunt  distincta.    Lt  est  tercio  na-    and  wiii;  the 

body    of  matter, 

tura  ex  corpore  et  amma  integrata;  que  distmgwatur  form  and  their 

.  .  .,  '      ...  union.    These 

ab    utraque  et  sic;    si    prima  veritas   velit,    quelibet  with  the  com- 

...  .  .  , .     .         plete  nature 

persona  hominis,  cum  sit  homo  mteg-er  sex  et  divi- makeseven,  tne 

.  .         .._  tirst  perfect 

sim  et  sic  pnmus  pertectus  numerus  sublunans.  JNain       number. 

15  racione  anime  est  tria;  scilicet  memoria;  racio  et 
voluntas;  et  racione  corporis,  quod  est  altera  pars 
compositi  qualitativa,  videtur  eciam  sicut  anima 
supposita  esse  tria,  scilicet  materia,  forma  et  earum 
connexio.  Septimo  autem7  tamquam  septimo  die  pro- 

20duccionis  materiarum  mundi,  deus  quiescens  f  iu  sin- 
gulariter  ac  mirabiliter  novo  homine  domino  nostro 
Jesu  Cristo,  qui  cum  ad  ista  sex  sit  creatrix  essen- 
cia;  erit  septem  et  per  consequens  omnes  vices  crea- 
ture  beatificabiles    in    se    tam  efficaciter    beatiflcans 

25  quam  eciam  obiective.  Nec  est  negandum,  quin 
omnis  persona  hominis  sit  tres  nature,  due  incom- 
plete  et  tercia  integra;  verumptamen  omnes  ille  tres 
sunt  solum  sex  res;  quarum  quelibet  est  persona. 


1.    est  B  C.  3.    suppositorum    vel    om.  B.  5.    con- 

veniunt   C.         5.  6.    clisparis  B.  8.  esse  animam   —  essencia 

corporea  in.  m    suppl.  Pr.  9.  et  B.  12.  et  sic  quiditas 

prima  velit  B,     sicud    veritas   si   prima  velit  Pr.  15.  scilicet 

om.  C.  et  om   A.  17.  qualitativa  om.  A.  18.  compositi  B. 

19.  autem  om.  A  B.  20.  materia  et  forma  C  P  Pr,  maioris 
(pro  materiarum)  C.  20.  21.  insignatis  et  B  P,  insignatus  ac  e 
corr.  altera  manus  cod.  Pr.  locus  corruptn.s.  2'2.  sit  om.  A  C 

P  Pr.  23.  erunt  A  C.  28.  solum  om.   P  Pr. 


12  JOIIANNIS  WICLIF.  [ 


CAP.   I. 


Adding  the  thiee      Unde  non  est  inconveniens  sed  consequens,   quod 

naturesspiritual,  .  ....... 

materiai  aud    m  numero  matenaliter  j  dicto  tria  sunt  6  et  7  et  sicA  40b 

combined,    we  ...  . 

get  ten  parts  of  de  quohbet  nuinero  materiali  permrxtim,  sicut  patet 

man,  as  in  the  -  . 

universe  there  naturahbus  loycis,  qui  ponunt  omne  continuum  esse 

are  ten  genera 

(cp.  Augustine  comunctim  suas  partes  mtegre  componentes;  personaa 

De  civ.  DeiXX,  .  ,      .  .  .        . 

23,  i).  autem  communis  ad  lsta  non  ponit  cum  eis  ln 
numerum,  sicut  nec  natura  integra  ponit  in  nume- 
rum  cum  illis  duobus  trinariis,  que  qualitative  con- 
stituunt  ipsam  totam.  Non  igitur  obest  predictis, 
sed  sequitur  ex  eisdem,  quod  omnis  homo,  sicut  10 
et  tota  universitas,  sit  numeris  denarius  et  non 
plura;  homo  enim  est  tres  nature,  sex  res  duarum 
naturarum  incommunicancium  et  una  persona  com- 
munis  singularis,  et  tota  universitas  est  decem  genera, 
que  sunt  omnia  create  essencie.  Principia  autem  15 
generum,  sicut  et  partes  qualitative  substancie,  sunt 
per  reduccionem  et  per  accidcns  in  genere  vel  specie 
eo,  quod  sunt  principia  vel  partes  qualitative  unite 
ypostatice  per  se  in  individuo  eius  speciei. 

Distinction  of       Quod  autem  iste  tres  nature  distingwantur  ab  in-  20 
turesTThrspfri  vicei»7    sic  videbitur.    Nam    spiritus  creatus,  qui  est 

^inteSectuai18  ar>ima  hominis,  videtur  tam  patenter  distinctus  esse 

b^amudfgiving a    niateriali    essencia,    quod    inter    omnes    creaturas 

form  etc.      yidentur  maxime  distare    ab    invicem,    cum   una  sit 

res    spiritualis    intellectiva,    beatificabilis     et    infor-25 
mativa  corporis,    nulli    preter    deum  subicibilis,  per 

,r,  ,    totum  corpus  multiplicata  ac  mole  indivisibilis.  Essen- 

The  corporal  I  r 

nature  just  the  c|a  autem  corporea  est  omniquaque  condiciouis  op- 

contrary:  Dot  i  1         l  r 

remoteCfra1'    P0fc>ite>  quia  materia  prima  est  primo  corporalis,  minime 

throu ahoutde' as  vognitivdj  a  beatificacione  maxime  elongata,  non  in- 30 

sive  etc.      formata,  sed  informabilis,  cuiuscunque  forme  substan- 

cialis    vel    accidentalis    corporee    subiectiva    et   per 

consequens    ab    omni    agente    passibilis,  non   potens 

3.  permixto  A.         11.  binarius  B  C.  14.  cui  acciclit  esse 

animam  post  singularis  in  lextit  A,   in  marg.  P.  19.  huius 

BCT  Pr.         25.  intellectiva  et  et  om.  13  C  P  Pr.         29.  materia 
prima  om.  B  C,  primo  om.  P  Pr. 


CAP.  I.]  DE  COMPOSICIONE  HOMlNlS.  13 

multiplicari,  cum  sit  inseparabiliter  mole  magna, 
fundamentum  situs  et  cuiuscunque  distensionis  cor- 
poree.  Unde  si  tot  et  tante  differencie  non  sufficiunt 
istas  distingwere  abinvicem  a  maiori,  ego  nescio, 
5  quomodo  aliqua  distingwuntur  abinvicem. 

Quantum    ad    naturam    autem     ex    istis     duabus  The  nature  com- 

m  ...  posed  of  theae 

qualitative    compositam    videtur,    quod   distingwitur  two  differs  not- 

*■  r  '     J1  m  °  ably  fromeither; 

notabiliter    ab  utraque.  Primo,  quia    componitur    ex  tt  is  the  finai 

.  .  end,  for  which 

hiis  ut  partibus  qualitativis  natura  prioribus,  et  ipsa  they  are  ordain- 

ml  A  x.  x         ed  and    is  more 

10  est    finis,    gracia    cuius   utraque   ordinatur;  ergo  ab  exceiient  than 
utraque     distingwitur :     sicut     enim     methapbisicus 
capit  per  se  notum,   quod  omnis  totalis  quantitas  est 
maior    sui    parte,    sic    universaliter    omnis    sciencie 
professor    capit    tanquam  per    se  notum,  quod  que- 

15  libet  res  ex  qualitativis  partibus  vel  quantitativis 
composita  distingwitur  ab  eisdem,  cum  sit  finis  in 
ordine  causacionis,  posterior  intencione  nature,  pre- 
stancior,  quia  valore  maior.  Unde  sicut  singularis 
quantitas,    si    esset    pars,    parificaretur  sue   parti    in 

20  omnibus  et  sic  idem  esset  et  non  esset,  sic  natura 
integra,  si  esset  sui  pars  integrans,  parificaretur  sibi 
in  bonitate,  causacione  et  omnibus  aliis,  et  tunc  esset 
pars  et  non  esset  pars,  et  sic  idem  simul  esset  et 
non  esset. 

25      Item  ex  attributis  nature  integre  patet  idem:  nam     Thia  is  aiso 

.  .  shown  by  the 

ipsa  intelligit  et  facit  omnes  actus  anime  proprius  et  attributes  of  the 

1  ■  .  -,-,..       complete  nature, 

verius  quam  ipsa  anima,  cum  nabeat  in  se  duo  prin-      which  nas 

.  P(,  ,  power  both  to 

cipia,  unde  sufficiat  per  se  efficere  tales  actus.  Non  ttnnk  and  act, 


1.  tamquam  (pro  cum)  B.         4.  a  maiori  om.  B  C  a  minori  P. 
5.  (listingwitur  C,  distingwere,  add.  distingwantur  P.  7.  com- 

posita  B.  8.  210!>l  notabiliter  addunt  ordinatur  P,  verum  ordi- 

natur  Pr.  concluditur  B  C.  10.    et  ipse  finis  gracia  B. 

14.  tanquam  nm.  B.        1  7.  origine  A.        posterior  B  C.         18.  sicut 
om.  B.  19.  si  esset  si  esset  parifiericaretur  B.         20.  ut  sic  B. 

Sic    natura    —    esset    et    non    esset    om.    C.  23.    et  om    A. 

simul    om.  A.  25.  patet  quod  natura    ipsa  C,    idem    natura 

ipsa  P  Pr.  20.  proptias  B  C.  27.  28.  principialia  A. 


14  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  i. 

whereas  the  soui  sic  autem  altera  pars  qualificativa:  ergo  distingwitur. 

cannot  act  nor  .    . 

the  body  think.  Unde  propter  concursum  nature  corporee    et    spiri- 
tuum  in  capite  dicit  Philosophus  in  primo  de  anima, 
quod  non   differt   dicere  ipsam  intellegere,  edificare 
vel  texere;  cum  ergo   natura   integra   intelligit,    wlt5 
et   sic  de  aliis  actibus  anime,  natura  autem  corporea 
non  sic,  cum    non    habeat    de  se,  unde  sic  faceret : 
sequitur,  quod  notabiliter  distingwuntur  ab  anima,  et 
multo  evidencius  appari  cum  ipsa  sit  divisibilis,  palpa- 
bilis  gressibilis  et  quomodolibet  aliter  accidenta  cor- 10 
poree,    quomodo    non    accidentatur    vel    accidentari 
potest  anima  istis. 
if  these  three        Si  non    distingwerentur   ista  tria  abinvicem,    hoc 

were  not  _  .      . 

distinct,thebody  fieret  potissime,    quia  tam    corpus   quam   anima  est 

would  be  soul,  . 

and  soui  body;  eadem    res    m    numero    cum   llla    natura    integrata;l5 

then  tlie  body  . 

wouid  think,  the  sed    si    hec    maneret,    sequeretur    per     ldem,    quod 

sonl  walk  etc.  ... 

llla  natura  corporea  lncompleta  esset  anima  et 
conversim,  quia  utraque  est  eadem  persona;  sicut 
igitur  non  sequitur,  |  hoc  corpus  est  illud,  quod  estA  41' 
hec  anima,  igitur  hoc  corpus  est  hec  anima,  ita  non  20 
sequitur,  hoc  est  corpus  illud,  quod  est  hec  natura 
integrata.  Et  sic  de  anima  non  sequitur,  quod  sit 
natura  integrata,  sicut  in  materia    de  Universalibus 


4.  Aristot.  de  anima  I,  4,  12  (III,  4.3.9,  Un.  40  ss.  ed. 
Varis.)  Tb  di/  Isystv  oQyi^sadai  ti/v  ipv%i/v  oiiotov  xav  si xig 
Isybc  ri/v  tyv%r/v  vopaivsiv,  T/  oi  y.oSofislv.  (Ss/.tiov  yr.ro 
iacog  ui/  At-yFtv  ti/v  ipv^i/v  slssZv  y  uav&avsiv  y  Stavo- 
sZa&ai,  alXa  zbv  civ&Qconov  xf/  ipQ%f/. 


3.  in  capite  om.  BC.  4.  intellegere  clemere,  edicere  A,  intel- 
lcgere,  edificarc  (om.  vcl  tcxere)  P>,  rovfer  Arisfofelis  veritci 
5.  integra  om.  15  C  1',  in  ma.rcj,  add„  Pr.  (>.  autcm  ct  sic  om.  P>. 

8.  distingwuntur  —  intcgra  oin.  V>.  9.  apparet  roni.  Maf/Jiriv. 

10.  alitcr  om.  B  C  P  I'r.  12.  anima.  13.  Item  si  liec  non  B  C  P, 
distingwuntur  B  Pr.  abinvicem  —  nnmero  om  A.  10.  mo- 

neret  lihri.  20.  anima — quod  est  liec  om.  Pr.  21.  liec.  am.  A. 
23.  Integra  A.  Et  sic  —  intcgrata  omitfiiv.t,  igit.ur  lioc  corpns 
cst   hec  natura  integrata  cuhbnit,   [$  C;  et  sicut  A. 


CAP.   f.]  DE  COMPOSICIONE  TTOMINIS.  15 

declaratur.  Nam  si  deduccio  talis  procederet,  seque- 
retur,  quod  hoc  corpus  intelligit,  et  hec  anima  gradi- 
tur  etc,  quia  illa  est  persona,  cui  accidencia  illa  for- 
maliter  insunt.  Non  ergo  sequitur,  hoc  corpus  vel 
5  hec  anima  est  illud,  quod  est  natura  integrata  ex  cor- 
pore  et  anima.  Igitur  alterum  illorum  et  tota  natura 
taliter  integrata,  quia  ista  communis  persona  est 
communis  ad  corpus  ad  animam  et  ad  naturam  per 
se  in  genere  resultantem,  sic,  quod  persona  pro  tem- 
10  pore  potest  esse,  quo  non  sit  corpus  nec  anima  nec 
natura  integra  ex  utrisque  composita,  ut  quando 
post  mortem  est  spiritus;  et  patet  intuenti. 

Unde  alias  declaravi,  quod  hocnomen  homo  finitur  rhe  worri  'man1 

1  ,  is  used  in 

in  scriptura  quadrupliciter.     Quandoque   pro  anima,  Scripture  in  ronr 

15  unde  in  Genesi  primo  :  'Faciamus  hominem  ad  yma-     i.  As  ro«i. 

ginem  et  similitudinem  nostram';  quod  autem  scriptura 

ibi  per  hominem  intelligit  creatum  spiritum,  patet  per 

apostolum  ad  Col.  3°,  ubi  precipit,  quod  sint  'induentes 

novum  hominem,   qui    renovatur    in  agnicionem    dei 

2o  secundum  ymaginem  eius,  qui  creavit  eum',  et  post 

probat,  quod  non  est  scxus  distinccio  vel  materialis 

differencia,    quoad    illum.     Et    idem    sentenciat    ad 

Eph.  4°  dicens  'Renovamini,  inquit,  spiritum  mentis 

vestre';  quamvis  enim  'liomo  cuminhonore  esset,  non 

25  intellexit    et    per    inobedienciam    similitudinem    dei 

perdidit  et  sic  iumentis  factus  est  similis'.  'Verump- 

tamen  pcrmansit  hic  inquantum  homo',  ut  dicitur  in 

15.    Gcn.  1,  26.  18.   Col.  S,  10.  23.  Eplics.  4,  2-1. 

24.  Ps.  48,  13. 


1.  talis  om.  Pr,  m.  m.  afld.  P.  1.  2,  seqmtur   R  C  F  Pr. 

2.  et,  om.  I?  C  P  Tr.         3.  etc.  om.  B  C  P  Pr   ct,  c,    qui.i    frin    A. 
5.  iilcm   C  P  Pr.  quotl  licc  natnr.a  A.  8.  ct  om.  V>  C  P  Pr. 

10.   potcst    cssc    nm.    CPr    ponit,    csso   P»,    wlt    essc  P    in  mnn/. 

intuenli 
12.  intentum  B  C,  intentum  P   (v'r).  17.  intollip.it.  om.  A  C  Pr, 

rn   marn.  nnppf.  V.  21.   sexus    vcl    materialis    tlistinccio    a.fl 

illnm  P.       2R.  in  vmajjinpjjo^/vprnmptamen  aflfl.  A.       27.  Ysee  C. 


16  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  L 

psalmo  38°.  Ymago  enim  sensibilis  est  figura  sub- 
stancie;  sed  similitudo  resultat  ex  coloribus  pictura 
superadditis;  sic  spiritus  creatus,  cum  sit  essencia 
vere  trina  eo  ipso;  quod  est  ad  ymaginem  trinitatis 
et  tunc  ad  similitudinem  dei  facta,  quando  pingitur5 
virtutibus  theoloycis.  Non  dubium  itaque,  quin  exi- 
mius  Propheta  Moyses  intelligit  per  hominem  crea- 
tum  spiritum  et  non  corpus,  quia  adhuc  nondum 
habuit  deus  liniamenta  membrorum,  ut  homo  exte- 
rior  ad  similitudinem  dei  fiat;  et  illud  idem  notabi- 10 
liter  et  pulchre  deducit  Augustinus  XII0  de  trinitate 
7°.  Non  itaque  valet  significaciones  terminorum  con- 
fingere,  nisi  possint  in  scriptura  incorrigibili  reperiri. 
2.  As  body.         Secundo  sumitur  bomo  pro  corpore,  quod  est  altera 

pars  qualitativa  compositi  ut  Joh.  primo.    'Verbum  15 
caro  factum  est',  licet  enim  per  carnem  totus  homo 
sane  possit  intelligi,   ut  patet  per  Augustinum  omi- 
lia  54a    Orosii.    Katholice    tamen    et    expressius    ad 

1.  Ps.  -?.9,  7.  rf.  Wiclif,  De  benedicta  Incarnatione  cap.  XIII 
(ed  Ilarris  parj.  22/>,lin.7).  11.  Aug.  De  trin.   XII  7,  12. 

(Miipie  XL1I  1004  sq.j  ( —  Cocjitalio  rpiippe  hirpifer  verna  e-?f, 
qvae  njiiiia/nr  Dev.m  memhrnriim  rorporalium  lineamen/is 
cirevmscrilii  at.qne  fiiiiri)  ct  ipi.sq.  15.  Jo.  I,  14.  18.  Ne- 
que  Orosii  cxstant  homiliae,  neque  Augustini  in  scrmone 
citato  liar  de  re  ar/itur.  Confer  vero  Augustini  scrm. 
CLXXXVI,  2  (Mirpie  XXXVIII,  900).  Et  qtihl  caro  nisi 
homo?    Ueinde    ejnstulam     (CXL)     ad    Ilonoratum    IV,    12 

(Miipie  XXXIII,  542  sq.):  Neque  enim  homo  Christns, ant 

non  hahnit,  animam  aut  non  hahuit  rationalem ;  scd  morc 
sno  scriptnra,  nt  Christi  humilitatem  magis  osfcuderef,  nc 
carnis  nomen  quasi  indirjnum  aliquid  rcfinjisse  viderefnr, 
carnem  pro  liomine  posuit:  ncque  cnim  qnia  scrijitum  cst, 
'Yidrhit    omnis  caro  sahifare   Dei'   (Isai   LII  10)   animnc  ihi 


3    superaddita  A,  supperaddit  ac  Pr.  sic    spiritus  —  ymaginem 
trinit.it is    om.   B.  4.  jiost  vere  adil.  ymaginc  A.  5.   tunc 

05»..   P.  10.   fiat  et  idem  valeret  (om.  illud  idcm  —  itaqne)  Pr, 

idem  om   B,  id  pulcre  ct  notalnliter  C,  illud  nm.  P.        12.   13.  con- 
stringere   nisi  possint  A.  14.  secundq  modo  C.  15.  pars 

om.  C  Pr,  qualitativa  om    A.         17.  posset  V.  V  Pr. 


CAP.  1]  DE  COMPOSICIONE  IIOMIN1S.  17 

denotandum  exinanicionem  et  humiliacionem  verbi 
dei  intelligitur  per  carnem  corporea  essencia  dei, 
que  est  materia  prima  proprie  nichil.  Sic  enim  loqui- 
tur  scriptura  de  carne,  ut  patet  in  symbolo  Athanasii 
5  et  alibi  crebrius  in  scriptura,  nec  refert,  cum  utraque 
essencia  sit  eadem  persona.  Et  hinc  dicit  apostolus 
ad  Rom.  7°.  'Scio  autem,  quod  non  inhabitat  in 
me,  hoc  est  in  carne  mea,  bonum',  et  primum  vocat 
apostolus  hominem  interiorem,  secundum  autem   ho- 

lOminem  exteriorem.  Secunda  ad  Cor.  4°  'Licet',  inquit, 
'is,  qui  foris  est,  homo  noster  corrumpatur,  tamen  is, 
qui  intus  est,  homo  renovatur  de  die  in  diem;  ubi 
primo  patet  distinccio  per  hoc,  quod  una  natura 
est  foris,   altera  intue,  et  una  fortificatur  ad    debili- 

16tacionem  alterius.  Secundo  patet,  quod  utraque  natura 
est  incompleta,  cum  vocatur  homo  noster.  Tercio 
patet,  quod  sunt  eadem  persona,  cum  noster  non 
distrahit,  sed  sequitur:  Homo  noster.  Interior  ergo 
homo,  et  tantum  singulariter  exprimitur  homo." 

20     Tercio  modo  accipitur  homo  pro  natura  integra,  et    a"  t,ie  "bnle 

i  r  ~  maii, 

istam  sig-nificacionem  solum  acceptant  plurimi  philoso- 

non.  sivnt  infrllif/Piirfac  Nihil  prninde  aliurf  dicfvm  a>t 
'  Vf  r  h  v  m.  r  arofa  c  t  u  m  e  s  t ',  </  w  a  m  s  i  di  ceret  v  r  Fi  1  i  v  -v 
Dei  filius  Itominis  factnn  cxt.  —  Cf.  ctiam  Aug.  enarrat. 
in  Ps.  XXIX,  II  1  (Migne  XXXYI,  217  in.J,  De  clivers. 
Qnaest.  LXXX  2  (M.  XL,  04)  De  continentia  IV  11  (M. 
XL  056  inj  De  civitat.  Dei  XIV,  II  1  (M.  XLI,  404) 
ihiil.  IV  2  (ihid.  408).  3.  materia    prima    propric   nicliil 

cf  Tricdog.  II  4,  cd.   Lcchler  p.   87.  7.    Ad  liom.  7,  18. 

Vvlg:  Scio  enim.  9.  hominem  interiorcm    ihid .  vs.  22. 

10.  Ad.   Cor.   II  4,  16',  homo  lin.  /•?  non  Jiahet    Vvlg. 


tatem 
1.  humilitatem  C  P  Pr,  humiliacionem  A.  2.  intelligetur  P, 

intelligere  Pr.  corpoream  essenciam  P  Pr.  <lei  om.  R  CP  Pr. 

3.  enim  om.  PPr.     prope  iihri.     5.  quod  pro  cum  PPr.     7.  habitat 
P  Pr.  9.  sccundum  —  cxtcriorem  om.  P>,  suppl.  in  m.  P  Pr. 

10.   enim  ^jo.<?Micet  add.  C  P  l'v,  homo  non  BC,   liomo  incorrum- 
patur    P  Pr.  14.    et    om.   A.  18.    intcrior    om.    I?C. 

21.  acceptat  plurima  pars  A  IJ 

2 


18  JOHANNIS  WICLIF.  I 


cap.  r. 


tlirpp  natnr 


phancium  dicentes  diffinitive,  quod  est  homo  animal     A 
racionale,  et  nec  corpus  mortuum  nec  spiritusest[homo.  fol.  41 
tiio  porson        Quarto  modo  accipitur  homopropersonavel  pro  sub- 

,.o  is  each  anrl  ..... 

aii  of  tiiese    stancia,  que  est  quehbet  lstarum  tnum  naturarum  vel 
rerum  vel  eciam  omne  ens  contraccius,  quod  estaliqua5 
earundem;  et  isto  modo  loquitur  fides  ex  testimonio 
scripture,    quod    ille    homo,    qui    creavit    celum    et 
terram,  fuit  natus  de  virgine,  conversatus  cum  homi- 
nibus,  passus,  mortuus  et  sepultus,  descendit  ad  in- 
feros  et  ascendit  etc  Non  autem  secundum  naturam  10 
nssumptam   creavit   seculnm  nec  secundum  deitatem 
paciebatur,    nec  secundum  animam    fuit    mortuus  et 
sepultus,    nec    secundum    corpus   aut  aliam  naturam 
integram     descendit    ad     inferos,     sed     cum    eadem 
persona     fuit     hec     omnia,    secundum     aliquid    feciti5 
unum,   et  secunduin  aliud  fecit  reliquum,  sicut  optime 
con^rucbat;  et   sic  loquitur  apostolus  2a  ad   Cor.   0° 
de  se  ipso:  'Seio',  inquit,  'hominem   huiusmodi  sive 
in     corpore,     sive     extra    corpus    nescio,    deus    scit, 
quoninm  rnptus  est  in  paradisum'.  Ecce,   quodscivit20 
sc   esse   raptum  et   nescivit  se  in  illo  raptu  esse  se 
corpus  vel  animam;  ideo  sequitur,  quod  scivit  se  esse 
commune  ad  corpus  et  ad  animam.  Etistaquadruplex 
significacio  pro  intellectu  scripture    et    arguciis   sol- 
vendis  cum   diligcncia  est  notanda.  Alias  autem  sig-25 
nificaciones    pro    sensu    mistico    de    homine     potest 
scrutator  ex  istis  elicere  et  tantum  de  introductoria 
exposicione  proposicionis  proposite. 

17.   II.  Cor.  12,  3  sq. 


2.  et  om.  J3CPPr.       3.  4.  vel  pro  substancia  om.  A.         5.  et 
■imne    B  C.  11.    filium    pvo    seculum    C  Pr.  13.    aut 

sepulfns    A.  secundum    om.   P.  15.    sit  B  P  Pr.  22.  et 

pro  quod   A.  25.  Alie  P  Pr  autemiw.  A  P.  28.  Sequitur 

Cfipitolum   2m    riilirn   colarc  A. 


cap.  II.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  19 


CAP.  II. 

Sed    instatur    multipliciter    ad    istam    sentenciam     Objection: 

Man  is  not  only 

infringendam.  Nam  videtur  primo.    quod    homo    est  bodiiy  form, but 

m  .  also  prime  mat- 

tam  materia  prima,  quam  forma  corporeitatis,  et  per  ter,  and  was 

A  m  .  ...  -..7..    therefore  created 

5  consequens    omnis    homo    in    prmcipio    mundi    fuit        in  the 

■*  beginning  of 

creatus,  nunc  ignis,    nunc  aqua,    nunc  semen,    nunc     the  woria. 
terra.  Probatur  conclusio :    homo    est    commune    ad 
quodlibet  horum  trium  et  ad    omne,    quod    est    ali- 
quid  eorundem;  sed  tam  materia  prima,  quam  forma 

10  corporeitatis  est  aliquod  ens,  quod  est  aliquid  eorun- 

dem.  Ergo  etc.  Aliter  enim  non  saperet,  quod  per- 

sona    primissimi    hominis    foret     septem.     Et    patet 

minor  ex  hoc,  quod  omnis  homo  est  essencia  corpo- 

rea ,  que  est  tam  materia  quam  forma,  quam  compo- 

15  situm  ex  utrisque.  Sicut  ergo  hic  est  predicacio 
secundum  essenciam:  homo  est  anima,  ista  essencia 
est  materia;  sic  et  hec:  homo  est  materia,  ut  vide- 
tur.  Et  per  idem  videtur,  quod  anima  sit  corpus. 
Nam  anima  est  persona  corporea,    ergo  est  corpus.  And  since  the 

\  L  ~  ■"-  soul  is  a  bodily 

20  Sic  enim  conceditur,  quod  natura  divina  est   homo,  person,  the  soui 
animal  et  sic  corpus,  licet  non  sit  corporea  sed  cor- 
poreum.    Cum  ergo  sit  anima  corporeum,  quia  com- 
positum  ex  corpore  et  anima,  licet  ex  illis  non  com- 
ponatur:  videtur  concedendum7  quod  anima  sit  cor- 

25pus,  nec  valet  dicere,  quod  homo  equivoce  sumitur 
in  exemplis  predictis,  quia  utrobique  eandem  per- 
sonam  significat. 


3.  primo   om.   A    primo    videtur   P  Pr.  4.  prima   om.  P. 

7.  terra  etc.  Pr.  quod  homo  P.  8.  et  om.  C.  10.  corpo- 
reitatis  om.  B.  11.    Ergo  etc.    om.  P,    in   marg.   suppl.  Pr. 

12.  am.    Et  libri.         13.    minor    om.   A.  21.  licet   om.  A.   sed 

incorporea  sed  corporeum.  Cum  igitur  anima  incorporea  sit  cor- 
poreum  quia  CPPr,  anima  corporea  sit  corporeum  A.  23.  24.  com- 
ponitur  P.  26.  ubique  C  Pr,  ubicumqua  P. 


20  JOHANNIS  WICLTF.  [CAP.  II. 

soiution:  Hic  dicitur,  quod  oportet  primo  notare  equivoca- 

I.    The   objector     _  ... 

uses  man  in  a  cionera  hominis  supradictam.  Secundo  oportet  notare 

double   sense,        ...  ■,.../»•.. 

see  p.  10.     distinccionem :  sensum  predicacionis  formalis  et  sensum 

II.  We  must  ... 

distinguish  be-  predicacionis  secundum  essenciam.  Tercio  notandum, 

tween  formal     x 

and  essentiai    quod  non  obest,  sed  congruit  idem  signum  vel  istum  5 

predicates         ^1  '  ° 

iii.  The  same  terminum    significare    eandem     personam    secundum 

word  may  g  °  x 

signify  the  same  dispares  raciones.    Cuius  triplex  exemplum  ponitur. 

person  in  *■  #  x  ... 

different  reia-       Primum  loyicum   de  recto  et  obliquo,    que    signi- 
ficant  eandem  rem  et  tamen  equivoce    propter    dis- 

Examples  #  ,        . 

i.  Logicai;     parem  habitudinem    modi    significandi    casuum,    cui  10 

nominatives  _ 

and  obiique    correspondet     dispar    habitudo    realis:    ut    homo    in 

cases  l  l 

recto    significat    humanitatem    sub    habitudine,     qua 
forme  subicitur,  ut  essencie  substanciali  vel  acciden- 
tali  iu  diversas  verborum   maneries,  que   de  homine 
predicantur.    Sed     obliqui     huius     recti     significant  15 
eandem    humanitatem    sub    racione,    qua  forme  ali- 
cuius  modi  sibi  insunt  et  sic  equivoce   propter    dis- 
parem  modum    significandi.     Aliter  enim    non    esset 
liec  fallacia  equivocacionis:  Omne  creatum  intuetur 
verbum,  omnis  lapis  est  creatum,  ergo  omnis    lapis  20 
intuetur  verbum ;   nam  maior  est  necessaria    intelli- 
gendo  verbum  in  rccto.  Sed  conclusio  est  impossibilis; 
ideo   est  falsa  equivocacio  secundum  Aristotelem   in 
Elencis. 
n  fromNature;      Secundum    exemplum     naturale    est     de     nomine25 

The     distinction  r 

between  TOato!asu^stancie    prime  per   se  in  srenere,    exempli  gracia 

pnma    aud     lts  r  x  »  r/        o 

different    kinds. 
e.  g.  fire 


23.  Aristotcles  de  Sopliisticis  elenchis  cap.  IV.  (JDe  fctl- 
laciis   secii/ndum   dicfioncm)    §  9    (ed.  Paris.  I  218,  25  sq.) 

7/    ZO    TtOlOVV    TlCiGypV    7/    TO    SlClXFtflFVOV    7tOiSlv. 


3.  predicacionem  (pro  distinccionem)  A  P.         et  sensnum  B  C 
P  Pr.  4.  predicacionem  Pr,  sensuum  om.  B  C  P  Pr.  5.  idem 

B  P  Pr.  istum    in.    m.    s.    C,    liomo    post    terminum    add. 

P  Pr.  10.  modi  ovi.  P  Pr.  13.  accidentali  et  A  substanciali. 
14,  secundum  duas  maneries  B  C,  secundum  diversas  maneries 
terminorum    P  Pr.  20.    fallacia     equivocacionis    BCPPr. 

20.  prime  om.  BCPPr. 


CAP   II.  |  DK  COMPOSICIONE  IIOMINIS.  21 

A  ut  ignis.  Jpsum  |  enim  significat  materiani  primam, 
formam  ignis  et  totum  composituin,  ymo  tot  spe- 
cies,  quot  fuerunt  essencialia  dati  ignis,  et  con- 
stat,  quod  equivoce  racione  disparis  habitudinis  con- 
5  notate.  Aliter  enim  esset  nomen  non  species  specia- 
lissima,  sed  genus  corporis,  cum  omne  corpus 
significat.  Nam  omne,  quod  significavit,  significat, 
scilicet  aerem,  aquam,  terram  et  sic  de  speciebus 
omnibus     mixtorum     significavit,     quando     essencia 

loignis  fuit  Luiusmodi  specierum:  Ergo  adhuc  cuncta 
significat.  Nec  aliter  esset  hic  fallacia  equivocacio- 
nis  vel  accidentis:  Ista  essencia  est  ista  materia,  ista 
essencia  est  ista  forma,  ergo  ista  materia  est  ista 
forma,    nisi   quia    sub    dispari    racione    est    essencia 

15  materia  et  forma:  Materia,  ut  in  potencia  ad  ignei- 
tatem  vel  aliam  formam,  et  forma,  ut  actualiter 
ignis,  vel  aliter  quiditative  formatum. 

Tercium  exemplum  theoloyicum    est    de    hoc  no- I,ITheol°gica,: 

.  .  .  the  distinction 

mine  homo  significante  equivoce   verbum    et    alium    between  the 

.  x  Logos-Man  and 

20  hominem,    quia   significat  verbum  sub    racione,    quaman   generaiiy. 
ypostatice  sibi  contingenter  assumpsit  hominem.  Et 
il!a  est   racio  multum    dispar   a    quacunque    racione 
puri  hominis,    quomodocunque   consideretur.     Unde 
racione    istius    equivocacionis    deticit    talis    argucia: 

*25  0mnis  homo  est  creatus,  filius  naturalis  dei  est 
honio,  ergo  filius  naturalis  dei  est  creatus;  suppo- 
sito,  quod  subiectum  consequentis  intelligatur  mere 
sub  habitudine  racionis  increate.  Nec  ex  istis  infer- 
tur,  quod  verbum  dei  non  sit  homo  eiusdem  speciei 

30  cum  aliis,  vel  quod  non  univoce  aut  sub  eadem 
racione  significet  illc  terminus  homo  filium  dei  et 
alios    homines,    quia,    sicut    stat    eundem    terminum 


1 .  primum  'pro  enim  B  C.        4.  quod  om.  A,  racionis  C,  huius  ante 
disparis  add.  P.  7.  'post  Nam  addant  et  B  C  1'  Pr.       20.  se- 

cundum  racionem  B  C  P  Pr.  2t.  et  aute  sibi  addnnt  P  Pr. 

23.  primi  in.  m.  s.  P.  27.  quod  om    B,  substancia  A. 


22  JOIIANNIS  WICLIF.  [cap.  n. 

esse  simul  univocum  et  equivocum,  sic  stat,  ymo 
consequitur,  ipsum  significare  sua  supposita  tam  sub 
eadem  quam  sub  dispari  racione.  Et  patet,  quod 
quattuor  sunt  dispares  raciones,  secundum  quas  hoc 
nomen  homo  significat  omnia  sua  supposita  secun-  5 
dum  quatuor  membra  significacionis  exposita. 
Tbe  four  Racio  autem,  sub   qua  anima   est  homo,    est  ista: 

relations    under  ..  .  •i_«v  -r>       • 

which  the  word  (Jreatura  per  se   racionahs,    corpon    umbilis.    Kacio 

man  may  be  ,      •    ,  n 

used;  for  soui,  vero,    quare    corpus    est  nomo,    est    lsta:    Oorporea 

body,    complete  ...  •  v        t>       • 

man,  and  for   creatura  participacione  racionahs.  Kacio  vero,  quare  10 

every  creature  .  .  •.•_•_ 

capabie  of  biiss.  natura  mtegra  est  homo,  est  ista:  animal  racionale. 
Sed  quarta  racio  communis  est,  qua  quidquid  est 
homo,  est  ista  creatura  per  se  beatificabilis ;  et  sic 
est  homo  communis  creature  racionali  corporee  et 
angelo,  ut  scriptura  sepius  vocat  angelos  viros  et  15 
homines,  ut  beatus  Augustinus,  Gregorius  et  ceteri 
doctores  locuntur  concorditer.  Ille  autem,  cui  non 
placet  angelos  vocare  viros  vel  homines,  nec  diabo- 
lum  inimicum  hominem,  ut  sanctum  ewangelium  elo- 
qliitur,  potest  dicere,  quod  homo  sit  descriptive  crea-  20 
tura  racionalis,  potens  esse  corporeum,  vel  a  priori 
modo,  cuius  scrutinium  directe  non  pertinet  huicloco. 
The  concrete  Sed  redeundo  ad  propositum  conceditur  cum 
"fancesVedi-  Aristotele,    quod    concreta  substanciarum  per  se   in 

cate  in  the       


24.  Aristot.  Categor.  VI  (VIII)  9  (ed.  Paris.  I,  14,  lin. 
6  sqq.)  "On  (isv  ovv  avrai  noiorrjrsg  slai,  cpavsqbv  ra  yao 
8s8syfisva  avra  itoih  Isysrat  y.ar'  avrag,  olov  rb  fislt  rco 
yXvxvrrjra  dedsy&cu  yXvxv  Xsysraf  xal  rb  acbpa  Xsvxbv  rco 
Xsvxorr\ra  8s8s%d"at.   'Slaavrcog  8s  xa\  eitl  rcov  aXXcov  s%st,. 


1.    univoce    B  P  Pr.  2.    significat   pro  eonsequitur    Pr. 

3.  alterum  sub  om.  B  P  Pr.  6.  quatuor  om.  B.  8.  per- 

sone  A.  12.  quarto  A.  est  om.  B  C  P  Pr.  14.   esset 

B  C  P  Pr.         15.  crebrius  B  C  P  Pr.         1G.  beatus  Gregorius  C. 

19.  secundum   pro   sanctum    B  P  Pr.         19.  20.  loquitur  C  P  Pr. 

20.  sicut  Pr.  24.  corruptibilc  pro  Aristotelc  A.  quod  secunda 
substancia,  que  est  per  sc  P  idem  Pr,  sed  secunda  essencia  expunxit 
et,  corr.  pr.  m.  in.  marc/.:  concreta  substanciaruin  secuiularum; 
substanciarum   secunrtaruin   personarum  in  genere   A. 


OAP.  II.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  23 

crenere    si^niticant    principaliter    quale  quid,    id    est    first  pia«e  a 

"     .  .  i  T  'ltutlity,  as 

qualitatem    substancialem,    ut    album    solam     quali-  wiiite-  winte- 

ness.    So  man 

tatem    siffnificat,    sicut   homo    liumanitatem,    que  est     predicates 

.  .  ,.  .       liumanity.      But 

forma     substancialis,     ut     patet     in     Predicamentis.      tuey  oniy 

.  ...  imply  the 

5Essencias      autem,      quibus     contingit    inesse     tales   essences  that 

1  .  underlie  such 

forraas,  significant  secundario  vel  equivoce;  et  non  forms. 
sub  eadem  racione;  sunt  signa  specierum,  sed  sub 
racione,  qua  significant  formas  communes;  suppo- 
sita  autem  specierum,  cum  sint  per  se  forme  liuius- 
lomodi,  significanter  Labent  significatum  commune, 
licet  confuse. 

Ex    istis    premissis    videtur    michi,  quod    quilibet    Accordiug  to 

1  .  tli i.-j  inetliod   \ve 

admittens    predicacionem    secundum     essenciam,    et  shouid  have  to 

.     .  adniit  tliat 

cum    hoc     ponens    omnem    personam    hominis    esse   evcry  man  is 

matcria  prima. 

15  duarum  tam  disparium  essenciarum  utramque,  habet 
consequenter  concedere,  quod  omnis  homo  quarto 
modo  intelligendo  est  materia  prima,  cum  homo 
sit  nomen  commune  concretum  ad  significandum: 
omne   ens,    quod  potest    animari  est  homo.    Nec  ex 

20hoc  sequitur,  quod  humanitas,  animalitas  vel  corpo- 
reitas  sit  anima,  vel  quecunque  forma  positiva  aut 
corpus   sit   materia  prima.   Sed  quia  philosophi  ali-      We  may 

1  l  .  .         overcome  this 

A      qui    abhorrent    istam    sentenciam,    et    videtur    racio    difiicuity  by 

1  _  tlie    supposition 

fol.  42b  impu^nare,     quod    homo    non  I  sit    materia    prima,  tnat  the  primai 

1071  '  .     essence  created, 

25  nisi    secundum     corpus,    et    illud    non    est    materia     before  aii 

1        '  substance,     two 

prima,     erffo     neque    homo;     ideo    notandum,    quod  essences,  cor- 

r  a  1  J  ...  poreal  and 

verbalis    dissensio    stat    in    equivocacione    signi,    ut    incorporeai. 
4.  Predicamentis:    sunt  Categoriae,   cf.  notam  superiorem. 


1.  signincat  C  P  Pr.  5.  esse  B  C.  0.  secundarie  B  C. 

secundum  aliam  racionem  P  Pr.  7.  ea  B  C  Pr.  9.  10.  huius  A, 
huiusmodi  significanter  licet  B,  huiusmodi  significatur  licet  omissis 
reliquis   verhis  C.  12.   Ex    om.   B  C  P  Pr.  14.  hominis    om. 

APr.  18.  nomen  om.  B  C  Pr.  19.  ut  ex  hoc  Pr,  ex  om.  A. 
20.  vel  om.  B  C  P  Pr,  vel  corporeitas  vel  corporeitas  vel  que- 
cunque  (sic)  A.         22.prima  om.  A.  22.  23.  alicpii  om.  B  C  P  Pr. 

24.  esset  B  C  P  Pr.  prima  om.  A,  principaliter  Tr.  25.  corpus 
igitur  non  est  Pr.  20.  prius  et  pro  prima  ergo  A. 


24  JOHANNIS  WICLTF.  [c^P.  n. 

quidam  non  acceptant,    nisi  terciam    signiticacionem 
hominis,    ut   multi  philosoplii  naturales.    Sed  auctor 
scripture  loquitur  extensius  de  liomine,  unde   vide- 
tur  michi  philosophicum  et  theoloycum,  quod  prima 
essencia     ante     omnem     substanciam    creavit    duas  5 
essencias,   priores   substancia  naturali  qualitate,  sci- 
licet    essenciam    corpoream    et    essenciam    incorpo- 
ream.  Nec  plures  substantes  essencias  creare  poterit; 
utraque  autem  illarum  essenciarum  est  prior  origine, 
quam     est    substancialis    qualitas,    ut    diffuse    alibi  10 
declaravi. 
The  toiporeai       Natura    autem    corporea    est    vertibilis    nunc    in 

essence  can  ' 

assume  tiie     aerem,    nunc    in  aquam,    et  sic  de  nuotlibet  formis 

various  fonna  of  i  L 

Nature;   water,  substancialibus    nature    composite,    licet  omnes  dis- 

tire  ete. ;  ... 

the  incorporeai  posiciones  sint  accidentales  illi  essencie.  Sed  naturai5 

cau  be   changed  ' 

oniy  according  incorporea    non    potest    propter   indivisibilitatem    et 

to  virtues  and  *■  1  i         i 

viccs.  perfeccionem  transmutari  secundum  substanciales 
qualitates,  sed  secundum  virtutes  ac  vicia  cum 
aliis  actibus  spiritualibus  potest  diversimode  trans- 
mutari.  Et  hinc  Avincebron  posuit  illam  naturam  20 
habere  spiritualem  materiam  proporcionaliter  ad 
transmutacionem    accidentalem,    sicut  natura   corpo- 


'20.  Avincehron,  vel  quo  nomine  vulrjo  circtimfcrtttr, 
Halomon  Ihu  G' ehirol,  inter  clarissimos  suae  aetatis 
poetas  (Judaicos)  uunicrahatttr.  Natus  Mcdat/ae  iu  u.rhc 
Hispaniensi  iuvenis  imdevii/inti  annontm  artciu  tjramma- 
ticam,  anno  post  Chv.  n.  107»  carmen  12D  lyniJC'  con- 
scri])sif,  i/noil  inter  novissima  eius  opera  fnisse  vivi  doc/i 
arhitrantnr.  Ohiit,  ttt  tvadunt,  Valencie;  liher  cero,  quem 
/toc  loco  sirjnificasse  Wiclijin.m  p/tfo,  inscriptus  est  ppn 
S'S3n  nWp,  in  qtto  lihro  ad  ijdr/.rjv  spectante  de  quinqite 
seusihus  humanis  eovumque  ratiouihus,  quae  ad  hontiuum 
virtutes  ef.  vi/ia  pert.inenf,  ai/ehatur;  ciiiu.s  disptttationis  vcrsio 


5.  duas   oru.    B  P  Pr.  0.   priores   subnaturali    qualitate   C, 

substanciali  qualitate  P  Pr.         8.  post  incorporcam  adtl.  ut  patet 
per    omnes    sub.stancias    creature    Pr.  9.    prius    B  C  P  Pr. 

11.  Declaratur  Pr.    Nam   natura  corporea   P  Pr. 


CAP.  ii.]  DE  COMPOSICIONE  IIOMINIS.  25 

rea  habet  materiam  primam  ad  recipienduin   dispo- 
sicionem  substancialem. 

Sed    ista    contencio    stat    in    siffnis;  ulterius  ordi-    The  creative 

essence    ordain- 

navit    creatrix    essencia,    quod    iste  due  nature    tam    ed  these  two 

y  ,  natures  to  bc 

sdispares  connecterentur  in  eodem  humano  supposito    combined  in 

r  man,  as  Scrip- 

ad   figurandum    connexionem  ineffabilem   circularem  ture  «hows  us. 
formantis  principii  primi  ad  naturam  substancialem, 
que  ultimo   est  creata;   et  sic  personam   hominis,    ut 
michi  videtur,  intelligit  scriptura  nunc  sub  nuda  et 

10  prima  racione,  qua  est  spiritualis  creata  essencia 
ante  omnem  formacionem  disposicionis  per  se  in 
genere,  et  nunc  sub  racione  prima  et  nuda,  qua  est 
creatura  corporalis  essencia  ante  omnem  disposi- 
cionem     substancialem     vel     accidentalem     et     per 

15  consequens  ante  secula.  Et  tercio  modo  intelligimus 
hominem  sub  racione,  qua  sibi  insunt  disposiciones 
substanciales  vel  accidentales  secundum  quotlibet 
gradus,  quos  propter  confusionem  aufugio  pro  pre- 
senti. 

20      Unde  videtur  michi  theoloycum    intelligere  homi-  This  canying 

...  ,  .  back  of  the 

nem    secundum    primum    gradum    essencie    propter  beingof  manis: 

.,    .         -r,    .  ,  •     ,  ,  ,  I-  agreeable  to 

tria.  rrimo    propter   sensum  scripture  et  sanctorum  the  language  ot 

.  .    ,  r-  •  i  -\t  Scripture   and 

doctorum;    qui  locuntur   contormiter.    JNam    persona    the  Fathers. 

-...  ,  .  .  T-ii  •  H-  important  as 

(livina  secundum  Augustinum  dicit  absolute  primam  to  the  oider  of 

,       .  ...  creation. 

25  essenciam    ante    omnem    relacionem  eciam  mtrinse-  ni. comiuciveto 

.   ,  •  l     ,  l  l  huinility,  as 

cam;  ldeo  consonum  videtur,  quod  persona  humana    shewing  that 

..  .  ,.  .    .  .  we  all  bave  tlie 

dicat  essenciam  creatam  ante  disposiciones  substan-    same  origin. 
ciales    vel    accidentales    in    genere.    Secundo,    quod 


Uuina,    (jiia   liine    dnbio    iitebatur    Wiclif,    viihi   praesto    iioii 
crat.         24.  August.  De  civ.   Dei  XII  2   (Migne  XLI  350). 


1.  2.  post  uisposicioneiii  add.  spiritualcm  A,  spiritualem  cori\ 
iit.  m.   substancialem    P.  3.    sentencia    -pro    contencio    C. 

.'}.  verbis  P  Pr.         3.  4.    orclinat   B  C  Pr.  9.   nunc  sub  —  spiri- 

tnalis  creata  om.   I'r.  10.  spiritualis  —  disposicionem  om.  V. 

12.  qua  est  om.  B,  creata  C,  corporea  C  P  Pr.  15.  modo  om. 

B  P.  20.  eciam    posf,  unde  add.   C.  22.  duo    scilicet  P. 


26  JOHANNIS  WICLIF.  [CAP.    II. 

iste  sensus  elevat  intellectuni  hominis  ad  eonsideran- 
dum  ordinem,  secundum  quem  ereature  a  deo 
processerant.  Et  tercio,  quod  ista  foret  evidencia 
ad  disponendum  nostrum  affectum,  ut  senciat  liumi- 
litcr  de  se  ipso.  5 

Quomodo,  queso,  non  foret  nobis  racio  elidendi 
superbiam,  quod  omnes  post  pure  nichilum  ex 
eadem  manerie,  scilicet  materia  prima,  processimus 
omnesque  ex  eodem  patre,  scilicet  deo  creante 
animam,  et  omnes  ad  eundem  finem  disponimur?  10 
Tolle  igitur  accidencia  media,  et  tunc  prescinditur 
superbiendi  occasio. 
if  the  persou  of      Cum  ergo  persona  liominis  sic  abstracte,  et  primo 

uian  tbus  stands  °        l  m  '  L 

first  in  the     secundum     gradum     nature     sitniificatur,     non     sic 

order  of  Nature  s  n  ' 

it  does  not     autem  alie  per  se  substaneie,  non  sequitur,  si  bonio  15 

follow  tbat  '  J  / 

because  he  is  s{{    materia    prima,    erao    corpus,    licet   cuiuscunque 

materia  lirima  ...... 

therefoie  his    corporis    essencia    sit    ab    inicio    creata.     Et    patet, 

body    is   so.  l  * 

Thisheips  us  to  qUOniodo    omnes    tales    creature   sunt  simul,    supple 

understaud  soitie    x  _  .  . 

passages  of    [n  essencia,    in  causis  secundis,    ut  forma  uuiversali 

Scripture,   as  '  ' 

iicb.  vii.  y    Vel    communi  materia,    vel   aliter  in  essencia  indivi-  20 

llom.  V.  11.  _  ' 

duali  et  propria  secundum  opus  administracionis, 
ut  loquitur  Augustinus  super  Gen.  li°  primo,  cap. 
29  et  30.  Et  patet,  quomodo  intelligitur  illud 
apostoli  ad  hebr.  VII0 :  'Levi  decimatus  fuit  in 
luinbis  Abrahe'  et  illud  Rom.  5°  :  'In  Adam  omnes  25 
peccaverunt';   et  sic  non  sine  misterio   pliilosophico 


22.    Augnstin.    de    Genesi     ad    litt.    XV    29    sq.    (Mujnt 
XXXIV  257).         24.   Cf.  llebr.  7,  9.         25.   Cf.  Rom.  5,  14. 


1.  ad  om.  A.  3.  quia  1' l'r.  4  verum  corr.  iu  nostrnm  P, 
nostium  in  ras.  Pr,  6.  nobis  om.  J'r.  7.  superiora  B  C.  nos 
pro  omnes  P  Pr.  innicllilum  A.  !).  potit  omnesque  ndd.  im- 
mediate  P  Vv.  disponuntur  BCPPr.  15.  Nam  anfc  non  add.  AC. 
16.  et  tunc  jiro  ergo  B  P  Pr,  tunc  C.  18.  tales  om.  B,  omnes 
/>ri>  t;ilcs  C.  j)o\/  supple  add.  vel  B  C  P  Pr.  19.  vel  pro  nt 
B  C  P.  20.  existencia  C.  21.  super.  corr.  in  sub  P,  super  P. 
apostolum  pro  opus  B.  23.  cap.  om.  B  P  Pr,  29  rJ.  30  addidl. 
25.  limbo  B  P.  illu  1   om     C  P  IV.  26.  sub  BPPr. 


cap.  II.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  27 

A      vocantur    omnes    posteri    |   'filii   Adam'    crebrius    in 
lol.  43"  scrjptura,   quia   secundum  porcionem  nature  corpo- 
ree  quilibet  homo  fuit  in  Adam. 

Sed  dubitatur,  utrum  sit  simpliciter  concedendum,  Difficuity  inthe 

.....  ,.  way  ofadmitting 

5  quod     quilibet    liomo    fuit    in    pnncipio    mundi,    et  tne  existence  ot 
videtur    hoc    dato    inconsequens    multiplex    sequi;  man  from  the 

.  beginning  of 

videlicet,     quod    quilibet    homo    fuisset,     antequam  the  worid;  he 

71  ±  ,  ....  would  exist 

fuisset  conceptus  et  natus  in  utero,  et  quihbet  eque  before  he  was 

r  .     A  .       x  born  etc. 

senex    cum   quolibet,   et  periret  omnis  cognacio  vel 
lolinea  propagacionis  humane. 

Sed   ista   difficultas   stat  indubie  in  rnethaphisica.     Two  expia- 

nations : 

Ideo  recitabo  utramque  sentenciam  relinquendo  pie     Eaeh  man 

1  .  ^  fi-om  the  first 

sub     dubio,    quam    loyicam    auctor    scnpture    plus    took  various 

7       ^  i  i-i  forms  without 

approbaverit.  Prima  via  concedit,  quod  omms  homo  actionas  aman. 

.  .    .        This  is  con- 

15  fuit    in    principio    mundi  nunc  corpus  unius  speciei,    sonant  with 

i         .  i-ii  ■    t  Scripture. 

nunc  alterms,  secundum  quod  llla  matenalis  essen- 
cia  induit  vel  exuit  novam  formam;  et  homo  sic 
intellectus  est  ante  omnem  propagacionem,  cogna- 
cionem    vel    accidens   creature,   nec  senescit  vel  ex- 

2oercet  opus  humanum,  nisi  forte  per  accidens  pro 
tempore,  quo  copulatus  cum  anima  vivit  corporee. 
Et  ista  via  concedit  auctoritates  apostoli  et  verba 
ac  sentencias  alias  consimiles  allegandas,  nec  scio 
istam  loyicam  vel  in  verbis  vel  in  sentencia  impro- 

25  bare.  Et  ista  michi  videtur  sentencia  beati  Jeronimi 
in  epistula  ad  Paulam  et  Eustochiam,  ubi  declarat 
Cristum  semper  fuisse  et  creari  racione  nature 
corporee     assumende;     eciam     ante     tempus,     quia 


26.    Hieronymi    epistula   ad   Paulam  et  Eustochiam  cap. 
IX.  (Migne  XXX  135,  BQ.J 


4.  concedi  debet  C  P  Pr,  confer  vero  pag.  28,  lin.  3.         7.  vide- 
licet  om.  BP.  7.  8.  fuit  —  fuit  B  C  P  Pr.  11.  in  om.  A. 

12.   Itaque    B  P.  14.    via    om.   B  C  Pr.  in    marg.  suppl.    P. 

23.  verba  ac  sentencias  om.  B,  una  et  P  Tr.  27.  creare  B  C  P. 
28.  x>ost  corporee  addimt  et  B  C  P ;  assumendo  est  eciam  ante 
tempus  quia  secundum  Augustinum  (hoc  verbum  in.  m.  sivppl.) 
materia    primam    (sic) .   procedit    (sic)  tempus   P,    qui   secundum 


28  JOHANNIS  WICLTF.  [cap.  ir. 

secundum  Augustinum   materia  prima,  que  precedit 
tempus. 
n.  we  may         Secunda    via    magis    ad    homines  dicit,  quod  non 

allow  that  the  ....  , 

essence,   which  debet  concedi  simpliciter,  quod  omnis  homo  semper 

is  now  the  man,        t  . 

was  inexistence  fuit:  ymo,  sicut  supra  est  modificatum,  quod  non  omnis  5 

without  allow-  '  J  '  r  \^ 

ing  that  the    creatura    est    deus,    sed    cum    modificacione,    quod 

man  existed ;  ... 

omnis  creatura  secundum  esse  intelligibile,  quod 
habet  in  deo,  est  deus.  Ex  quo  non  sequitur,  quod 
sit  deus  iuxta  doctrinam  Joh.  primo,  'quod  factum 
est,  in  ipso  vita  erat'.  Correspondenter  iuxta  mo- 10 
dificacionem  scripture  concedendum  est,  quod  omnis 
creatura  fuit  in  causis  secundis  in  principio  mundi; 
non  tamen  omnis  creatura  fuit  in  principio  mundi, 
ideo  non  sequitur:  Omnes  posteri,  qui  fuerunt  in 
Adam,  peccaverunt  aut  moriuntur  in  eo;  ut  loquitur  15 
sanctus  Apostolus,  ergo  tunc  fuerunt.  Et  satis  est; 
quod  essencia  corporea,  que  est  omnis  homo,  tunc 
fuit.  Et  patet;  quod  non  sequitur:  hec  essencia  tunc 
fuit;  hec  essencia  est  iste  homo;  ergo  iste  homo 
tunc  fuit;  quia  iste  homo  non  est  ante  creacionem  20 
spiritus;  et  racione  unionis  illius  spiritus  cum  essen- 
cia  materiali  est  iste  homo  materialis  cssencia.  Ideo 
est  idem,  ac  si  sic  argueretur:  Verbum  dei  fuit  ante 
mundum,  et  ipsum  verbum  est  natura  humana,  ergo 
natura  humana  fuit  ante  mundum.  Est  enim  cqui-  25 
voca  extraneacio  supposicionis  in  medio,  cum  minor 
extremitas  sit  per  accidens  superior  ad  medium 
vel    ad    maiorem.    Nam    sicut    verbum  racione    dei- 


1.  Aug.  de  Genesi    ad   litteram   XV,  30.  (Mirjne  XXXIX 
257 )  9.  Joh.  14.  16.   /.   Cor.  15,  22. 


materiam  primam   precedit  tempus  Pr,    ante    tempus  dieitur  se- 
cundum  Augustinum  B  C.  6.  sit  C  Pr.  7.  creatura  om   C. 

13.  non  tamen  —  ideo  fpro  qua  voce  et  ita  BJ  om.   B  P.         14.  qui 
om.  B.  16.    sed  (jpi-o  et)   B  C  P  Pr,  fuit  hec  essencia  |  hec 

essencia    est    (sic)  A.  21.    et    racione    —    spiritus   om     A. 

25.   enim  om.   A.  27.  ad  medinm  vel  om.  A  C. 


cap.  n.]  DE  COMPOSICIONK  HOMINIS.  29 

tatis  fuit  ante  mundum,   et  alia  racione,  scilicet  ypo-    As  we  aiiow 

.  .     tbat  Christ  Jesus 

statice  assunipcionis,  est  humanitas:  sic  lsta  essencia  was  before  the 

.  worlds,  yet  he 

racione    corporeitatis,    secundum    quam    parciahterwas  not  before 

-,  r    ■         ■  t  ...  the  worlds 

mtegrat  munnum,  fuit  m  mundi  prmcipio7  sed  simpiy  as  man. 
Sracione  unionis  eius  ad  animam  est  ipsa  iste  horao; 
igitur  iste  liomo  non  sortitur  eius  predicacionem 
ante  dictam  unionem,  sed  eversum  est  in  verbi 
incarnacione  et  corporis  humani  unione,  quia  per- 
sona    ibi    est    eternaliter  ante  assumptum.    Sed  hec 

lOpersona  prosequitur  temporaliter  post  unitum:  Et 
ideo  concedi  debet  simplieiter,  quod  homo  Cristus 
Jesus  fuit  ante  mundum,  quem  creavit,  sed  non 
pure  fuit  homo  ante  mundum,  sed  cum  modificacione, 
quod  fuit  in  causis  materialibus  et  originalibus  ante 

I5animam7  ut  loquitur  subtilis  scriptura. 

Unde   considera   diligenter   triplicem    differenciam    Yet  we  must 

i  .  .-,  .      TT.  .  -,  .  note  a  three- 

lnc  ct  ibi.  Hic  enim  natura  precedens  unitur  et  non  foid  difference 

in  the  two  cases. 

unit;  est  pars  et  non  natura  mtegrata,  non  conveniti-  in  Man  the 

1  preexistent 

pro  priori  tempore  m  racionabihtate  et  personahtate  natureisunited  ; 

A  •  r\  •  does  not.  unite 

fol.  43b  ciim  |  forma,    que    est   anima.    Oppositum  autem  est        useif. 

,  ,  .  ,.  ,  n.  It  is  a  part; 

de    verbo,    humanitatem     temporahter     precedente,  not  a  compiete 

i  -li      i  •  nature. 

quia    verbum    est    lllud    assumens    ac    uniens,    nonni    it   iias  no 

previous  con- 

autem    assumitur;    verbum     est    natura    integra    et  gruity  in  reason 

u     .  and   personality 

utraque   pars.   ldeo   dicitur,  quod    plenum    hominem  witn  the  soui, 

1     .       r  .  .  the  form  to 

25  suscepit,  ut  corpus  per  animam  et  naturam  ratcgram     which  it  is 

,  m  •  •  l  ■  «nited. 

per    ambas.    Tercio     convenit    saltem     analoyce    m  Tho  reverse  is 

...  ,.  .  the  case  with 

racionabihtate  et  personahtate  cum  specie,  quam  the  God-mau 
assumpsit.  Et  propter  talem  convenienciam  dicunt 
doctorcs,  quod  deus  non  potuit  assumpsisse  aliam 
30naturam,  quam  racionalem.  Digne  ergo  ct  philo- 
sophice  cst  concedendum,  quod  liomo  ille  fuit  ante 
omnem    creaturam,    quia    illa    persona,  que   propter 


15.  Joh.  1,  14. 


0.  ibi  07n.  P  Pr.  12.  fuit  anteqti.am  cre.av  t  A.  13.  .inte 

.animam  P  Pr.       19.  in  personalitale  om.  PPr.        29.  domimis  R. 
32.  qne  est  propter  A  P  Pr.  qne  om.  B  C. 


30  JOHANNIS  WICLIF.  fcAP.  rr. 

sui    excellenciam    tam    integre    assumpsit    naturam 
humanam  integram,  sic  se  habuit. 
Hence  the  argu-      Quicunque    ergo    concedit    in    isto    articulo    per 

ment  from  .... 

anaiogy  is  im-  locum    a    simili,    discuciat,    si    persona  hominis    se- 

perfect.  ;  7    . 

cundum    aliquam    naturam  hominis,    que   ex  integro  5 
est    homo,    sit    ante    generacionem    hominis,     sieut 
persona     dei-hominis     secundum     aliquam    naturam 
sui,    que    ex    integro    est  homo,  fuit  ante  mundum. 
Et   constat   quod   non,  cum  deitas  sit  homo   integer 
et    non    pars    eius.  Natura  autem  corporea  hominis  10 
non    est    natura  integra,    sed  pars    cius;  et  insuper 
illud    corpus    incepit,  quando  ille  homo  incepit   per 
individuacionem  corporeitatis  ex  copulacione  animc. 
Et    sic    patct,    quod    iste    homo  non  fuit  simpliciter 
ignis,    acr,    aqua,    terra,    semen    vel    aliud    mixtum,  15 
sed    esseneia,    que    est  iste  homo,  eoneeditur   fuisse 
vicissim,  ut  supra,  ignem,  aquam  et  sic  de  aliis.    Si 
ergo  homo-corpus    non  fuit  vieissim  huiusmodi  cor- 
porea  simplicia  vel  mixta  inanimata,  sequitur,  quod 
nec    iste    homo     secundum    hoc    corpus,     antequam  20 
ipsum    habuit,    sicut    verbum    non    semper    habuit 
essenciam    assumendam.    Sicud    ergo    non    sequitur, 
essencia,   quc   est  iste  ignis,  est  tempore  suo   aqua, 
ergo  iste  ignis  est   aqua,    sic    nee  sequitur  essencia, 
que    hoc    corpus,    tempore    suo    est   aqua  vcl  aliud25 
corpus    inanimatum;    ergo    hoc    corpus    fuit   corpus 
huiusmodi. 
Fmther  Et   patet   solucio   ad  omncs  soripturas   autenticas, 

concluaions.  l  ... 

que  dicunt,  quod  homo  sit  ignis,  terra,  aqua  vcl  alia 
materialis  essencia.  Intclligunt  enim  vel  essencialitcr,  30 


2.  hnmanam  intcgram  nm.  B  P  Pr,  integram  om.  C.  scsc  P, 

sicut    se    Pr.  3.    contenclit    B  C  Pr.  6.    luit   I?  C  Pr, 

sit 

fnit  (sic)  r.  10.  Natura  —  pars  eius  om,  C.  12.  quando 

—  incepit  om.  C.         17.  vicissim  om.  B.         18.  homo  om,  APPr, 
24.  sccuudo  non  ]>ro  sic  ncc  1'iCPI'r.  20.  cinis  tcrra  vcl 

B  C  Pr,  aqua  om.  C,  t.crra  ovi.  P. 


OAP.  ii.  |  DE  COMPOSICIONE  IIOMINIS.  31 

quod  homo  sit  illa  materialis  essencia,  que  temporc 
suo  est  corpus  liuiusmodi,  vel  per  terram  intelligunt 
ahsolute  corporalem  essenciam  sive  connotacionem 
qualitatis  substancialis,  ut  Gcn.  primo:  Mn  Principio 
5  creavit  dcus  celum  etterram',idestnaturamspiritualem 
ct  naturam  eorj^oralem  iuxta  sentenciam  Augustini. 

Sed    est    dubitacio  ulterius  satis  magna,    si  homo  fsthodond  i><»«i >• 

'    .  .     mnn  V    It  nooms 

sit    corpus    mortuum;    et    videtur    michi,    quod    sit,  «o  from  nntnrni 

renson  (slnoe 

ut    patet    ox    testimonns    racionum    naturalium    et  tbe  body  wiior- 

...  .    .  .  evor  It  la  stiii 

lOmaffistn    Augustini    postcrius     adduconduin.      llonio  boionRs  to  tho 
,  ..  '  .    .  .  sonl)    nn<1    lYoin 

enim,    quamdiu    manet    spiritus    creatus,    qui    erat,  tho  nnthority  of 

ii-i  •  i        Aneustlno, 

perpctue  et  habet  mem  corpus  animatum  vel 
inanimatum ;  ubicunque  fuerit,  sub  divo.  in  cubi- 
eulo  vel  in  sepulcro,  manet  tam  corpus  quam 
I5spiritus,  licet  non  tunc  manet  natnra  integra  cx 
illis  principiis  composita.  Et  hoc  solum  vocatur 
homo   ab  Aristotele;    et    ideo   non    mirum,    si  dicat,      Ari«i.>ti^ 

liowavor  donlos 

quod  liomo  pro  tempore  suo,  quo  est  mortuns,  non         thu. 

est  hoino;  scd  siat  inducta  forma  incinerficionis  post 
20  educcionem    forme    complexionalis    conservari    per 

spiritum,   quod   erit  aliquamdiu  post  mortem  homi- 

nis    dissoluta    compagine    ct    elementis    petentibus 

loca  sua,  et  manet  homo  solum  spiritus. 

Et   sic   omnis  homo  est  in   principio   tres   naturc, 
25  scilicct  eorpus7    aniraa  et  compositum  ex  eisdem  et 

illa  composicione  intogra  habet  naturalem  pcryodum, 

qua    conversando     de    viciis    vel     virtutibus    libcre 


4.   Gcncs.  I,  1.  6.   August   <Ic    Gonesi    ad    litteram 

I  2  sq.  (Mhjne  XXXIV  247.         10.  <■/.  parj.  :M,   1.  8:   Uh\. 
est  a.postoht.s  Pauhts  modo?  (•/</*</.  17.  Aristot.  Do  pait. 

anim.  I,  1  (<:<7,  Paris  111  221,  I). 


1.  alia  BCPPr.         8.    sicut    B  C  Pr  sic  sicut  P.         rerum 
naturalium  xilterius  adducendis  Pr.  10.  magni  Auguslini  <'. 

12.  qui  evat  om.  B  C,  perpetuo  B  C.  1'.'.    statim    ('.    itinora- 

cionis    A.  20.  conscrvato    B  C  P  Pr.  21.  alicjuandn  R  C. 

23.  oi it    <pro    ct    manet    KCI'1'r.  Iioc    pro    liomo     I?  Pr. 

24.  orrmis   om    B.  25.   Reilicct    <>>u.     1'..  27.   in   viciis   Pr. 


3'2  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  ii 

contradictorie  demereri  poterit  aut  mereri.  Secundo 
est  duc  nature  ab  invicem  separate,     quarum  prior 
habet  inicialiter  gaudium,  vel  penam  proporcionaliter      . 
ad  meritum  hic  in  via.     Sed  interim   corpus,     quod  fol  44' 
nichil    meruit  vel  demernit,    nisi  per  animam,   iaccts 
mortuum,    nec    boni  vel  mali  pro  illa  morula  quid- 
quam    sentit.    Sed    tercio,  postquam    homo   aliquam- 
diu,    seilicet    usque    ad  iudicium,    manserit   spiritus, 
solus     erit    finalis    copulacio  naturarum  et  mercedis 
perpetue     retribuende,    secundum     quod     merueratio 
vel    demeruerat    hic    in    via;     hec    lex    est    riliorum 
Adam,     qua    non    posset    illis    iustior    vel    raciona- 
bilior  ordinari.    Et  si  obicitur,   quod  Aristotcles  cum 
suis     discipulis,    nec    non    doctoribus    nostris    ipsos 
sequentibus    ponunt,     quod    non     est    pro     mensura  15 
Thus  man  is :  aliqua  vcrus  homo,   nisi   ex    corpore  et  anima  com- 

I   Bodv,  soul  and  .  7  l 

theiV  uni.m.    poiiatur,   dicitur,    quod   tales   arsrucie   non   suinciunt 

II.  Two  separate  .  .  . 

natures.ofwhich  in  catliolico  gignere   plenam   ndem,    spcciahter  cum 

one    has  joy    or  v  .  . 

punishment     errores  plulosophorum  de  anima  iaciunt,   quod  omnia 

while   tho   otlir.r  .        .  . 

lies  insensihie.  reliqua,  quo  dixerunt  ln  lsta  materia,   sunt  suspecta.  20 

IU.  at  the        TT      ?  .        ...  .  .     .  ..  . 

.ludgment  Day  Undf1    signiiicacio   homnns   supradieta,    sicut  et  sen- 

union  of  tlie  .  .  .  . 

natnres  for  per- tencia  supradicta,  est  scni)ture  sacre  ac  ndei  catho- 

petnal      retribu- ..  .  .     .      _ 

tion.         Iice  consona  et  cxpressa  sentencia  Augustini.  Jiit  istis 
habitis   nicliil   nol)is    de    aliis    est  curandum,    nisi   de 

2.T.  Expressa  sontcncia  Augnstini:  De  moribus  oeclcsiac 
oatbolicac  IV,  C>.  fin.  (Miijnr  XXX II  /•?,  VI) i  Sir.r.  rnim 
vlvumniir^  nirr  anima  noJa  nmnrn  7mmini.i  /rnnif,  nnn  r.vf 
hnmiiiix  npfiminn,  i/nnd  nptiunim  r.it  rnvjiovift;  ■?eiJ  </ii<></  out 
rovjiovi  nhnnl  rt  avimar,  aiit  »oJi  anhnar  njt/imnm  rst,  i</  rst 
ojHhnnm  hominis. 


1.  poterit   ,'iut    nicrcri  nvi.  A;    aut    merori  nm.  B.  2.  quam 

II  C  I',    prima  C  Pr.  5.  non  pvo  nisi  A.  0.  nicliil  j>vo  nec 

A  15  C.      8.  manscrat  B  P  Pr,  spiritus  hix  haJirnl  AI'r.        0,  siinul 
jin.il   copulacio    add.  C  P,    «<J<I.   <■/  drJrvil    Pr.  10.  tribncio 

B  C  Pr,    conrotribucio    (ro    hi    mavij.    uujtjd.)    V.  12.    Arle 

CPPr.  possit  C  IV.  13.  obiciatur  !' I'r.  11.  et  add. 

ftrmt   nnn    B  0.  1 -r>.    nnn   ost   nm.   B  C.  21.   pt   om.    A. 


CAP.  li;]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  33 

quanto  racione  vel  auetoritate  seripture  fulciunt  illud, 
quod   dicunt. 

Sed  obicitur  contra  hoc,  quod  corpus  mortuum  est      Objection: 

'      l  '  According     to 

homo,   et  videtur,   quod  homo  potest  esse  non-homo  this,amanmight 

11  be  not-man, 

5  iuxta  dicta;  nam  illud   corpus  mortuum  est  homo  po-  sinceGod  migbt 

'  l  ,       dpstroy  the  soiil 

situm,  et  illud  potest  csse  non  homo;  ersro  conclusio    and  leave  the 

1  .  hody,  whjch 

vera.  Minor  probatur  sic:  Anima  est  in  celo,  et  illud  wouifi  ceasp  to 

*  hp  mfln. 

corpus  in  sepulcro,  per  multa  miliaria  separata;  igitur 
deus  potest   anichilare   animam    servato    corpore,    et 

lOtune  esset  non  homo,  sicut  corpiis  bruti  mortuum; 
tunc  non  est  propter  exstinccioncm  anime:  ergo  con- 
clusio.  Et  confirmatur  ex  hoc,  quod  nullum  corpus 
est  homo  per  aliquid  formaliter,  nisi  illud  realiter 
sibi  insit;  scd  spiritus  est  omnimode  separatus,  igitur 

isper  illum  non  est  corpus  homo  formaliter. 

Quotlibet  sunt  tales  instancie,  que  videntur  istam         Repiy: 

^  '      *  The    dostruction 

sentenciamimpuffnare!  Ad  illud  respondetur  neffando    of  the  soui  «s 

1      °  *  impossilile ;    it 

assumptum   ut   impossibile    subducta   equivocacione,  forms  the  sub- 

11  _      stance    of    man. 

nec   oportet    multum    sollicitari,    quid    sequitur   ani-     and  soui  and 

1  .  body  are  united 

20chilato  illo  spiritu,    qui  est   basis  humanitatis,    quia       etemaiiy. 
illo  posito  sequeretur  deum   non  esse,     et    quidlibet 
aliud  inferendum.    Pro  materia  tamen  dicitur,  quod 
quantumcunque    iste  due  essencie  distiterint  quo  ad 
locum,  semper  tamen  illis  positis  manet,  quod  spiritus 

25  habet  corpus,  nedum  illo  spiritu  informabili,  sed  suo 
tempore  informatum.  Manet  insuper  unio  illarum  dua- 
rum  substanciarum  sive  naturarum  nedum  in  specie, 
sed  unio  ypostatica  eiusdem  suppositi  singularis,  que 
unio  compatitur  distanciam  essenciarum  ab  invicem. 

3oldeo  non  stat  post  copulacionem  illas  substancias 
commanere,  nisi  una  sit  subiectum  alterius,  et  sic 
sufficit  habicio  talis  nature  corporee  sine  animacione 


4.  sit  B  C  Pr.  7.  vera    om.    R  C  Pr,   vera  in   m.  suppl.  P, 

falsa  in  rasvra  C.  8.  igitur  nm.  B  C  P.  10.  brutnm   ad<l. 

post.  est  P»  CP.  12,  Et  om.  B  C  P  Pr.  13.  vel  jrro  per  A. 

aliml  pro  illud  P  Tr.         17.  opininnem  P.         18.  argnmenta  P. 
19.  sequeretur  C.         23.  distituerunt  A. 


34  JOHANNIS  WICL.IF.  [oAP.ir. 

intrinseca  ad  esse  ydemptitatem,  cum  utraque  natu- 
rarum  in  eadem  persona  hominis.  Sed  ne  videar 
ex  cerebro  proprio  tam  altam  sentenciam  ad  tempus 
insolitum  ventilare:  ecce  magna  magistri  Augustini 
sentencialis  et  verbalis  decisio  super  Joh.  Om.  47:5 
Augustine  cited  'Videte',  inquit,   'quid  dixerim   et  intelligite:    anima 

in  support  of  ,  ~    . 

this.  et    corpus    due    res    sunt,    sed     unus    Cristus;  ergo 

de  homine  querite:  Ubi  est  Apostolus  Paulus  modo? 
Si     quis     responderit,      quod     est    in     requie    cum 
Cristo,  verum  dicit;  iterum  si  quis  respondeat:  Rome  10 
in  sepulcro,  verum   dicit;  illud  michi  dc  anima,  hoc 
de  eius  carne  respondet.    Nec   tamen   ideo    dicimus 
duos  apostolos  Paulos,  unum,  qui  requiescit  in  Cristo, 
alterum,    qui   est   positus  in    sepulcro,    quamvis  apo- 
stolum    Paulum    dicamus    vivere    nunc    cum    Cristo,  15 
et  eundem  Apostolum   Paulum   dieamus  iacere  mor-      . 
tuum  in   sepulcro.  |  Et  sequitur    aliud    anima,    aliud fol.  44* 
corpus,    quod    corruptum    iacct.     Sed    ex    quo    con- 
sorcium    carnis    et    anime    hominis    nomen    accepit, 

4.  Aug.  tract.  in.  Joannis  Evang.  XLVII  10,  12  (Mirjne 
XXXV  173!)  sq.)  dnc  rcs  sinit,  scd  nnvs  hnmo:  Ycrhvm  cf 
liomo  d.ue  rcs  svnt,  secl  iinus  CJirisfits.  Avrj.  —  qncrc  Aurj. 
—  rcsponrlcat  hi  reqnic  Anrj.  —  ifem  (lin.  10)  Aucj.  — 
sepu/cro  ct,  ipse  vernm  Aurj.  —  aiinm  (lin.  14.)  Aurj.  —  viverc 
in  C/iris/n  evndemqve  Aurj.  —  in  scpvlcrn.  Moritnr  aliquis 
dicivius,  JJonus  homo,  fide/is  Jmmo,  in  pacc  csl  cvm  Doviino: 
et  covtinuo,  JHamvs  arl  cxscqnias  ipsins  ct  scpclinmns  il/nm. 
Ev.m  sepv/turvs  cs,  qvcm  iam  dixeras,  in  pacc  c.tsc  cnm  T)co: 
cum  alind  sit  anima,  qnac  immortrdiicr  virjet,  a/ind  corjivs 
qvod,  corrnptihiliter  iacet.  Serl  cx  qno  consortinm  carnis  c/ 
aniviae  /lomints  .  .  .  et  qusqn. 


1.  irtem  B  C.  4.    magna  magni  B  P.  6.   illa  eolligite 

pro  intolligite  B.      7.  \g\t\npro  crgo  (nt  saepe)  C  Pr  sed  P.      queri- 
tur  A.  0.  quod  est  in  requie  —  respondeat  om.  B  respouderit 

altem    loco   A.  11.    beno    clicit   Pr.  12.    ideo    om.  B  Pr. 

15.    vivere    nunc  —   Paulum    dicamus    om.  B.  17.    anima  et 

tu 
aliud  C  Pr.  18.  corraptibiliter    (sic)  P.  l(.t.    natura  pro 

nomen  P  Pr,  na  fsic)  A. 


CAP.  II.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  35 

iam   et   singulum   separatum    utrumlibet   eorum   ho- 
minis  nomen  retinuit'.  Hec  Augustinus. 

Si    quis    autem    verbose    sophisticans  voluerit  ad  vetwemustnot 

*  r  say  body  is  man 

seriem  verborum  impugnare  istam  sentenciam,  veritas  and  s°ul  man,- 

r     ~  '  therefore  two 

5liberabit.    Non   enim   sequitur:    homo    est  due    sub-    men.  Neither 

*■  body  nor  soul 

stancie    vel    nature,    er^o    homo    est    duo    homines,  is  ltselt hnman 

'  o  '    nature,  but  they 

sicut  patet  eis,  qui  in  noticia  universalium  educantur.  are  united  in  the 

1  '    ~ ■  person    of  man. 

Licet    enim    tam  verbum,    quam    essencia    corporea 
accidentaliter  aut  contingenter  sit  homo,  tamen  nec 

lOspiritus  creatus  corpori  ypostatice  unibilis,  nec  huma- 
nitas,  quam  primo  et  principaliter  signum  speciei 
significat,  potest  esse,  nisi  sit  homo  ulterius;  quoad 
ultimo  adductum,  quod  anima  sit  corpus.  Videtur  hoc 
michi  negandum  simpliciter;  nec  sequitur,  si  anima 

15  sit  persona,  que  est  corpus,  quod  ipsa  sit  corpus, 
cum  nec  sit  natura  corporea  simplex,  in  cuius  com- 
posicionem  cadit  anima,  nec  natura  integra  ex  cor- 
pore  et  anima;  et  non  est  ad  corpus  pertinens,  quod 
foret  anima,  nisi  alterum  illorum.  Et  ita  non  sequitur, 

20anima  est  homo,  ergo  est  animal  vel  corpus,  quia, 
si  maneret  continue  separata,  foret  homo,  ut  patet 
ex  quarta  significacione;  et  tamen  nec  foret  animal 
nec  corpus.  Unde  homo  non  est  species  subordinata 
animali    vel    corpori,    nisi    ad    sensum    tercium,    ut 

25  dicit  ypostatice  unionem  duarum  naturarum,  scilicet 
corporis  et  anime.  Ad  quem  sensum  locuntur  philo- 
sophi  et  plebei. 

Unde  quelibet  persona  hominis  prius  naturaliter  est  So  everymanis 

-.  -11  •  •!••!•        man      Def°re       De 

homo,  quam  est  animal  vel  corpus,  quia  accidit  sibi,    is  uving  or  a 

,  «ii  n  body.        As    the 

30quod  est  animal  vel  corpus;  et  patet,  quod  racione  Godnead  is  each 

x  ofthe  three  per- 

1.  utrumque  A  P  P,  quod  nescio  an  recte  Wiclifio  tribuatur. 
2.  et  meminit  post  retinuit  P.  3.  verbose  sophisticans  ver- 
bose  (sic)  A.  5.  post  due  add.  essencie  B  C.         8.  post  cor- 

porea  add.  sibi  B  C.  16.  tunc  B  C.  17.  non  carlit  B  C  P  Pr. 

a  corpore  A.         18.  aliud  {jwo  acl)  corpus  B,  aliquod  corpus  P  Pr. 
continens  Pr.  22.   et  tamen  —  animal   om.   Pr.  24.   et 

corpori  B  C  P  Pr.         25.  compositive  P  Pr.  30.   et  om.  A. 

3* 


36  JOHANNIS  WICLIF.  [CAP.  II. 

sons.somanhood  medii  communis    deficiunt   multi   paralogismi  in  ista 

is  each  of   three  .  -i      •       tij        u      ■  j*  •  l  i 

uatures,yetianot  matena  ventilati.    H.t  ulterius   dicunt   quidam,    quod 

made  up  of  any  .  ,  . 

of  them.  deitas,  sicut  est  verbum  mcarnatum,  sic  est  homo 
et  corpus  et  substancia,  sed  nulla  natura  creata. 
Sed  alia  responsio  patebit  inferius.  Interim  capiatur,  5 
quod  deitas  est  plene  trium  personarum  quelibet 
et  nullius  persone  pars,  sicut  persona  hominis  com- 
municatur  tribus  naturis  et  non  componit  cum  ali- 
qua  illarum.  Secus  autem  est  de  anima,  que  est 
contraccior  quam  persona;  ideo  deitas  est  is;  qui  10 
est  homo  assumptus,  quia  persona  verbi;  et  tamen 
non  est  aliqua  natura  humana;  licet  sit  idem;  quod 
est  natura  humana.  Anima  autem;  cum  non  sic  com- 
municatur  multis  naturis  sive  essenciis,  non  est 
corpus,  licel  sit  res;  que  est  corpus.  15 

Formeriy  wyciif       Quondam     autem     dixi;      quod      corpus     sumitur 

held  that  body         .-,...  .  •  , 

maybetakenin  tnphciter  in  proposito:  primo  abstractive  pro  natura 

three  senses:  ....  ,  , 

i.  Abstraetiy  for  corporea  simphci;    secundo  abstractive    pro   natura 

bodily  nature.  .  „  .    .. 

n.Abstractiyfor  composita  ex  natura  corporea  et  lorma  materiah  et 

the  nature  com-  .  _,  - 

posed  of  matter  tercio  concretive,  prout  est  commune  ad  omne;  quod  -° 

and  material  ,  .       _.  „         ,  . 

form.         estnatura  altero  modo  dicta.  ±L.t  ad  lstum  sensum  con- 

III.  Concretely  .  i         l  •  m   *i 

for  everything   cessi  animam  esse  corpus  vel  substanciam  sensibilem 

which    is    either  .  ...  -.  .  o     j  • 

of  these  natures.  et  sic  essencialiter  omne;  quod  est  homo.    oed  quia 

But  this  leads  ,  .  . 

to  such  inad-    tunc  videtur;  quod  anima  sit  materia  pnma;  natura 

missible  con-  .  ,  ...  i-pt-tok 

ciusions  that  it   divina    natura   humana;    et   sic   de   multis  ndei   dis- ib 

is  better  not  to  .  .  ,  .  . 

assert  it.  sonis;  nec  occurnt,  quomodo  ex  scnptura  sit  lsta 
tercia  significacio  fundabilis;  ideo  mihi  videtur  modo, 
quod  racionabiliter  sit  tacenda. 


3.  4.  homo  animal  corpus  P  Pr,  et  substancia  B  C  P  Pr. 
5.  posterius  et  interim  BCP  Pr.  6.  qnod  om.  B  P  Pr.  10.  ideo 
—  persona  om.  B.  14.  cum  om.  B  P  Pr,  sit  communicata 
B  C  P  Pr.  17.  post  natura  add.  corporea  B  C,  composita  P  Pr. 
18.  natura  corporea  composita  ex  materia  tt  forma  B.  19.  20.  et 
et  ad  omne  om.  B.  26.  est  pvo  ex  B,  ista  om.  B.  27.  irteo 
ut  B  Pr.  27.  tacendum  B  Pr. 


CAP.  iii.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  37 


CAP.  III. 

Secundo    obicitur   principaliter    contra    predictam  Seeond  principai 

objection: 

sentenciam  eo,  quod  tunc  m  quolibet  homine  essent    Iu  every  mau 

there  must  be 

duo  corpora  coextensa;    nam  corpus  existens  altera  two  cooxtensive 

1  bodies ;   one 

5  pars  compositi,  et  corpus  inteerratum  ex  illo  corpore  which  is  a  Part 

r  .  r  '  r  &  .  P  of  tbe  wbole  and 

et  anima  videntur  esse  coextensa,  quia  per  eundem  anothermadeup 

711  of  tbat   and  tbe 

situm  extensa.  soui. 

A  Sed    hic  sunt    tres    difficultates.     Prima,    si   illud  I         Three 

e  i     i»  .  .  difticulties: 

priraum   corpus   compomtur   ex  materia  et  substan-  L    If>  the  first 

.  i         t  •  body    made     up 

10  ciali    forma    vel    aliter    pure    sit    essencia,    que    est  of  matter   and 

o,  .  -,  form,    or    is    it 

matena  prima.    Secunda,  si  sint   duo  corpora  coex-     simpiy  pure 

.  r     ■  matter? 

tensa,   ut  unum,    quod  est  pars  quahtativa  hominis,  "■   if  the  two 

7  .  '       bodies  exist, 

et  ahud,  quod  est  corpus  lntegratum  exillo  et  anima,  what    accidents 

,.,.,,..  m  •  distinguish 

quomodo  accidentibus  distingwuntur.  Tercia,  si  que-         them? 
15  libet    pars    quantitativa    unius    sit   pars    quantitativa  auantitative part 

.  of  one,  also  a 

alteriUS.  a  quantitative 

.  . .      -,         .  partofthe  other? 

In  primo  videtur  michi,  quod  lllud  primum  corpus  Sointion  of  first 

•    ,  ]■,     ,•  i  •     •  .,  difficulty: 

existens    pars    qualitativa     hominis    componitur    ex     The  body  is 
materia    et    forma.      Primo,     quia     est    mixtum,     et  niatterandform, 


20  in  omni   mixto  sunt  elementa   per   totura.    Secundo,  ture";  and^au 

•11     j  .  •  ,    •  •         mixtures  tbe 

quia   llluri    corpus   est    ex   suis   pnncipns   mtrinsecis     eiements  are 
aliquid,    sicut   et    quelibet    eius     pars    quantitativa.  throughout    the 
Sed  nulla   essencia   materialis   est    aliquid,    nisi   per 

.  .  .  .  ,.  V,        Material  being 

formam    substancialem,    que    sit    eius    quiditas.     Ex     exists  oniy 

.  ....  .  ...  tbrough  form ; 

25  predictis    ergo  rehnquitur    lpsum,    sicut  et    quelibet  »o  n  is  with  the 
eius  pars  quantitativa,  componitur  ex  forma  et  ma- 
teria.     Si     enim    anima    intellectiva     foret     quiditas 


3.  et  pro  eo  P  Pr.         4.  tunc  duo  Pr,  extensa  P  Pr.         5.  cor- 
pore  om.  B  C,   illo  om.  P  Pr.  10.  Pro  vel  praeb.  natura  P, 

nam  Pr.  11.  Secundo   B  C  P  Pr.  11.   12.    extensa   P  Pr. 

13.  quod  om.  A,  est  ovi.  B  C,  15.  qualitativa  A.  17.  michi 

07n.  B  P  Pr.  illud  corpus    precipuum  A.  21.  quod  A. 

principiis    om.  P,   inter  lineas   add.    Pr.  22.   qualitativa  A. 

23.  aliud  B.         25.  patet  P  Pr.         sicut  ipsum  A,  sicut  om.  P  Pr. 
27.  fuerit  C  Pr. 


38  JOIIANNIS  WICLIF.  [cap.  III. 

cuiuslibet  partis  quantitative  hominis,  tunc  quelibet 
foret  homo,  et  quelibet  quidlibet,  quia  ab  unitate 
materiali  forme  ultime  numeratur  et  individuatur 
compositum.  Querendo  ergo,  quid  est  caro,  nervus 
vel  aliud  membrorum  simplicium,  non  potest  dici,  5 
quod  est  illud,  quod  est  formaliter  per  animam, 
nec  per  formam  aliam  accidentalem. 
Every  part  of        Tercio,    quia    quelibet  pars   quantitativa    hominis 

manhas  accideu-  .     ..    .  .  -.  ..  .    . 

taiformandmust  est  multrpliciter  accidentata,  ut  quanta,  quahs,  visi- 

therefore  have  _.  •        o  •  i  t 

substaDtiai  form.  bilis  etc.    (Jum  ergo   omnis   torma   accidentahs  pre- 10 

So  it  is  with  the  .  p  .  .    ,. 

worui  and  its    supponit  existenciam  torme   substanciahs,    sequitur, 

parts;     as     also  ...  .        .  T.      .  •       i      i 

with  every      quod  quelibet  pars  quantitativa  dicti  corporis  habet 

element  and  the  .  „  i      ,  •    1  •       ,      i      1 

Hke.  propnam    tormam    substancialem,    sicut    habet    pro- 

priam  quiditatem.  Nichil  enim  est  quantum  vel 
quale,  nisi  prius  fuerit  quid.  Aliter  enim  possetis 
dici,  quod  deus  respiciendo  extrinsece  quodlibet 
corpus  sine  forma  substanciali  alia  facit  ipsum  cum 
disposicionibus  accidentalibus  esse  illud,  quod  est  et 
cuiusmodicumque  est.  Non  ergo  videtur  sufficere 
responsio,  que  dicit,  quod  nulla  pars  quantitativa  20 
hominis  est  quid,  sed  est  pars  hominis  varie  sen- 
sibilis,  ut  videmus,  quia  per  idem  sic  diceretur  de 
qualibet  parte  mundi,  quod  non  est  quid,  sed  pars 
mundi  accidentata,  que  solum  per  reduccionem  est 
aliquid.  Sed  mundus  per  se  prius;  ergo  est  que-  25 
cunque  pars  quantitativa  substancie,  antequam  est 
pars  integrans  suum  totum.  Item  quodlibet  elemen- 
tum  vel  mixtum  homogeneum  non  potest  esse,  nisi 
prius  pars  eius  quantitativa  sit  substancia  et  sic 
aliquid    per    se   in   specie.    Ergo  a  pari   vel   maiori  30 


2.  qualibet  B.      4.  mervus  P,  vermis  A  Pr.      5.  alioruiu  A  B  C. 
G.  forma  B  C.         9.  nmlta  est  P.         10.  etc.  om.  P  Pr.  11.  in 

existenciam  A,    in    existencia   B  C  P  Pr.  12.    quantitative  A. 

corporeitatis  A.         14.  autem  pvo  enim  B.         14.15.  et  quale  C. 
18.  Hiem  P  Pr.  19.  cuiuseumque  B,  cuiusmodo  P.  21.  est 

om.  B.  22.  sed  pro  quia  B.  dicere  B  P  Pr.  20.  aliquid 

quani  B.  '29.  prius  om.  B  C  Pr. 


CA.P.  iii.  I  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  39 

nullimi  etrogenum  potest  sic  esse  composituin,  nisi 
partes  eius  quantitative  sint  substancie  materiales, 
composite  ex  materia  et  forma.  Ymo  oportet,  quod 
sint  diversarum  specierum  vel  naturarum  ex  lioc, 
5  quod  totum  est  etrogeneum.  Aliter  enim  conceden- 
dum  esset,  quod  quelibet  pars  hominis  quantitativa 
esset  perpetua,  cum  sit  nuda  essencia  materialis,  non 
habens  in  se  formam  substancialem,  ad  cuius  desi- 
nicionem  vel  incepcionem  corrumperetur  vel  genera- 

lOretur.  Et  notandum  est,  quod  generacio  vel  corrupeio 
pure  formarum  accidentalium  non  facit  subiectum 
taliter  simpliciter  transmutari  ex  primo  de  genera- 
cione.  Nemo  enim  dicit,  quod  corpus  est  omogeneum 
vel  etrogeneum,  id  est  disparium  naturarum,  propter 

l5solam  variacionem  formarum  accidentalium,  quia 
sic  cutis  animalis,  plume  animalium  et  quotlibet 
eorpora  vocata  a  philosophis  omogenea  forent  dis- 
parium  naturarum,  quod  est  contra  rectilogos,  qui 
noverunt  quid  nominis  corporis  vel  nature. 

20      Nam    materia    prima    non    vocatur    in    elemento  Prime  uiatter  is 

......  .  not  called  body 

corpus,    sicut  nec   alibi,  nisi  racione  torme  substan-     untii  n  has 
cialis,  a   qua    capit  substancialiter  suum  esse    ex  7"      «ubsumtiai 

l  l   •    •  n  t  t  i  •  •  form. 

metnaphisice    et    8°.    Ideo    ahqua    est    racio    quare     Proof  of  thi« 

,  .,  .   .  .   .  .  .  assertion: 

plnlosophi  vocarunt  subiectum  anime  maxime  elongate 


12  ss.  Cf.  Arist.  de  gen.  et  corrupt.  117  fed.  Paris  II 433, 
11  sq.)  Wiclif  paululum  recedere  vidctur  a  verhin  Aristotelis, 
quae  suiit  haece:  .  .  avaynttZxov  dh  -mxI  rovtuig  xijv  Cxlkjifoaiv 
i-ivcxi  fisv  xi.  cpavcii  TtcxQK  xrjv  ys  vsatv  ccdvvaxuv  iisvxol  y.cxxa. 
xcc  vn'  sxsivcov  Xsyofisvci.  Tovxo  d'oxt  Xsyofisv  OQ&cog, 
QciSiov  avvidslv.  23.  Aristot.  Metaph.  lib.  VII  et  VIII 
cf.  ed.  Paris.  II  558  —  571. 


1.  etlnomogeneum  A.         4.  vel  naturarum  om.  B  C.  7.  est 

B  C  Pr,  esse  posset  P.  7.  non  om.  P  Pr.  9.  non  coirum- 

peretur  P  Pr.  13.    potest   dici   B.  emogeneum  A,    anomo- 

niorum  P  C,  eniomerum  B,  diversum  Pr.         14.  ethromogeneum  A, 
eteroclitum  C.  15.  formacionem  formarum  C.  10.  sic  cutis 

animalis  om.  Pr,  sicut  A.         22.  atpro  ex  A.       24.  posuerunt  B. 


40  JOHANNIS  WICLIF.  [oap.  III. 

a    fundaraento    nature,     corpus    naturale    organicum 
pocius,  |  quam  subiectuni  forme  elementaris  vel  celestis      A 
corporis.  Non   enim  est  materia  prima  tam  patenter 
sensibilis     et     accidentata,     uniens    et    nutribilis    et 
augmentabilis,  sicut  sunt  partes  quantitative  corporis  5 
humanij  quia  longe  evidencius  posset  dici  quodlibet 
mixtum  materia  prima.  Nec  valet  responsio  sophis- 
tica,  que  dicit,  quod  nulla  pars  corporis  humani  est 
in  actu,  quia  certum  est,  quod  corpus  tam  notabiliter 
magnum  oportet  habere  partes,  que  aliqualiter  sint.      10 
TLe  paits  of        Et    queritur    ulterius,    quid    est   manus,    digitus, 

the  humanbody  *  ;       ^  . 

are  what  they    caput    vel    alia    pars     homogenea,    que     componit; 
accideutai  torm,  non    enim    potest    dici,    quod    nichil,    cum    sit    pars 

which  remaius 

after  death.     sensibiliter  transmutabilis,  quod  potest  soli  materiali 

substancie    convenire.    Est    igitur    prius    substancia,  15 
quam  accidenti  subicitur  et  per  consequens  oportet, 
quod   prius    sit  aliud,    quam  pars  hominis.    Et  stant 
raciones  superius  tacte.    Item  si  corpus  hominis   sit 
materia     prima     perpetua,     tunc     homo     secundum 
essenciam    corpoream     foret    perpetuus    et    periret20 
omnis    transmutacio    corporis   animalis.    Nam    omnis 
generacio  vel  corrupcio  substancie  est  transmutacio 
secundum    formatn    substancialem     subiecti     primo 
moti;    materia    prima    non  est  per  se  mobilis,    ergo 
nec  corpus  hominis.  Si  ergo   materia   prima  non  sit25 
corpus    hominis,    tunc    non    corrumpitur    in    morte 
hominis,    quia    nullam    formam    substancialem     tunc 
exuit;  nec  est  fingendum,  a  quo  efficiente  tam  subito 
per  totam  formam  substancialem  receperit,  potissime, 
cum  forma  substancialis  materialis  educta  de  poten-  30 
cia  materie   sufficientis  principiatur  ex  debita  com- 


1.  materiale  A.  2.  elementorum  C  P  Pr.  4.  et  vivens 

PPr.  6.  potest  A.  9.  est  om.  B.  14.  naturali  P  Pr. 

16.  accideritibus  13,  accidenti,  corr.  in  accidentibus  Pr.         18.  ho- 
minis  ohi.  A.  21.  posl  oinnis  add.  transinutacio  P.  25.  non 

ovt.  B  C.  28.  lingere  B  C,    sit  iingenduin  P  Pr.  29.  reci- 

peret  1*  Pr,   recipit   A.  31.   sutficienter  A. 


CAP.  iii.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  41 

mixione  elementorum  ad  invicem.  Secl  eonstat,  quud 
post  mortem  manent  qualitates  tam  prime  quam  se- 
cunde,  queinfuerunt  corpori,  quando  vixit.  Ergo,  cum 
accidencia  non  possunt  manere  sine  prima  perma- 
5  nencia  substancialis  forme,  sequitur,  quod  eadem 
forma  substancialis,  que  mansit  in  corpore  vivo, 
manet  ad  tempus  in  corpore  mortuo;  sed  et  hoc 
consonat  fidei  nostre  de  corpore  Cristi,  quod  iacuit 
in    sepulcro;    et    consonat    experimento   sensibili  de 

10  carnibus  et  aliis  partibus  homogeneis  hominum  et 
brutorum,  que  post  mortem  et  ante  videntur  confor- 
miter  immutare  singulos  sensus  nostros.  Ideo,  quan- 
tum  nos  possumus  convincere  de  formis  materiali- 
bus,    forme  parcium  brutorum  et    hominum  sunt  in 

15  specie  consimiles. 

Ulterius  quantum  ad  augmentacionem  et  deniinu-  Prime  matter  is 

.    ..  ,  .  .  incapable  of 

cionem  corpons  matenalis  patet,  quod  materia  pnma   increase,  dimi- 

...  .  nution,  growth 

non    potest    augeri    vel    mmui    cum    adventu   cuius-  etc,  aii  which 

....  .  happen  to  the 

cunque   advenientis  sive  nova  matena,   et,  cum  non  body. 

20  sit  activa,  non  potest  alimentum  attrahere,  digerere 
vel  assimilare.  Scimus  tamen,  quod  partes  quantita- 
tive  hominis,  sicut  sunt  motive  hominis  ad  deorsum, 
ita  sunt  sensibiliter  appetitive  et  alimenti  digestive, 
ut    patet    de    stomacho;    non,    quod    virtus    membri 

25  digestiva  facit  de  alimento  nuda  materiam  primam, 
cum  simplicia  non  nutriunt,  sed  de  cibo  et  potu 
faciunt  cambium,  rorem  et  glutinum,  sanguinem, 
spiritus  et  humores,  ut  ponunt  philosophi,  et  post 
transmutant  in  membra  solida  disparium  specierum; 


2.  mortein    om.  B  C.  '5.    quando    in  fuerant  A.  4.  per- 

manere  P  Pr.        6.  vel  que  B  C  P.         7.  quod  pro  aed  et  hoe  P  Pr. 
12.  omnes  pro  singulos  A.  14.  et  om.  li  C.  17.  realis  pro 

materialis  P,    animalis  A,    et    animalis  P.  18.    augmentari 

aut  C  P  Pr.  21.  enim  B  P  Pr.         22.  ad  om.  B.         23.  assensi- 

biliter  P  Pr.  24.  non   ut   virtus  P  Pr.  meinbrum   B  P  Pr. 

25.  de  aliquo  nudam  B.  26.  ac  potu  P  Pr.         27.  et  om.  P  Pr. 

28.  et  pro  ut  B. 


42 


JOHANNIS  WICLIF. 


[CAP.  III. 


Priine  niatler 
has  uo   sponta 


partes  enim  animalis,  sicut  partes  simplices,   habent 
proprias  acciones. 

Itein    omne   motivum    ex    se    est  divisibile  in   per 
neous  motioii.    se  movens    et   per  se  motum:  omnis  homo  movetur 

Man  has  ;  aud  l 

his  materiai     exse:  ergo  conclusio.  Cum  erffo  materia  prima  non  5 

part  therefore  7  °  .  . 

stands  above     ex    se    movetur,    relinquitur,    quod    pars    materialis 

prime  niatter.  m  L  '       x  m  L 

hominis     superaddit     materiam     primam.      Antece- 
dens  primum  patet  ex  processu  7°  Phisicorum  et  con- 
lirmatur  ex  dictis  et  dicendis  in  posterum,  quod  partes 
quantitative    hominum    vivunt   sensitive   per  animas  10 
proprias,  quod  alienum  est  a  materia  |  prima.  Unde     A 
naturales    concedunt,  quod  membra  non   spermatica 
reintegrari  poterunt,  ut,  sicut  quatuor  species  humo- 
rum     poterunt    generari    ordinate,     ut    sangwis    ex 
fleumate,    colera    rubea  ex   sangwine,   ac   ex   colerai5 
rubea  melancolica,  et  non,  ut  in  elementis,  reciproce 
econverso,  sic  ex  humoribus  fit  lac,  semen  et  caro, 
et  sic  de  multis  partibus  quantitativis  animalium,  ut 
satis    edocent    naturales.    Unde    7°   methaphisice    5° 
recitando  substancias    compositas   sensibiles  explicat20 
Philosophus    de    elementis,    animalibus    ac    partibus 
eorum;    de    materia  vero  prima  dicit  infra  8",  quod 
nec  est  de   se  quid,  nec  quale,  nec  aliquid  aliorum 
encium,  sed  omnino  insensibilis,  sed  solum  cognosci- 

8.  Aristot.  nat.  auscult  1.  VII  c.  1  — 8  (ed.  Paris  11333—342. 
15.  scilicet  'flegma'  /phleyma)  cf.  Du  Cauyii  ylossariitm  s.  v. 
J)e  his  quatuor  humoribus  cf.  etiam  Augnst.  ep.  CCV',  3 
(Miyne  XXXIII  043).  19.  Aristoteles  Metapli.  VII  5  (?) 
(ed.  Paris.  II  562.)  22.  Aristot.  Metaph.  VII l  7,  5  sq. 

(ed.  Paris.   II  560,   20  sq.)  <f.  etiam  Metapli.  VI  10,  4  (cd. 
Paris.   II  548,  13j  xb  ftvXv&bv  ovbknoze  jc«9''  avrb  lexztov. 

3.  mortuum  A.  5.  se  om.  B  P  Pr.  7.  superaddat  C  P  Pr. 
primo  anteccdens  P  Pr.  0.  iirmatur  in  posteris  ex  dicendis  quod 
B  C  P  Pr.  10.  uniuntur  A.  13.  sunt  pro  sicut  A.  II.  ordi- 
iiate  om.  B  P  Pr.  15.  flemmate  C,  flammate  L',  flamate,  corr. 
a.  m.  flaumate  Pr.        1 7.  et  oni.  15.        22.  infra  om.  P.  23.  qualo 

nec  quantum  aliud  aliorum  A.         24.  accidencium  post  aliorum 
add.  B  C,  existenciitin    1*.  sed    —    cognoscihilis  om.  P. 


CAP.  iii.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  43 

bilis  per  analogiam  ad  formam,  ex  primo  Phisi- 
corum.  Cum  ergo  cuiuslibet  corporis  omogenii  que- 
libet  pars  quantitativa  scnsibilis  sit  eiusdem  nature 
cum  toto,  et  quotlibet  partes  quantitative  hominis 
5  sunt  homogenee:  sequitur,  quod  sunt  eiusdem 
nature  specifice  secundum  disposiciones  illis  sub- 
icibiles  indubie. 

Si  autem  aliqua  substancia  corporea   distingwitur    if  bodiiy  sub- 

.  stance  is 

a  prima  materia,  oportet  membra  hominum  sic  dis-     distinguished 

.  .  Tll  ■       f  •  •  fr0m    Pfime 

lOtingwi.    Illa    ltaque    lniormis   materia   non    est   cor-     matter,  tbe 

parts  of  man 

pus  organicum  naturale    subiectans  lmmediate  vires        must  be 

.  .  i  •  -ni   -i  i  i  distinguished 

anime  composite     ut    loquitur  rnilosopnus    secundo    from  it  in  the 

a     l  ■  •  i  mi  same  manner. 

de    anima.    Sed    quia    videtur    sanctum  Thomam  et    Aquinas  and 

Aegidius  seem 

eciam  doctorem  Egidium  cum  suis  sequacibus  sentire  tobeagainstttns 

^  _  opinion,  but  the 

15  oppositum,    videtur    michi,    quod    sic   possunt    cum   reason  is,  that 
.  .  t  i  -\    they U8e  aub" 

veritate    et    sentencia  naturalium    concordari,    quod    stantiai  form 

.     .  ,.  .  only  of  the 

ipsi  intellegant  per  formam    substancialem    formam,     whoie  living 

...  .  .  creature, 

que    est    essencialis    toti    composito   sic   quod    nulla  whereas  there 

1  .......  are    Part    forms 

forma  vocetur  substancialis  in  animali,  nisi    que  est      whicb  are 

'  x  substantial  as 

20  de  essencia  animalis    illa  autem  vocetur  forma  sub-     to  the  nmb, 

aceidenlal  as  to 

stancialis  parcialis,    que  est  essencialis  illi  parti.  Et       the  man. 
sic,  licet  in  homine  sint  quotlibet  forme  substanciales 
in  membris,  omnes  tamen  sunt  accidentales  homini 
et  proporcionaliter  de  ceteris  est  dicendum.   Utrum 


1.  Aristot.  Nat.  ausc.  I  8,  16;  9,  4  (ed.  Paris.  II 258,  260). 
13.  Aristot.  de  auima  II  1  (ed.  Par.  III  444).  Cf.  postea 
parj.  54  ss.  13.  Significab    Wiclif  Thomam   Aquinatem 

eiusque   discipulum   Aegidium    Romanum,    de    quo    <f.    Cave 
hist.  lit.  script.  eccl.   II  326. 


1.  secundo  B  C.             3.   quantitativa  om.  P.  5.  sint  C. 

6.  7.  substantibiles  B  C,  subidbiles  substantiales  P  Pr.  8.  autem 
om.  B  C,  aliqua  om.  P  Pr.         incorporea  P  Pr.          11.  in  medio  A. 

12.   copulate    P,    copulantes    Pr.             13.    secundum  B  C  P  Pr. 

Thomam  et  alios  (sic)  alios    doctores   Egidium  A.  19.  nisi 

om.   Pr.              19.  20.    que   est  essencialis    P  Pr.  21.    parti 

animalis  B  C  Pr,  pacialis  Pr.           23.  in  om.  B  C  Pr.  24.  de 
ceteris  om.  B,  de  aliis  A. 


44  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  iii. 

autem  sic  intellexerunt  vel  aliter  non  contendo,  sed 
puto  me  scire,  quod  sic  forent  dicta  eorum  consona 
racioni  et  ad  sensum  alium  patenter  dissona  veritati. 
Videtur  ergo  michi,  quod  nedum  totum  corpus 
hominis,  sed  quelibet  eius  pars  quantitativa  habets 
substancialem  formam  proporcionaliter  diversam,  ut 
sua  quiditas  variatur. 

Et  patet  ad  primam  difncultatem  solucio,  ex  qua 
cum  declarata  distinccione    inter    corpus,    quod    est 
pars  qualitativa  hominis,  et  corpus,    quod  est  totus  10 
homo  ex  corpore  et  anima  integratus,  ut  patet  primo 
capitulo. 
Soiution  of  Videtur  solucionem  secunde  difficultatis  lucescere, 

second  diliiculty  -i»  .     ,  jj      •n  ,       i  ,. 

(see  p.  37).      scilicet,    quod    llla    sunt   duo    corpora,    unum  parti- 

There  are  two  r»  ,    •  j  •  • 

bodies:onewith  cipacione  lorme  extrmsece,  quo  ad  eius  esse  lnanuna- 15 

reference  to  the    ,  j.1-1  1      *_x    •  '         1. 

inanimate  being  tum,  et  aliud  per   se  ab  mtrinseco  ammatum,    quia 

of  uian,  the  other      i  •  ,  •  t,     ,•  , 

to  his  soui-m-  ab    anima;    que  est  per  se  eius  pars  quaiitativa,    et 

formed   whole.       •  ,  ......  o      1 

The  difference   sic    communicant    in    materiali  prmcipio.     feed    cum 
these  Two^bodies  quelibet    pars    quantitativa    sensibilis    compositi    ex 

is  thus  manifest,  ,  •  -t      -i      ,    j .  n  ■      . 

and  through  it  corpore  et  anima  habet  disparem  tormam  substanoa-  20 

the    solution    cf  i  p  i^-t  ..,.. 

the  third       lem    a    torma    substanciau    corporis    simphcis  rema- 

t_is°weyshaii    nentis,    patet,  in   quo   differunt  iste  due  nature  cor- 

poree,  ct  sic  oppositum  tcrcii  dubii  elucescit.  Istud 

tamen   patebit  planius,    cum  materia  de  multitudine 

animarum  tractabitur.  25 

Different  views       Sed  oro  extensione  corporum  est  notandum,  quod 

as  to  the  .  .  •  -i       1  • 

coextension  of   diversi  diversimode  locuntur  de  coextensione  rerum. 

two   bodies  ;    in 

man  there  are    Quidam  dicunt,  quod  nulle  sunt  substancie  coextense, 

two  coextensive       .    .  , 

bodies  united    nisi    habeant  incommunicantes    materias  coextensas. 

in  one   material    

esaence. 


4.  ergo  om.  B.  6.  propriam  P  Pr,  in  marg.  proporcionaliter 
altera  manua  cod.  Fr.  11.  integratum  C  Pr.  13.  solucio  B  C  P. 
lucere  P  Pr.  15.  quo  om.  P.  eius  ea  (aic)  essenciam  A, 

essenciam  C  P  Pr,  animatum  A  C  P  Pr.  17.  et  per  se  eis  B  C. 
19.  quelibet  eius  pars  C.  compositi  om.  A.  20.  habent  P  Pr. 
25.  sit  tractata  B,  sit  pertractata  P  Pr,  sit  pertracta  C.  26.  sitB. 
27.  loquentur  ut  hii  quod  nulli  sunt  coextensi  nisi  P,  loquuntur 
quod  nulla  sit  coextensa,  nisi  habent  Pr.  corporum  aut  rerum  A. 
29.  communicantes  B. 


CAP.  III.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  45 

Ideo  nulla  forma  coextenditur  cum  alia  in  subiecto. 

Alii  dicunt  quod  eo  ipso,  quod  sunt  duo  posicionem 

corpoream    habencia   per    eundem   situm  coextensa, 

sunt  diffusa.  Et  sic  forme  substanciales  et  essenciales 

5  accidentales     coextenduntur    adinvicem    eciam    cum 

subiecto.     Sed   quia    non  est   philosophorum    ponere 

A      vim  in  verbo   ad  |  misso  illo  modo  loquendi  et  limi- 

4r>  tata  mixtione  ad  corpora  concedenda:  videtur  michi 

prima  conclusio  in  capite  recitata,  quod  in  quolibet 

lohomine  sunt  duo  corpora  coextensa,  sed  communicant 

ex    equo    in    eadem    materiali    essencia.     Ideo    non 

sequitur    penetracio  vel    duarum    materiarum  possi- 

bilis  coextensio. 

Sed   contra  ista  instatur  tripliciter.  KTh,ree 

I  objections. 

15      Primo  ex  hoc,  quod  omne  adveniens  enti    in   actu    *•  tms  wouia 

*      1  makc  t.lie  sonl 

est  accidens.  Sed  anima  intellectiva  advenit  corpori  oniyanacci.tent, 

i  Rince    lt  is  an 

composito    ex    materia    et  forma  et  per  consequens  bodyi0composed 
enti  in  actu;  ergo  est  accidens.  Sed  pro  isto  dicitur,     °'m0aruerand 
quod  sensus  assumpti  est  iste,  quod  omne  formaliter  ^*^,*^™ 

2oadveniens    enti   in   actu   non    faciens    quid  aliud    est  "^™ 
ei  accidens,    et   iste    sensus    est    methaphisicus  pro-  £"*■* 
ximus  per  se  notus.  Stat  autem  aliquid   reliquo  ad-  ' 
venire    faciendo    ipsum    formaliter    accidentari    cum 
hoc,  quod  adveniens  in  se  sit  substancia,  ut  patet  de 

25deo  inhabitante  hominem  per  graciam,  de  diviciis 
adiacentibus  homini  faciendo  ipsum  divitem,  de  quo- 
libet  nutrimento  animalis,  quod  facit  ipsum  tam  in 
qualitate  quam  in  quantitate  variari.  Illud  autem 
adveniens    est    substancia,    sed    suo    adventu  causat 

30formam    inherentem,    que    est    accidens,    et  sic  non 


stance  in  ilself 
wlien  two- 
tauces  com, 
theinferior 
s   the   accident. 


2.  Secunda  via  dicit  B  C  P  Pr.  2.  3.  duooppositum  habencia 
Pr,  corpoream  om.  P.  3.  difftise  sunt  coextensa  B,  diffusa  et 
(et  om.  Pr.)    sit  tamen  diffusa  sunt  coextensa  P  Pr.  4.  essen- 

ciales  om.  B  C  P  Pr.        8.  miclii  om.  B.        0.  secunda  conclusio  P. 
quovis  CPPr.  17.  composito  om.  B.  18.  Sed  om.  V  Pr. 

20.  quid    adest  ei  A.  23.   faciens  P.  27.   incremento   P. 

29.  substancia  in  natura  P. 


46  JOHANNIS  WICLIF.  |CAP.  in. 

now  the  soui    a(^venit  formaliter  ab  intrinseco.  Verumtamen  natura 

may    exist    by 

itseif,  whiie  the  ji]a    jnferior    disposita   adiacere    alteri   accidentaliter 

bocly  cannot,    so  a 

that  it  ia  rather  (^icitu.r  esse  accidens  illi,    cui  accidit,    ut    bona    ex- 

body  ihat  is  the  '  ' 

accident,    Mnce  trinseca    accidunt   homini    modo,    quo    corpus    sub- 

the  hody  nrst  7       a  r 

uets  reai  being  ordinatur  anime,  ut  sibi  subserviat,  et  anima  potests 

througb  the  soul.  ;  '  L 

separari  ab  illo  et  non  econverso.  Ideo  rectius 
diceretur,  quod  corpus  accidit  anime,  quam  econtra. 
Anima  enim  est  forma  exemplaris  corpori  essen- 
ciali  extrinseca,  conservans  lumine  suarum  virtutum 
formam  complexionalem  corporis  cum  omnibus  suis  10 
naturalibus  accidentibus7  sicut  luminosum  conservat 
continue  lumen  suum.  Unde  anima,  licet  ad  anima- 
cionem,  que  est  actus  primus,  quem  communicat 
corpori,  requirit  preexistenciam  corporis,  non  tamen 
ad  esse  suum  conservandum?  scd  inclioandum  se- 15 
cundum  legem  nature.  Et  pro  illo  priori,  quod  non 
potest  esse  instans  temporis  sed  nature;  corpus 
causat  quodammodo  animam  materialiter  et  recau- 
satur  ab  anima  alio  genere  et  gradu  prioritatis  tam 
efficienter  quam  finaliter  pro  eodem  instanti  temporis.  20 
Ideo  non  mirum  si  anima  afficitur  corpori,  cum 
inanimata  inclinantur  ad  legem  et  integritatem  sui 
integrati  propter  finalem  causanciam  conservandam. 
Si  ergo  corpus  animatum  ab  intrinseco  reciperet 
it  a  man  couid  formam  subiectivam,  per  quam  non  fit  quid  aliud;  25 
man  hefore      illa  forma  indubitanter  esset  accidens;  ut  si  homo  post 

receiving     the  ...  .  ... 

soni,  then  the    plenum    esse    hominis    reciperet  subiective  animam7 

soul    would    he  _  ,...-.,. 

an  aeci.ent.     per    quam    non    ht  nova   substancia,    anima  lndubie 
esset  sibi  accidens,  quia  forma,    que  adest  et  abest 


2.  illa  om.  B  C  P  Pr.         «ilteri  accidentalitcr  nm.  P  Pr.  4.  quo 

om.  B  C  P,  in  m.  add.  Vr.         0.    ot  om.  B  P  Pr.  7.  animo  om. 

\'  Pr,  add.  aUm'   Pr.  0.  omnem  2»'"  auarum  P  Pr.         10.  cor- 

poris  om.  B.  15.  servandum  A.  18,  quodammodo  naturaliter  A. 
21.  anima  om.  B  C  P  Pr,  add.  altcra  m.  rod.  Pr.  22.  ibi  ani- 
mata  B  C  P,  inclinatur  A  P,  inclinant  B.  23.  essenciam  B  P  Pr, 

observandam   P  Pr.  24.   Sic  A.  recepit  C,    rl    (nic)   Pr. 

24.  25.  reciporet  subiectivo  form.nm  B  C  P  Pr.        20.  et  abeptom.  B. 


OAP.  iii.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  47 

suo  primo  subiecto  preter  eius  corrupcionem.  Forma 
enim  pure  naturaliter,  quantum  potest,  informat  con- 
tinue,    nec    potest  induci    in    subiectum  vel  manere 
cum  illo  subiecto  indisposito,  ut  informet. 
5      Secundo  obicitur  ex  hoc,  quod    utraque    substan-     oojection  2: 

,        ^  \  Since  both 

ciarum    matevialium    est    idem    corpns    in    numero,    materiai  sub- 

x  stances    are    the 

ergo  non  suntdiversa  corpora;  probatur  consequencia    one  0O(1y>  we 

11  _  *  have  no  right  to 

eo,  quod  superfluit  ponere  plura,   ubi  pauciora  suffi-  suppose  different 

.  .  .  ..  bodies;  as  there 

ciunt.     Sicut  ergo  quelibet  persona  divina  eo,   quod  is  one  substance 

.       ^.  .  ^  i»  tbe  three 

lOeadem  substancia  in  numero,  non  est  alia  substancia,  <iivine   persons, 

'  '         so  in    man. 

quam  est  reliqua,  sic  utraquc  rerum  corporearum 
predictarum,  cum  sit  eadem  substancia  in  numero, 
non  est  dispar  substancia  ab  alia.  Et  assumptum 
argumenti    videtur    ex    lioc    patere,    quod    utraque 

I5rerum  istarum  corporearum  est  idem  homo  in  nu- 
mero  iuxta  opinionem  dictam.  Ergo  est  idem  animal 
in  numero  et  per  consequens  idem  corpus  in  numero, 
cum  ad  unitatem  inferioris  sequitur  correspondens 
unitas  superioris. 

20      Sed    quantum    ad    istud    videtur,    admissa    tercia         Repiy: 

.  „  .        .  .  ,  Theparallel  witli 

A  47*signincacione  |  corpons   m  proximo    capitulo   supra-     nie  Godhead 

-..  ,,  ,  n  .  .  ,.  tnlls     the     otuer 

dicta7  adhuc  non  obest,  sed  sequitur  duas  predictas  way.  There  are 

,  .  .         tbree  persons  or 

naturas    corporeas    esse    duo    corpora,  quamvis  sint     subsistences 

.  ,  .  with   oue  sub- 

unum  et  idem  m  numero,  ut  tres  persone  sunt  tres  stance,  so  here 

,  ,  .  , .      r*  i        with  the  two  bo- 

25  res    et    ad    modum    loquendi    brecorum    tres     sub-  diee,  wbicb  are 

,  ,  .  ,.      distinct  as  the 

stancie,    sed    secundum    nostrum    moclum    loquendi    tbree  persons. 
sunt  tres  subsistencie,  et  sunt  una  tamen  res  simpli- 
cissima  et  una  substancia.    Sic   non  obest  illas  esse 
substancias  et  tamen  unam  substanciam  communem; 


22.   Cf.  pag.  17,  Un.  20. 


4.  in  illo  P  Pr.  ibi  disposito  B.  9.  Sic  A.  10.  in 

07n.  Pr.  11.   ost  om.  C.  12.  una  nnte  in  aild.   C.  13.  Et 

argnmentum  videtar  P,  Et  per  argumentum  videtur  Pr.        15.  cor- 
ruptarum  P,  incorporearnm  Pr.  17.  unum  P  Pr.  18.  cor- 

porls  pro  inferioris  A.         correspondenter  B  C.         21.  de  corpore 
A  C  P,    de    corporeo   Pr.  26.    secundum    unum    nostrum   A. 

27.  substancie  A.  28.  esse  duas  substancias  C. 


48  JOHANNTS  WICLIF.  [OAP.  m. 

nec  movet  similitudo  de  trinitate  inereata  ad  ne- 
gandum  illas  esse  duas  substancias,  quando?  si  due 
persone  divine  essent  due  cssencie  vel  nature,  tunc 
essent  due  substancie,  ut  patet  de  patre  et  Cristo. 
Sed  quia  tres  persone  divine  sunt  adintra  unita  r» 
natura  simplicissima,  et  non  sic  humanitas,  ideo  non 
est  color,  si  pater  et  spiritus  sanctus  non  sunt 
dispar  substancia,  quod  per  idem  nullus  liomo  est 
dispar  substancia. 
Man  unites  in        Ulterius    tamen    pro    materia    videtur   micbi    pro-  m 

him    moro    tlian  '  r 

th«  hody  or  tiie  babiliter    posse    dici,  quod    iste   homo   plus  commu- 

animal  ;    lie  has  *  *  r 

aiso  a  spirit     nieatur  qnam  hoc  corpus  vel  hoc  animal;  nam  iste 

whien  exists  in-  x  '  ' 

dependent  of    liomo   communicatur  isti  spiritui,    cum    manet   homo 

the  body.  _  L  ' 

spiritu  per  se  existente,  qunndo  non  manet  animal 
sivo  corpns;  et  sic  negatur,  quod  ista  duo  sunt  idem  15 
animal  vel  corpus  idem  in  numero;  nam  prior  na- 
tura  corporea  est  corpus  et  non  animal.  ]llud  aut.em 
animal  est  corpus  aliud,  quam  eius  pars  materialis 
qualitativa;  homo  autem,  cum  communiter  sit  ista 
tria,  est  post  corpus  mortuum  secundum  naturamso 
priorem  eorpoream,  et  prius  animal  secundum  na- 
turam  ex  corpore  ct  anima  complete  compositam. 
Unde  non  est  maior  color,  quod  anima  sit  corpus, 
si  sit  persona,  que  est  corpus;  quam  si  concederetur, 
quod  homo  est  asinus,  vel  quod  deitas  est  humanitas  25 
quia  est  persona  hominis,  que  est  humanitas.  Ideo, 
ut  alias  dixi  in  materia  de  Universalibus,  si  ista 
argucia  procederet,  quodlibet  osset  quodlibet,  quia 
quodlibet  est  idom  in  aliquo  cuilibet;  videtur  ergo 
michi    probabiliter    concedendum,    quod    deitas    est  30 

2.  illas  illas  P.  quia  BCPPr.  0.  quod  per  irlem  —  rlispar  nm. 
P>Pr.  11.  rliceve  posse  C.  16.  sivc  Pr.  irlem  nm.  Pr.  17.  autem 
nm.  B.  18.  aliurl  nm.  P.  20.   et  A.  22.  complete  nm.  Pr. 

2G.  qni.a  est  natura  gcneris  que  est.  asinns  vel  rjuia  rleitas  est 
porsona  hnminis  que  est.  hnmanitas  post  hnmanitas  <<<!<!.  A. 
27.  serl  A.  28.  racio  pyn    arp;ncia  B  P.  20.   po.it   nliqno 

<<<}<!.   irlem  P  Pr.  er<ro   nm.  B. 


CAP.  III.]  DE  COMrOSICIONE  HOMINIS.  49 

essencialiter,  sed  non  formaliter  homo;  essencialiter 
dico;  quia  essencia  domini  nostri  Jesu  Cristi,  quam 
eternaliter  habet  ante  assumptum  hominem,  est 
deitas,  et  illa  persona  est  homo  formaliter,  quia 
5  liumanitas.  Et  sic  videtur  michi  negandum,  quod 
deitas  sit  animal,  corpus  et  substancia  vel  creatura, 
quamvis  sit  illud,  quod  est  quodlibet  istorum,  quia 
per  idem  esset  substancia  et  essencia  increata,  et 
per  consequens    creatura,    quod    non   sequeretur  ex 

10  hoc,  quod  est  homo,  nisi  foret  homo  formaliter,  sicut 
Cristus.  Ideo,  quamvis  Cristus  sit  homo,  et  ille  homo 
sit  animal  et  per  consequens  creatura,  tamen  deitas 
non  est  homo  secundum  illud,  quod  est  verbum 
animal    vel    aliqua    creatura,     sed    secundum    illud, 

15  quod  est  deus  ante  quamlibet  creaturam.  Scio  tamen, 
quod  homo  potest  uti  dictis  terminis  concretive  et 
concedere,  quod  natura  divina  essencialiter  est 
animal,  corpus  et  substancia.  Sed  ego  nec  scio  nec 
audeo  fundare  in  scriptura  nec  seminare  istam  sen- 

20tenciam,  contentatus  de  concrecione  hominis  supra- 
dicta. 

Tercio  obicitur  ex  hoc,  quod  positis  duobus  cor-  Third  objection : 

.  ,,.-'.  ,.  If  we   allow 

poribus  coextensis  forent  duphcite  quahtates,  quan-     these  two 

.  .  coextensive 

titates    et    cetera    accidencia    coextensa,   et   sic   duo  bodies  (seep.47, 

,  .  .,...,.,.  .  ,.  1.  20)  their 

25  puncta    m    eodem   situ    lndivisibih,    proporcionaliter      quaiuies, 

.  .    .  .  .      quantities  and 

et    de    lmeis    et    supernciebus,     quod    est    lmpossi-  other  accidents 

.  .  .  ,  ,  are  doubled, 

bile,    ut    patet   loycis,  qui  considerant,     quod    tales    and  we  have 


20.    Cf.  supra  pag.  36,  l.  20. 


10.  nisi  esse  P,  sive  foret  B  C.  11.  Ideo  om.  P.  12.  et 
eiim|)i'»  tamen  C  P.  15.  est  verbum  est  deus  A.  16.  possit  P, 
posset  P  Pr.  18.  et  om.  B.  10.  audio  C.  20.  contentus  C. 
concrecione  vel  significacione  C.  20.  21.  supradicti  B.  22.  quod 
postpositis  A.  23.  et  extensis  formaliter   P  Pr.  dupli- 

carentur  P,  duplicare  Pr.  24.  extensa  P.  25.  26.  pro- 

porcioni  et  probabiliter  A.  et  om.   B  C.  27.  quod   patet  A. 

loyco  —  considerat  C  P  Pr. 

4 


50  JOHANNIS  WICLIF.  [CAP.  III. 

to  admit  two   non    potuerunt    coextendi,    nisi    possent    continuari 

points  or  lines  .  .  .  .  , ,,  . 

in  the  same    faciendo  quantitatem  inequalem   sue   medietati,  cum 

place,    which    is  #  .  ,.        . 

impossibie.     intensive    non    uossit    aliquid    componi    ex    talibus 

Aristotle'8  judg-  t  #* 

ment  on  this   quantitatibus,  nisi    unum   pedale    posset   esse  magis 
pedale,  quam    reliquum    par    sibi    simpliciter,    quod  5 
non  est  intelligibile.  Ideo,  ut  alias  dixi,  cum   quan- 
titatis    sit    solum    quantificare    subiectum,  quod  non 
potest  sub  eodem  gradu  magnitudinis  magis  et  minus 
suscipere,    sequitur,    quod  nec  quantitas,    ut  recitat 
Aristoteles     in     predicamentis,    competeret     cuilibet  10 
quantitati.  Et  quod  possibilis  sit  composicio  quanti-     A 
tatutn  posita  tali  co  |  extensione,  patet  sic.  Nam  omnis  fol.  41 

Evcry  rruanti-  pars  quantitativa  corporis,  quod  est  pars  qualitativa 

tative  part  of    ,  .     .  ,•.     .•         X.         •    • 

tuebody  (which  nommis,  contmuatur  cum  parte  quantitativa  hommis 

ia   a   qualitativc  .  . 

part  of  man)    et    econtra :    ergo    quantitas    cum  quantitate,   et  perla 

is  united  with  ..,  „  _  . 

a  quantitative  conscquens    ex    totalibus    tit    una.    JLt    conformiter 

part  of  mao.  .  ,  ,.         ..  .,  .  ,  ., 

Tims  the  whoie  arguitur    de    qualitatibus    et    omnibus    accidentibus 

is  made  up.  and  .  ,  -,  .  n 

so  the  difticuity  coextensis  per    Iiominem,  quod    est  mamfestum  im- 

as     to    coexten-  .,   ., 

sion  is  soived.  possibile,  cum  eque    mtensum   sit  corpus,  quod    est 

In   like    niauncr     ,  ,  .     .  ,.         .  .  . 

we  argue  as  to  altera  pars   hominis  qualitativa,  m  quantitate,    motu 20 

accidents,  that  .  , 

the  body  (as  a  et  quocunque  accidente,  quo  per  totum  communicat, 

qualitative    part 

of  man)  canuot  sicut    est    totum    compositum,    cuiii    tamen    videtur, 

contain  all  tho  ,         .  ..... 

accidents  of  the  quod,  sicut    corpus    est  pars  tocius  nitegn,  sic  eius 

wholc  man ;  .  ,  .  .  .  ,  . 

acciriens    sit    pars   mtegra  accidentis,  que  est  causa 


S.  Aristot.  Cat.  IV  [VI)  16  fed.  Paris.  I  9):  Ov  doxsl  ds 
xh  nuGov  STttdr-^.aO-at  zo  fialXov  xcti  ijtxov,  oiov  to  Siitmv 
ov    yciQ    sattv  i-tSQOV    stsQov    fiaXXov    SCmjp)    oi'6'  snl   rov 

dQt&fiov Ovd'  STtl  tcov  slQqfisvcov   oXcog   oi'6svos  to 

fiaXkov  y.al  to  rjttov  Isystai. 


1.  poterint  B  C,   possunt  P  Pr.  posset  A.  2.    equalem 

cssencialem  P  Pr.  3.  intencionc  A.  7.  quantitarc  I>, 

suhstanciam  A  B.  9.  suscitare  A.  ut  om.  A.  10.  competere 
B  C  P  Pr.  13.  quocl  om.  A.  qualilicativa  C.  14.  continuatur 
—  hominis  om.  A.  15.  qualitatc  C.  18.  extensis  B  C  T  Pr. 

magnum   B.  *2().    liominis  om.  B  C  P  Pr,    qualitate   C  P  Pr. 

23.  pars  om.  B  C.       24.  qua  P  Pr,  quia  B.       pars  i>ro  causa  P  Pr. 


CAP.  m.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  5 1 

eius  intrinseca,  ut  videtur;  et  sic  motus  componeretur 
ex  suis  partibus  intensivis,  sicut  et  qualitates  secunde 
denominarent  compositum  in  duplo  et  intensius 
quam  corpus,  quod  est  eius  pars  qualitativa,  que 
5  omnia  cum  suis  sequentibus  sunt  impossibilia.   NecNor  may  u  be 

1  .      .  m       said,  that  the 

valet  dicere,   quod  idem  et  non  distinctum  sit  acci-  aeddents  of  the 

'      x  m      body    and  the 

dens   corporis  hominis  et  tocius  compositi,  quamvis  man  are  iden- 

r  ...       tical>  although 

subiecta    diversificentur,    ut     continffit    de     materia    ™  different 

•  .  .  subjects. 

prima  et  elemento,  quia  materia  prima,  cum  sit 
lOpotencia  de  se  non  actuata,  nullum  accidens  per  se 
vel  immediate  subiectat;  sed  corpus  hominis,  cum 
componitur  ex  materia  et  forma,  per  se  subiectat 
complexionem  et  qualitates  illi  necessarias  cum  ceteris 
accidentibus  requisitis;  ergo  per  se  et  primo  deno- 
15  minatur  illis  accidentibus,  et  homo  non  nisi  secundum 
illud  corpus. 

Hic  dicitur,  quod  homo,  sicut  est  tres  nature,  sicMan,  according 

.    •. .    .  .  .  to  his  three 

est  accidentatus  tripliciter.    Nam  secundum  mterio-    natures,  has 

:       ,  .  ..         three  kinds  of 

rem   hominem    intellierit,    amat,    racionatur    et    ahos     accidems: 

...  .  .  .      I.  The  inward 

20  actus  exercet,  qui   sibi  primo  convenmnt,  sine  ami-     man  loves, 

'     ^  l  .  thinks,  etc. 

niculo    corporali,    et    secundum    lllum    est    sapiens,    n.  The  body 

.  i»       ci  i  i  nas  <iuantity> 

virtuosus  et  lmmortahs.    oecundo  secundum  corpus  position,  and 

.  other  material 

simplex,   cuius  forma   substanciahs,  que    est    corpo-      accidents. 

.    r         ;  7     u  r        III.    The  whole 

reitas,  per    totum    extenditur,    est   quantus,  locatus,  nature  has  acci- 

d6nts  Droc66din£r 

25  qualificatus  et  accidentatus  accidentibus  materialibus,  from  a  combi- 

.  ..  .       nation    of  the 

ut    calidus,    coloratus,  et    sic   de  quahtatibus  ceteris  others;  as  waik- 

ing,  sleeping, 

tam  primis    quam    secundis,    que    corporeitatem    ex  understanding, 
mixcione    resultantem   inseparabiliter   consequuntur. 
Tercio    secundum     naturam    integram   est    acciden- 
SOtatus    accidentibus,  medio    modo    procedentibus    ex 

1.  eius  om.  B  P  Pr.  ut  videtur  om.  B.  2.  3.  sicut  —  inten- 
sius  om,  B.  4.  eius  om.  B  C  P  Pr.  9.  et  de  elemento  B. 
10.  nomen  accidentis.  19.  intelligitur  P.        for  Pr.         20.  ef- 

fectus  pro  actus  P  Pr.  21.  et  om.  P.  22.  immortalis  etc. 

B  C  Pr.  24.  totum  non   extenditur  Pr.  26.  et  calidus  C. 

28.  commixcione  igitur  resultantem  P,  resultante  A.  con- 
seruntur  B.  29.  30.  est  accidentatus  om.  B  P  Pr.  30.  preceden- 
tibus  C. 

4* 


52  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  m. 

utrisque  naturis  prioribus,  et  neutro  illarum  possunt 
per   se   competere,    ut    ambulare,    sentire,    dormire, 
vigilare,    vivere    corporaliter,    ymaginari,  intelligere 
et  velle,  de  quanto  concurrit  organum  corporale,  ut 
dicetur    post    de    spiritibus    animalium    in    cerebro  5 
subiectantibus  sensus  interiores,  et  sic  de  virtutibus 
moralibus  et  aliis  dependentibus  ab  organo  corporali. 
Et  iste  est  sensus  Philosophi  primo  de  anima,  quando 
dicit,  quod  anima  non  plus  intelligit,  supple  intellec- 
cione,  que  primo  competit  composito,  quam  edificat  10 
vel  texit. 
Hence  accidents      Istis  notatis  negaretur  extensio  accidencium   modo, 

have    no    exten-  ....  .  -i  -l 

sionjthisbeiongs  quo  dictum  est,  sive  mtenmitur  tanquam  impossibile; 

to    material  .  . 

substance,    and  nec    est    quamlibet    rem    esse    quantam    quantitatis, 

(luantity  is  a  .  „ 

substantiai  form.  sect  solum  substanciam  matenalem  secundum  formam  15 
corporeitatis  esse   quantam    est  quantitas  per    se  in 
genere  quantitatis,  et  tunc  est   forma    substancialis; 
fundans  quantitatem  extensam  ad    omnem   punctum 
in    homine.    Ergo    non    est  linea  vel  superficies  vel 
corpus    de    genere    quantitatis,    nisi    que    est    illud20 
corpus    vel    partem    eius    quantitativam   esse  huius- 
modi;  hominem  enim  esse  quantum   est  ipsum  esse 
illud  corpus  quantificatum,  et  naturam  integram  esse 
quantam  est  ipsam   habere  illam  partem  quantitati- 
vam  sic  quantam,  quod  non  est  quantitas  formaliter,  25 
sed  habicio  partis  qualitative  sic  quante,  cum  nulla 
anima  sensitiva  per  totum  sic   extenditur;  et  corre- 

7.  Aristot  de   anima  I  4,  12  (ed.   Paris.    III  439,   lin. 
49  ss.   confer  pag.  14,  4.) 


1.  naturis  precedentibus  A.  possunt  om.  B.  3.  et 

viverc   P  Pr.         4.  et  om.  C.         5.  animalibus  B.         10.  quan- 
do  A.  12.     negatur    B.  13.     intereimitur  P,  innui- 

tur  A,  quo  innuitur  tamquam  C,  dictum   est   si  ibi  (si  ibi  exp.) 
sive   minuitur   Pr.  14.    quantitas   B  C  P  Pr.  15.   sed 

solum  —  quantitas  om.  P,  in  marij.  snppl.  a.  m.  cotl.  Pr.        16.  quan- 
titatis  C  persone  A.  17.  est  om.  C.        18.  coextensam  B  P  Pr. 

20.  idem  C  P  Pr.         21.  etproenim  P  Pr.        23.  qualincatum  A. 
27.    sic  om.  B  C  P  Pr. 


CAP.  IV.]  DE   COMPOSICIONE  HOMINIS.  53 

spondenter  dicitur  de  ceteris  accidentibus  respiciendo 
semper  per  se  ad  sua  subiecta. 

Et  patet,  quomodo  racione  communis  humanitatis  TllU3  it  i8  by 
corpus  est  intellectivum;    indivisibile;    perpetuum  et  buman  °pferso- 
5  sic  de  ceteris  anime  convenientibus  intelligendo  talia  na  ^V^dy0"1 
predicata  in    neutro    genere    substancie   in  predica-  ^each^otws88 
cione    secundum    essenciam  et  econtra;  spiritus  ille     attnbutes- 
est  animal  corporeum  mortale;  et  sic    de  aliis;  quia 
eadem  communis  persona  est  huiusmodi.    Et  patet 
10  solucio. 


a  CAP.  IV. 

fol.  48a 

Restat  ulterius  pertractare  de  multitudine  et  ordine    „„ 

r  '1  lie  uuuibcr 

formarum  in  homine.     Quoad  primum  patet  ex  dictis,  -*ud  °.rder  of 

**  i  Jt  7    torms  iu  luau. 

cum  omnis  forma  substancialis  sit  quiditas  et  econtra,   There  are  as. 

t.  7  uiany    foruis    m 

15  quot  sunt  partes  quantitative  hominis,  quarum  que-  a"eaquautuative 
libet  est  aliquid,  tot  sunt  forme,  et  per  consequens,    paits  .liavil,s 

a        7  7  r  T.  7     an  existeuce 

cum  anima  sit  quiditas  corporis  unientis,  patet,  quod  anV^herc^must 
tot  sunt  anime  in  homine;  quot  sunt  partes  quanti-  mbei-eofamei- 
tative  eius  unientis  vitis  propriis.  Et  ut  magis  appa-  ""JJ®  s°"bodthe 

20reat,  quod  communis  scola  hodie  audiens  loqui  de 
anima  vel  formis  aliis  quibuscunque  concipit;  propter 
diversitatem  nominis;  quod  omnis  forma  substancialis. 
et  specialiter  anima,  sit  res  per  se  possibilis;  distincta 
essencialiter  a  subiecto;  ideo    premittenda  est  racio 

25  quiditatis  anime  in  communi. 

Pro  quo  notandum,  quod  omnis  anima;  cum  sit Soul  (or  lif.  is 
univoce  forma  cum  aliis;  est  substancialis  disposicio,  wuuceh * "he1  boUy 
qua  corpus  dicitur  animatum;  sicut  enim  forma  ignis  sjon*nc™ates;  ahe 
est    igneitas,  forma    lapidis  lapideitas;  forma  metalli  fometa0nity0nf' 


2.  ad   sua   semper.  3.    q'"°    racione   om.    P  Pr,    humanitas 

P  Pr.  6.  substinato  (sic)  A,  substantive  P,  substantivate  Pr. 
8.  ad  3um  pvo  animal  A  et  sic  de  aliis  om.  A  Pr.  12.  multicione 
(mlt06)   B.  14.  omnis  om.  B.  19.  quod  pro  et  A  C  P  Pr. 

20.  cum  pro  quod  B.  24.  ideo  om.  C.  26.  cum  om.  B. 

27.  alias  A. 


54  JOHANNIS  WICLIF.  [ 


CAP.  IV. 


metai  etc     metalleitas,  forma  plante  planteitas,  et  sic  de  ceteris, 

Quotatiou  froui  .  , .  ,  .    , .  -,     P     . 

Aristotie.  quorum  quiditati  substanciali,  cum  voces  deticiunt, 
secundum  regulam  Aristotelis  licet  fingere:  sic 
cuiuscumque  animalis  forma  ultimata  est  animalitas, 
ut  forma  equi  equitas,  forma  hominis  humanitas,  ets 
proporcionaliter  de  cunctis  naturis  corporeis  quibus 
formaliter  inest  vita.  Et  hoc  est,  quod  intendit  Phi- 
losophus  2°  de  anima  primo  capitulo,  describens 
animam  sub  hac  forma:  'Anima'  inquit,  'est  actus 
corporis  organici  phisici,  habentis  vitam  in  potencia' ;  10 
quod  tantum  est  dicere,  ac  si  intenderet,  quod  anima 
est  quiditas  corporis  naturalis  instrumentati,  ut  possit 
actus  vitales  elicere.  Unde  cuiuscunque  nature  cor- 
poree  viventis  anima  est  ipsum  animari  et  per  con- 
The  beiug  of  sequens  quiditas  animacio  sive  vita.  Vivere  enim  15 
mDiL  \\(e.  "ies  viventibus  est  esse,  et  hinc  dicit  Philosophus  2°  dc 
anima  8°,  quod  anima  est  quidquid  erat  esse  viventis 


3.  Cf.  Arist.  Etliic.  Nic.  II  7,  11  fin.  fetl.  Par.  II 21,  41  ss.) 
8.  Aristot.  de  anima  II  1,  4  ss.  fecl.  Par.  III  444,  28, 
Bield,  ed.  Teuhn.,  p.  30,  19).  'Avayxatov  ccqu  rrjv  tpvpjv  ovatav 
slvat  cog  siSog  acbftarog  cpvotxov  Svvdfist  £corjv  s%ovrog-  fj 
8'  ovoia  svrsls%sta.  Totovrov  aQa  acbtiarog  svrsis%sta-  avrrj 
8s  Xsysrat  St%cbg,  rj  ichv  cog  smarijixrj,  y  8'  cbg  rb  &scoqsiv. 
'PavsQOV  ovv  on  cog  STttor/jf.trj-  sv  jccq  xco  VTtaQ%stv  rrjv 
ipv%>]v  xal  vitvog  xa\  syQrjyoQOtg  sonv,  dvdXoyov  8'  rj  [ikv 
syQrjyoQOig  r&  &scoqsTv,  6  8' VTtvog  rco  s%stv  xal  (ir)  svsQysTv. 
FlQorsQa  8s  rrj  ysvsast  s%\  rov  avrov  rj  snt- 
orr'j\irj-  Stb  ipv%r'j  fr)  ip.  Bield)  sortv  svrsls%sta  rj 
TtQcorrj  ocb  [larog  cpvotxov  Svvd[tst  'Qcorjv  s%ovrog.  Toi- 
ovro  8s  o  av  ij  6  Qyavinov  oQyava  Ss  %a\  ra  rcbv 
cpvrcov  [tSQrj  ....  El  8  rj  rt  v.oivbv  srti  rtdorjg  ■rpv%r'jg 
8sZ  Isystv,  strj  av  svrsls%sta  rj  itQcorrj  ocb[tar og 
cpvotKOv  oQyavtzov'  8tb  xat  ov  8sl  Qrjrstv,  sl  sv  r) 
tyv%rj  xa\  rb  a  coixa,  cbaitSQ  o  vSs  xbv  xrjQOV  xal  xb 
o%fj[ia  .  .  .  .  17.  Est  libr.  II.  cap.  1,  cf.  not.  sup. 


1.  planete  planetaitas  Pr.         ceteris   formis  C.         3.  noniina 
post  fingere  add.  B  sit    licitum  C.  <>.  formis  pro  naturis  A. 

7.  intellegit  Aristoteles  C.       12.  informata  pro  instruinentati  Pr. 
11.  ipsuin  —  anima  est  om.  Pr.         auirnari  B  P. 


cap.  iv.]  DE   COMPOSICIONE  HOMINIS.  55 

corporis;  sed  quia  vita  lmnc  suinitur  pro  duracione 
corporis  viventis,  nunc  pro  actu  vitali  elicito,  etnuncpro 
quiditate  viventis,  ideo  Pliilosopluis  modilicans  actum, 
qui  est  genus  anime  ad  substancie  quiditatem,  dicit, 
5  quod  anima  est  actus  primus;  quiditas  enim  pre- 
supponitur  ad  duracionem  et  actum  elicitum. 

Unde    2°  de    anima    7°    'Non,'    inquit    Aristoteles,     onee  moro 

,  .  .  .  (quotiug 

oportet  querere,  si  unum  est  anima  et  corpus,  sicut  Aristoiie)  soui 

.  ,       .  an(1   boily   are 

neque  ceram  et  ems  nfiruram  :  wlt  dicere,  quod   sicut  one;not  sepa- 

•  ,,    •    ,.,  ,  .    ■  .  ratetbings 

io  in    artmcialibus    narura  cere  non   est    nisi  essenciam     reqmrmg  a 

r>  ...  ,.n  .  hond. 

ceream  narurari,  et  sic  m  naturahbus  anima  non  est  Proof  from 
nisi  essenciam  organicam  naturaliter  animari:  Unde 
non  requiritur  aliquod  ligamentum,  ligans  animam 
cum  corpore,  sicut  requireretur,  si  anima  esset  res, 
15  que  posset  per  se  existere.  Et  ista  est  plana  sen- 
tencia  Aristotelis  et  commentatoris  sui  8°  metha- 
pliisicorum    ultimo.  'Non',    inquit    commentator,  'est 


Averroes. 


7.  Est  lihr.  II  cap.  I  cf.  uot  atl  paj.  54  lin.  3  et  11 
15.  Cf.  paj.  4,  2  uhi  plane  contraria  sententia  exponitur; 
cide  quoque  p.  34  l.  5  ss.  10.   Aristot.    Metaph.    VII    6, 

6.  (Edd.  vett.  VIII,  8,  Ed.  Paris  II  563,  31  ss.J  Jia 
ravrrjv  Ss  rrjv  anoQiav  ol  usv  us&s^iv  IsyovGiv  (scil.  zb 
atr.tov  rov  sv  sivat)  .  .  .  .  oiSs  GvvovGictv  (ipv%ijg),  cogksq  Avxo- 
(pncov  cprjaiv  sivai  rrjv  sniGrrjurjv  tov  sniGtaadca  xcci  ipv%r/s"  o  l 
Ss  gvviTSGLv  7/  gvvSsguov  ipv%r]s  gco  t.iari  rb  fcrjv.  Kairot 
6  avtbg  loyog  siti  ndvtcov  xcci  yccQ  xb  vytccivsiv  SGtcct 
7/  GVVOVGta  7]  avvS  SGUOS  7/  GVV&SGl  s  ~<p  v  %  r/ g  Xttl 
hyisLas  xcci  rb  tbv  %cclxb  v  sivat  tQiycovov  Gvv&SGig 
inicpccvsiag  y-tti  Isvxorr/rog-  Aitiov  8'  drt  Svvccuscog  xccl 
:-vrsls%cias  ^rjrovGt  Xoyov  svonoibv  xcct  SicccpoQccv.  "Kgxi 
S'  cogtisq  stQrjtca,  y.tti  rj  SG^atrj  v?aj  xa\  rj  uoQcpr/  tavtb 
y.ai  Svvaiist,  rb  Ss  svsQysia.  —  Et  commentatoris  sui:  Est 
Averroes,  cf.   'Averrois  Corduhensis  in  Aristotelis  .  .  .  com- 


1.  per  duracionem  Pr.  2.  actu  om.  1!.  7.  No     (sicj  A. 

8.  querendum  si  Pr,    convenire  P.  et  om    B  C.  9.  ceram 

om,  A,  eius  om.  B  P,  cera  —  figura  C,  cera  figura  Pr.         10.  arti- 
bus  P.  figura    est    cere   (e    correcL   cdt.   m.J    figurari    ita    in 

naturalibus  Pr.  post  naturalibus  add.  nisi   essenciam    organicam 
B  C.  11.  12,  aninia  —  naturaliter  om.  C.  15.  plane  P. 


56  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  IV. 

differencia  iuter  composicionem  anime  et  corporis  et 
composicionem  cupri  cum  tribus  angulis.  Et  sic7  ut 
non  accidit  questio  in  composicione  figure  cum 
cupro,  opportebit,  quod  non  accidat  questio  in  com- 
posicione  anime  cum  corpore.  Anima  enim  habet5 
se  ad  corpus,  sicut  ligura  ad  cuprum,  et  albedo  ad 
superficiem:  omnia  enim  sunt  perfecciones  et  forme 
subiecti;    et    anima    cum    corpore    sunt  unum,  sicut 


mentarii'  Venet.  1552,  vol.  VIII  fol.  106  (recto)  col.  11.  28  ss. 
'Et  quidam dixerunt  compositioncm'  etc.id est  et  quidam  dixerunt, 
quod  ista  communicatio  est  compositio  animae  cum  corpore,  et 
quod  ligamentum,  per  quod  fit  compositio,  est  vita  .  .  .  Qui- 
dam  enim  opinabantur  quod  sanitas  istius  copulationis  erit 
per  istam  congrcgationem  ....  animae  cum  corpore;  etquidam 
opinabantur,  quod  est  per  ligamentum:  et  quidam  per  com- 
positionem  animae  et  corporis,  compositione  saniiatis,  non 
compositione  corruptionis.  Deinde  dicit  'ei  ctiam  erit  cu- 
pru.m'  etc,  id  est  et  non  esf,  differencia  inter  compositionem 
animae  cum  corpore,  et  compositionem  cupricum  tribus  angulis, 
scilicet,  quod  dicere  cuprum  habens  tres  angulos,  est,  sicut 
dicere  corpus  animatum,  et  sicut  dicere  superficiem  albam. 
Et  intendit,  quod  sermo  de  omnibus  quaestionibus  est  unus: 
et  sicut  non  accidit  eis  quaestio  in  compositione  figurae  cum 
cupro,  oportebit  ut  non  accidat  eis  quaestio  in  compositione 
animae  cum  corpore:  anima  enim  ita  se  habet  ad  corpus, 
sicut  figura  ad  cuprum  et  albedo  ad  superficiem;  omniu 
enim  sunt  perfectiones  et  formae  subiecii.  Deinde  dicit,  'et 
causa  in  hoc  est',  id  est,  et  causa  deceptionis  eorum  est,  quia 
ponunt  idem,  quando  est  in  potencia,  et  quando  est  in  actu 
esse  diversum,  et  in  rei  veritate  est  nnum  illud.  Illud  enim, 
quod  fuit  in  potentia,  est  in  actu,  et  non  sunt  hic  duo  diversa. 
Deinde  dicit,  'et  est  sicut  dictum  esC  etc,  id  est  et  anima 
<:um  corpore  sunt  unum,  sicut  dicimus,  quod  prima  materia 
et  forma  sunt  unum.  Deinde  dicit  'Ergo  uon  habeut'  elc, 
id  esi  et  cum  anima  uon  est,  uisi  esse  ciu.s,  quod  est  iu  po- 
tentia  animatum  esse,  animatum  in  actu,  tunc  exitus  eius 
de  potentia  in  actu  non  habet  cansam,  nisi  motorem  extra- 
hentem  ipsum  de  pot.entia  in  actum. 

1.  2.  ct  inter  composieionem  P.  3.  in  composicione  om. 

B  P.         4.    opportebit    om.   A,    cupro   ita    non   acciderot    C   Pr. 
aeekluret  13  P.  ideo  pro   quostio  B.  7.  onmies  P. 


CAP.  IV.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  57 

dicimus,  quod  prima  materia  et  forma  sunt  ununi, 
cum  anima  non  sit  nisi  essencia  eius,  quod  est  in 
potencia  animatum  esse;  esse  animatum  in  actu.  Ecce 
plana  sentencia  Aristotelis  et  commentatoris  sui  de 
5  quiditate  anime  eadem  sentencie  supradicte.  Aliter 
enim  anima  non  esset  univoce  forma  cum  aliis,  que 
de  potencia  materie  educuntur. 

Et    ignorancia    huius    methaphisice    de   anima  fui  wyciif  formeriy 

.       P       .  i..  .i  i  ,  erred  in  thinking 

A  eg-o  et  iorte  ahi  mei  similes  piurimum  excecatus,  tue  soui  a  ttnng 
fol.  48b  sompnians,  quod  anima,  |  et  specialiter  humana,  sit  selfarated  from 
res,  que  poterit  a  corpore  separari.  Tales  autem 
formas  nemo  probare  poterit;  formas  autem  mate- 
riales  predictas,  que  sunt  quiditates  substancie  cor- 
poree,  est  facile  naturalem  convincere,  specialiter,  si 
15  in  errore  loyce  non  contendat. 

Ex  istis  plane  sequitur,  quod  quelibet  pars  quan-  xims  ev^-y  pan 

,  •  ,     ,  •  i  •  i      i      ,  •  •  ,     of  inau  has  its 

titativa  viva  m  homine  habet  propnam  animam,  et  0wu  soui  or  ufe 
per  consequens  tot  sunt  anime  in  quocunque  homine,  ycet  ^tiiese  s<»uis 

,  ,  .  i       •  t  ...     ,  •  •     are  not  tue  sanie 

quot  sunt  parcmm  hmusmodi  quantitativarum  qui-  as  the  soui  of 
20  ditates.  Patet  sic:  quelibet  talis  pars  quantitativa^cf3.  pW58,ei.  27). 
est  aliquid,  quod  non  est  alia  pars7  et  per  con- 
sequens  in  existendo  aliquid;  ad  quod  habet  propriam 
quiditatem;  et  cum  omnis  quiditas  viventis  corporis 
sit  anima,  ut  patet  superius,  sequitur  conclusio.  Et 
25  patet  in  universali  sentencia  de  multitudine  anima- 
rum  in  homine,  nec  valet  dicere,  quod  anima 
hominis  sit  anima  cuiuslibet  partis  talis,  cum  qui- 
ditates    talium    distingwuntur,    et    ille    sunt    anime. 

1.  dicimus  cum  materia  prima  cum  forma  P,  prima  om.  1'. 
"J.  uisi  esse  eus  quod  15,  esse  eisPr.  3.  alterum  esse  ont.HC  esse  — 
animatiun    om.   Pr.  4.    plane  B  P.  7.     educitur   B  P  Pr. 

12.    13.    naturales  A.  13.    sint    P.  14.    naturali    B  P. 

15.  errorem  P.         contendant  P.  16.  videtur  pro  sequitur  B  P. 

17.  una  B  P  Pr.        19.  quantitativarum  om.  B  C  P  Pr.       21.  anima 
Pr,   pars  om.  B  C  P  Pr.         22.  inexistens  P.  22.   alid  ad  om. 

B  C  P  Pr.  23.    unientis  B  C  P  Pr.  24.    25.    Ut  patet  C. 

sermone  pro   sentencia  Pr.  25.  26.   formarum   animarum  A. 

26.  animarum  in  corpore  in  liomine  B  P. 


58  JOnANNIS  WICLIF.  | 


CAP.   IV. 


Cuin  ergo  partes  quantitative  hoiniuis  exercent  actus 
nutrieionis,  taccionis  vel  altcrius  seusacionis:  sc- 
quitur,  quotl  forme,  a  quibus  sunt  id,  quod  sunt, 
potentes  sic  agere,  siut  perfecciores  quam  fornia 
matefialis,  uon-anima.  5 

Kvery  part  of       Et  ultra  ex  diftinicione  anime  declarata  superius, 
worm0llfas  °ita  sequitur,  quod    quelibet    talis  forma  sit  anima:   non 

ovvn    life;    nmch         .  i  .  ,  .     •  -i        •    ,     , 

more,  every  part  euini    secuudum    animam  nommis  vel  virtutem  eius 

of  man,  since  i  ,  .     .       P  ,.  . 

it  is  aiive,  nmst  quodcunque   membrum  vivit  formalitcr,  quia  partes 

luiiusmodi  quantitative    habent    vitam    propriam    etio 
propriam  quiditatem,  et  hoc  est  anima.  Ymmo,  cum 
omnis    informacio    accidentis    presupponit    formam 
substancialem  vel  quiditatem,  quam  ipsa  consequitur, 
patet,  quod    virtus    talis    presupponit    animam,  cum 
prius  oportet  essenciam  esse  aliquid,    antequam    sit  15 
accidentaliter  aliquale.  Non  ergo  est  evidencia  natu- 
rali    philosopho,     quod    partes     plantarum,    spongia 
maris,  partes  vermium  incisorum7    et  sic    de  ceteris 
vegetabilibus,  habent  animas,  quin  pari  evidencia  vcl 
maiori    partes    quantitative    hominis.    Nam    quiditasao 
vel  forma  intrinseca  talis  partis  est  principium  acti- 
vum  motus  vitalis  perfeccioris;  quam  est  forma  unius 
vel  altcrius  vegetabilis  prccisi  de  stipite;  ergo  cuni 
a  naturali   operacione  convincitur  quiditas  forme  ex 
secuudo  Phisicorum,  quare    non    conccderetur    pars  25 
quantitativa  hominis  propria  anima  auimari? 
Though  there       Sed    ulterius    notandum,    quod,    licet    in    quolibet 

are    niany   souls  ,  .  .  , .,  .  , .,  ■■  .     . 

in  each  man,  homme  sint  quothbet  anime,  tamen  cmuslibet  nonunis 

each  inan  ia  only  .  -,  , 

one  soui,      est  tantuni  una  auinia,  que  de  potcncia  matcrie  est 

educta.  Ex  quo  patet,  quod  multum  differt  formam  30 


25.  Aristot.  nat.  ause.  II  1    (ed.  l'ur.  II  200  sy.J. 


2.  aceionis  A.         3,  illu<l  15  C  Pr.  4.  sicut^ro  sint  13  C  Pr, 

fuit  P.     8.  horainis  om.  P  vel  ow.  A.  10.  et  om.  A.     11.  cura  om. 

13,  non  oia.P.      1'J.  quoniam  B  P  Pr.  22.  perfeceionis  A.     vennis 

vel  C.     28.  sunt  C,  cum^ro  tauien  A.  tantum  15.      30.  differunt  A. 


CAP.  IV.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS. 


59 


esse  animam  in  homine,  et  esse  animam  hominis  vel 
humanam.  Prima  pars  patet  ex  superius  declaratis,  et 
secunda  pars  ex  hoc  est  evidens,  quod  tantum  est 
una  quiditas  unius  substancie;  omnis  anima  est  qui- 
5  ditas,  erero  tantum  est  una  anima  unius  substancie;  wincu  i«  more 

'  &  ...  perfect  tban  tbe 

et   tercia  pars  patet  ex  hoc,  quod  proporcionaliter,       otbers. 
ut  materia  est  in  commixcione  vel  complexione  per- 
feccior,  est    forme   perfeccioris  capacior  et  materia- 
liter    causancior.    Sed    corpus     humanum     est    plus 

loreductum  ad  temperamentum,  quam  corpus  aliud 
sublunare;  ergo  multo  perfeccius  sufficit  formam 
superadditam  principiare.  Si  ergo  materia  terre- 
nascencium  atque  reptilium  causat  precipue  passive 
disposicionem    substancialem    vel    quiditatem    sub- 

lsstancie,  multo  evidencius  corpus  hominis  sic  causabit; 
et  cum  non  sit  possibile,  quod  lux  dans  formani 
materiali  essencie  deficiat  sue  capacitati,  cum  forma 
sit  quiditas  materialis  nature,  sequitur,  quod  cuius- 
libet  hominis  corpus  habet  animam  de  suis  intrinsecis 

2oresultantem. 

Et   iste    videtur     mihi    plane    sensus     commenta- 
toris    8°    Metaphisice    commento    ultimo,    ubi  dicit :  Avevroes  quoted 

r  '  m  belialt  of   tbe 

22.  Averroes  loeo  covim.  (I.  4  ss.):  Deinde  dicit  'non  quasi  au(1  DOdy. 
separata,  id  est  neqne  esse  illius  formae  simplicis  est  ita,  qnod 
in  actu  sit,  aliud  a  rehus  particularibus ,  quarum  est  forma, 
ita  quod  res  particulaiis,  et  forma  eius  sunt  duo  diversa.  Et 
hoc  intendebat,  cum  dicit  separata.  Deinde  dicit.  LEt  propter 
lianc  difficultatem'1  etc  id  est  ei  innuit  quaestionem  praedictam 
dicentem,  quomodo  est  homo  unus,  et  est  compositus  ex  anima 
et  corpore,  que  sunt  existentia  in  actu.  Omnis  enim,  qui  ponit 
quod  anima  et  corpus  stmt  duo  diversa,  contincjit  ei  dicere, 
quid  sit  causa  ligam&nti  auimae  cum  corpore.  Qui  autem 
dicit  .  .  .  non  sunt  apud  ipsum  duo  diversa  nec  accidit  ei 
quaestio  haec.    De  reliquis  cf.  supra  pag.  55,  lin.  16. 

1.  in  hoinine  om.  P.         esse  animam  in  homine   et  esse  ani- 
mam  hominis  P.  humana  A  B  C.  2.  patet  om.  P.  8.  per- 

feccior  capacior  B  C.  9.  causa  timor  (sic)  Pr.  10.  redactum  P. 
11.  forcius  A.  13.  precise  passive  Pr.  15.  hominis  sic  om.  A. 
10.  est  ABP. 


60  JOHANNIS  WICLIF.  [CAP.  IV. 

'Forma    corporis    non    est  ita  in  actu,    ut  sit  aliud 
a  re  particulari,   cuius  est  forma,  ita,  quod  res  par- 
ticularis  et  eius   forma    sint   duo    diversa;    unde  qui 
ponit,  quod  anima  et  corpus  sunt  duo  diversa,  con- 
tingit  ei  dicere,  que  sit  causa  ligamenti  anime  cum  5 
corpore.  Qui  autem  dicit,  quod  anima  est  perfeccio 
corporis,    et   quod    corpus    non    existit    sine    anima,      . 
non    sunt    apud  eum    duo    diversa,    nec  |  accidit    ei  fol.  49a 
questio  hec'    Et  sequitur:    'Causa   autem  discrepa- 
cionis    hominum    in    ista    materia   est,    quia  ponunt  10 
idem,  quando  est  in  actu,  et  quando  est  in  potencia? 
esse    diversum,  et    tamen    in  rei  veritate  est  unum. 
Illud  enim,    quod  fuit  in    potencia,    est   in    actu,    et 
non  sunt  hec  duo  diversa.' 
Heuce  it  Ex    istis    verbis    commentatoris    patet    sentencia  15 

appears,  tliat  ,    ... 

substantiai     sepe    dicta    de    tormis    substanciahbus,    quod    sunt 

forms  are  oue  , 

witu  tbeir     idem  essenciahter  cum  subiecto. 

subjects. 

Item  proporcionaliter  ut  activum  principium  est  per- 
The  more     feccioris  efFectus  ex se productivum  estipsum agens per- 

perfect  the  .  r  , r  i 

agent,  the  wore  feccius.  Sed  homo  est animal  perfectissimum  sublunare,  20 

perfect    its    pro-  x 

duct ,-  and  man  ersro  est  perfectissimi  efFectus  inter  alia  animalia  pro- 

has  generative      ,  .  .  . 

power,  winch  ductiva.    Maior   patet  ex  eo,    quod  perfeccio  active 

is   the   highest  .  L  . 

kind.         potencie   vel    aetus,    quem    efficit,    attenditur  penes 
perfeccionem  efFectus,  quem  sufficit  per  se  producere. 
Ille  enimest  finis,  gracia  cuius  ordinaturpotenciaetfinis  25 
imponit   necessitatem,  mensurans  talia  ex  2°  Phisi- 
corum.   Et  hinc  in  4t0  Methaphisicorum  dicitur  ani- 

2G.  Cf.  Aristot.  nat.  ausc.  II.  3  (ed.  Paris.  II  264  sq.) 
27.  In  Arist.  Melaph.  talis  sententia  non  invenitur;  non  ab- 
horrent  autein  ab  eis,  quae  Wiclif  sujnificat,  verba  Aristotelis 
de  anim.  gener.    II.  1    Tcov    §s   gcncov  ra   (isv  xslsaiovQysl 


1.  sicut  aliquid  B.  4.  ponunt  P.  anima    si   diversa  P, 

duo  om.  A  B.  6.  quando  C.  9.  hec   om.  Pr.     Etiam  P. 

9.   10.   discepcionis  C.  10.  qui  C  qm.   (sic.)  Pr.  13.  tamen 

pro  enim  B.        17.  substancia  P.        19.  per  se  B  P.       20.  per- 
fectissimum  vel  sublunare  A.  21.    animalia  om.  B.        25.  Illa 

Pr.         gracie  C.       ordinatur    por  (sicj  et  P.         26.  necessitatem 
om.  P.  27.  binc  om.  B  Pr. 


cap.  iv.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  61 

mal  perfectum,  cum  sibi  simile  potest  producere,  ut 
animal  est  sic  perfectum  in  media  etate,  et  non  in 
altera  extremarum.  Unde  2°  de  anima  commendat 
Philosophus    virtutem    generativam     ultra    augmen- 

5  tativam  eo,  quod  generativa  diutius  conscrvat  spe- 
ciem  producendo  novum  individuum  animalis;  augmen- 
tativa  vero  solum  conservat  individuum  iam  pro- 
ductum.  Ex  istis  videtur,  cum  bruta  minus  per- 
fecta  sufficiunt  ultra  inanimata  sibi  similia  in  natura 

10  producere,  multo  magis  homo,  quocunque  bruto 
perfeccior;  sed  hec  sonat  sentencia  philosophica  et 
catholica,  que  texit  genealoyias  hominum  secundum 
effectus  et  ordine  generative  potencie,  que  aliter 
superflua  foret  in  homine.   Sed   cum  generativa  ter- 

l">minatur  ad  formam,  que  est  complementum  et 
quiditas  generati,  sequitur,  quod  vis  generativa 
hominis  sufficit  ad  hec  se  extendere,  sicut  generativa 
brutalis. 


xai  sxTtsfiitsi  &vQctgs  fifioiov  savTcp,  olov  OGCC  gcooToxsl  sig 
Tovficpavhg,    Ta   8'  aSiaQ&QcoTov   sy.tiy.tsi   xai   ovy.  ditsilijcpbg 

Tt)v  avTov  fiOQCprjv Tcov  8'  slg  to  cpav  s  qov  vfioiov 

cmoTslovvTcov  ^cpov  xai  £cpoToxovvTcov  Ta  [isv  svdvg 
sv  avTolg  ^cootoysZ,  olov  avQ-Qconog  xai  'iTtitog  v.ai  (joi>g  .... 

Ta  8'sv  avTolg  cooToxrjGavTa  TtQWTOv  ovtco  ^cootoysZ &vQa£s 

Arist.  de  an.  II  4,  13  (ed.  Paris.  III 450,  16  ss.,  Biehl  43, 3) 
"Egtl  8'  stsqov  TQOcpfj  xal  av^rjTtxcp  sivat-  fj  fisv  yaQ  noaovTi 

TO    Sfl1pV%OV  aV^rjTLXOV,    7J    Ss  ToSs  XI  Y.ai    OVGia,    TQOCpfJ.    GCp^Si 

yaQ  Trjv  ovoiav  xai  (i*s%Qi  tovtov  sgtlv  scog  av  xai  TQSCprjTaf 
xai  ysvsGscog  notrjTixbv  ov  tov  TQScpofisvov,  all'  olov  xb  tqs- 
cpbfisvov  ijSrj  yaQ  sgtiv  avTrj  rj  ovaia,  ysvva  S'  ov&sv  ai>TO 
savTO,  alla  gco^si  '  cog9~'  >j  (isv  TOiavTtj  Trjg  tpv%ijg  aQ%rj  8vvafu'g 

SGTIV,      oZa     Gcb^SLV    TO      S%OV    aVTTJV,     )J    TOLOVTOV,     TJ    8s    TQOCp)) 

TtaQaaxsvagsi  svSQysZv  Sib  GTSQrj&sv  TQOcpjjg  ov  SvvaTat  sivat . 


1.  vcl   B  C  P.  3.   extremorum    P.  6.  arrim.il   augmen- 

tacio    B.  8.    hiis  13.  9.    simile  B.  10.    quicnmqne   B. 

11.  sana  B  P.  12.  et    scriptura    canonica   Pr.  texerit  A. 

13.  ordines  B  C  P  Pr. 


62  JOHANNIS  WICLIF.  [CAP.  IV. 

Man's  Sed  constat.  quod  passiva  ministracio  materie  non 

generative  , 

power  is  not  ar°;uit  potenciam  generandi,  cum  tunc  terra  maxime 

confined  to  .  °  r  •11  i 

accidents,  but  o-jo-neret  substancias  sublunares,  nec  sola  produccio 

roaches  to       °  °  .  .  ;      .  .r 

sniwtantiai  form  qualitativa,  quia  elementa  et  bestie  sufnciunt  eciam 

i.  e.  sonl.  Soe 

cionesis  xii,  5.  formam  substancialem  producere,  quod  est  per-  5 
feccius,  quam  alterius  forme  accidentalis  produccio. 
Non  ergo  terminatur  extensio  generative  potencie  in 
homine  ad  formam  accidentalem  solummodo,  quia 
tunc  indubie  perfectissima  eius  operacio  deficeret 
a  generativa  in  bruto;  cum  omnis  substancia  sit  10 
perfeccior  accidente.  Et  sic  intelligitur  scriptura  ad 
litteram,  quando  dicitur  Gen.  12°;  quod  Abrabam 
tulit  Saray,  Loth  et  animas,  quas  fecerant  in  Aram, 
et  ierunt  in  terram  Chanaan.  Sicut  enim  homo  facit 
materialem  essenciam  animari,  sic  facit  animam,  ir> 
cum  sit  idem.  Aliter  enim  nullum  brutum  facit 
animam,  nec  ag-ens  creatum  formam  aliquam.  Non 
ergo  oportet  timere  sophisticam,  quando  Abraham 
et  Loth  fecerunt  animas,  sicut  scriptura  dicit  ad 
litteram.  20 

Tho  nutritive       Item  vis  augmentativa  sufficit  in  homine  producere 

powcv   can    pro-  r.  ,       ■        -,        n  .,.. 

duce  the  form  iormam  carnis  et  sic  de  tormis  ultimis  cuiuscumque 

man'S  bodyfbut  partis  quantitative  humani  corporis;  sed  omnes  ille 

rativc  power    forme  substanciales,   ut  patet  ex  dictis,  sunt  anime. 

can  produco  the  -r~\  •  .     ..  •.  .     .  nc*    • ,  ~i 

form  of  tho    JtLirgo    vis    augmentativa    hominis    suincit  producere  25 
manisnot     animam ;   sed   vis   generativa    hominis   nutritiva  per- 

wholo    without    p         •  i      1  i     ,     ,  1  •  • 

soui.         leccior  habet  se  ad  totum  hominem,    sicut  augmen- 
tativa    ad     eius    partem     quantitativam;     ergo     vis 


12.    Gen.  12,  5. 


1.  quod  om.  Pr.         per  assumeru  pro  materic  P.         2.  mini- 
strandi  pro  generandi  Pr.  4.  cciam  ovi.  Tr.  5.  C>.  perfec- 

cius    alicius    forme    accidcntalis    productivc    A.  7.    persone 

generativc  A.  12.  qnod  om.  T>  C,  quod  Pr.  18.  quin  RP. 
19.  scriptura  om.  A.  24.  sunt  anime  ovi.  V>  C  P  Pr.  25.  suf- 
ficit  homines  animas  Pr.         2C>.  vis  om.  P.         hominis  om.  15  P. 


cap.  IV.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  63 

generativa  hominis  sufficit  formam  tocius  producere. 
Aliter  enim  non  foret  homo  univoce,  sed  summe 
equivoce  generatus,  cum  proximum  per  se  genei'ans 
non  conveniret  cum  generato  eciam  in  genere,  cuni 
5  solum  deus  dat  formam  hominis.  Et  certum  est,  quod 
solum  illud  generat  animatum,  quod  cius  animam 
producit,  cum  elementa  et  quotlibet  animata  suf- 
ficiunt  dispositive  transmutare  subiectum  secundum 
formas   accidentales,   ut  forma,    qua  generatum  per- 

loficitur    in    specie,   consequatur;     et    tamen    illa    non 

f  1  49"  generant  animal  ex  hoc,  |  quod  non  dant  specificum 

complementum,   nec   conveniunt  in  specie  cum  pro- 

ducto.    Solum    enim  est  talis  generacio  equivoca  ex 

7n  methaphisice;    ymo,    si  consideremus    quiditatem 

ifjformc  et  accionem  virtutis  informative  in  semine, 
videbimus,  quod  sicut  virtus  informativa  seminis 
facit  illam  esse  vivum,  sic  generat  in  ipsa  vitam 
vel  aniinam,  cum  sit  idem.  Quiditas  enim  essencie 
corporee   est  eius   substancialis   forma    et  anima,    si 

20  natura  ipsa  vixerit. 

Et  patet,   quod  non  est  intelligendum,  forma,  qua   vve  nmst  not 

,  .  .    ,.  r  t  -ii      i  t  confuse  the 

substancia   materialis    est  tormaliter   lllud,    quod  est    forms  of  the 

.  special  being 

torme    absoluta     essencia,     quam    dator    tormarumwiththeonginai 

...  typical  form 

separatus    ut  deus,  vel   aha   ncta  lntellectiva  appro-   sivon  directiy 

,        .  ,  .  ,  by  Ood. 

25  priate  per  se  copulavit  cum  subiecto,  sed  agens 
proximum    consimilis    speciei  cum  genito  facit  mix- 


14.  Arist.    Metaph.    VI    (in  ecld.  (intiqiih   VII)    8,  7  ct  8 
(rA.  Pavis  II.  546,  27  sq.) 


1.  hominis    ovi.    B  C  P.  sufficit   —  Alitcr    enim    nm.    A. 

3.  proximc  persone  A.  6.gcneratum  P>.  7.  animata  pro  ele- 

menta   Pr.  8.    substanciam    C  Pr.  11.    generat    A  15  C. 

ex  om.  C,  ex  quo  non  P.        13.  unica  P>  C  T  Pr.        1">.  in  scmine 
om.  P.  17.   illa  A  C  P,    illud  Pr.  sic    t)>ro  secundo)  P>,    si 

gencratur  Pr.  19.    essencialis  B.  21.  quod    foinia  Pr,    for- 

qua 
mam  B  Pr,  forma  sna  suhstancialis  (,uc)  C.  23.    24.    forma 

scparatas  B  J'  Pr,  ut  deus  om.  B,  forma  om.   B  C  P  Pr. 


64  JOHANNIS  WICLIF.  j 


CAP.  IV. 


turam  parcium,  et  per  consequens  totum  esse  illud; 
quod  est,  et  per  consequens  quididatem.  Deus 
tamen  est  principale  agens  utrobique,  sicut  et  con- 
currunt  corpora  celestia  et  quicunque  spiritus  in 
agendo.  Sed  accio  talis  multum  est  equivoca.  5 

ob.ject.ions:         Contra    istud    instatur     tripliciter.     Primo,     quod. 
part,  or  pait  of  omiiis  liomo  liabet  infinitas  animas,  formas  vel  quidi- 

a  pait,  has  a  .  .    .. 

separate  soui,  tates.  Nam  quot  sunt  forme  m  nomine,  et  speciahter 

man   has  au  .  „ 

inrmite  nnmbcr  si  smt    partes    sue  vel    partes   parcium,    tot  tormas 

of  sonls.  r    .  .        x  -i  vi 

habet,  quia  easdem  m  nuinero;  sed  quotlibet  sunt  10 
huiusmodi  anime  vel  quiditates  in  homine,  ergo  omnes 
huiusmodi  animas  homo  habet;  et  cum  hic  non 
sit  solum  istas  animas  homo  habet,  et  homo  habet 
istas  animas,  sequitur,  quod  homo  habet  quotlibet 
animas.  15 

Answer:  Pro   isto     suppono,    quod    sit  limitacio   de  formis 

limit  to  the     substancialibus,   que    sunt  quiditates  substancie;    se- 

nuinber   of  sub-  1  i  •  Vi  l  , 

stantiai  forms.  cundo  suppono,  quod  quiditas  vel  anima,  m  quantum 
souiieoniyUofls  huiusmodi,  dicat  relacionem  ad  illud,  cuius  est  qui- 
^informs.       ditas ;     et    tercio    suppono    antiquam    loycam,     quod  20 
to  be  obs^erved  coniunctis   termino  relativo  et  possessivo  immediate 

in  the  use  of  -■  .  .  rc  •  •  i 

the  posscssive.  ad  mvicem  rn  proporcione  atnrmativa  de  messe 
implicatur  relacionem  esse  inter  ea,  que  primo  signi- 
ficant;  ut,  si  iste  est  pater  tuus,  vel  habeas  istum 
patrem,  tunc  ipsius  paternitas  ad  te  est  relacio.  Et2.r> 
liinc  significanter  dicunt  sophiste,  quod  canis,  qui 
cst  pater  alterius,  est  tuus,  quia  de  possessione  tua; 
et  tamen  non  est  pater  tuus  eo,  quod  tunc  esscs 
eius  filius,  et  sic,  hoc  caput  est  tuum,  et  tamen  non 


2.  Verumtamcu  dcus  B  C  P  Pr.  3.  ubique  P.  3.  4.  corrc- 
spondenter  pro  concurrunt  B  P  Pr.  qu.indoquc  libri.  G.  Vi- 
detur  primo  quod  P  Pr,  vidctur  quod  B  C.  7.  unus  pro  omnis  I', 
habeat  C.  8.  et  om.  P.  10.  quia  om.  A.  11.  ergjo —  animas 
om.  B.  13.14.  ot  homo  liabet  om.  C,  babcbit  C.  locns  su*pecttt8. 
18.  vcl  pro    quod   C.  19.    notacionom  A.  22.    affirmativa 

07H.  P.  23.  implicatur  om.  A.       osse  om.  A  C  I1  Pr.         21.  sit  C. 
patcr  tuus   —   t.e  est  om.  Pr.  28.   non  es  pro  esscs  Pr. 


cap.  iv.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  65 

est  caput  tuum  et  ita  de  ceteris.  Per  ista  patet, 
quod  nullius  partis  quantitative  anima,  forma  sub- 
stancialis  vel  quiditas  sit  quiditas  sui  tocius,  quia 
tunc  idem  esset  essencia  tocius  et  partis,  ut  patet  ex 

5  sensu  exposito.  Ex  quo  patet,  quod  non  est  color,  si 
pars  habet  huiusmodi  quiditatem,  ergo  et  suum 
totum.  Sed  est  hec  fallacia  accidentis,  dum  commu- 
taturquidin  aliud  quid;  et  quidquid  habet  pars,  habet 
et  suum  totum,  in  cuius  est  pars;    istam  quiditatem 

mhabet  pars,  ergo  istam  quiditatem  habet  et  suum 
totum.  In  istis  quidem  abstractis  est  idem  dicere, 
istam  quiditatem  habet  hoc  integrum,  et  hoc  integrum 
habet  istammet  quiditatem. 

Sed  pro  ordine  formarum  in  homine  est  notandum,         Every 

1  m  .  iil  quantitative 

15  quod  homo,  sicut  et  quotlibet  mixtum  habet  elementa,  part  of  man  has 

1  a  special    forin, 

ex  quorum  mixtura  secundum    partes  nobis  msensi-  and,  as  these 

1  .  _      combine,  fresh 

biles  vel  athomos  forme    superaddite    resultant.    xLtforms  resuit  for 

,.-,  ,.,,-t  •     •        t    ,•  eacb    aggregate. 

sic  quehbet  pars  quautitativa  hominis  distmcte  sen- 
sibilis  habet    formam    superadditam    per  totum  sub- 

20iectum  primum  multiplicatam,  et  aliam  habet  os  et 
aliam  nervus,  et  sic  de  aliis  secundum  disparitates 
naturarum  ita,  quod  precise  tot  sunt  forme  super- 
addite  in  quocumque  mixto,  quot  sunt  subiecta 
minima  vel  ipsius  participancia,  que  sufficiunt  formas 

25huiusmodi  subiectare.  Subiectum  autem  talis  forme  est 
aggregatum  ex  elementis,  que  ita  insensibiliter  sunt 
proposita,   quod  nemo  sufficiet  ipsa  sensu  distruere, 


1.  et  om.  C  Pr,  et  per  ista  Pr,  pro  ista  P.  4.  esset  om.  B  C. 
5.  composito  A  composito  pro  sensu  exposito  P.  6.  Sed  est  — 
suum  om.,  totum,  cuius  est  pars  et  istam  quiditatem  habet  pars,  et 
istam  quiditatem  habet  suum  totum  inservU  Pr  7.  Sed  sic  est  hec 
falsum  A,  hec  om.  C.  8.  quid  ad  aliquid  B  P.         9.  et  suum 

om.  C.  in  ciiius  est  pars  ovi.  B  P,  in  et  pars  om.  C.        istam  — 
totum  om.  et  etc.    add.    B  P  Pr,  habet  suuin   C.  13.  ipsammet 

B  C  Pr.  pars  om.  A.  20.  multiplicatas  et  alias  habet  has  et 

aliam  habet  nervus  B  vermis    pro    nervus  A  C,    de    aliis  om.  B. 
22.  precipue  A.  25.  huius  A,  substancie   B.  26.  ex  eis  A. 

et  pro  que  B.  27.  ea  pro  ipsa  B,  tempora  C. 

5 


66  JOFTANNIS  WICLIF. 


CAP.    IV. 


xhus  resuit    etsi    oculos     linxinos     habuerit.      Ex    formis    autem 

SUCCGSSiVGlV  tll6 

vegetative  and  superadditis  elementis  resultant  anime,  vegetativa  et 

sensitive    souls;  .    .  .■,-...•,.  .,  . 

and  when  aii   sensitiva;  ex  omnibus  rormis  illis  cum  omnibus  suis 

arecombined  the        ,  .         .  .  ,       .  .  , 

inteiiectivesoui,  subiectis    armonice    copulatis    resultat    anima    lntei- 

the  quidity  of   ,  .  ,  .  ,. 

human  nature.  lectiva;    que  est   vita  vel    quiditas    nature    corporee     A 
humane;    et    quamdiu    manet  |  in    quacumque    partefol.  50" 
quantitativa  hominis  armonica  compaginatio  elemen- 
torum,  manet  forma,   forma  superaddita,  sive  forma 
complexionalis,  sive  vegetativa;  sive  sensitiva. 

Unde  contingit,  quod   diu  post  corrupcionem  ani- 10 
Hence  after    malis    partes     quantitative     vivant    eciam    sensitive. 

death  of  the  .  A  .  . 

animai  its      Videmus  enim    quod  smguh  arborum  semina;  terre- 

quantitative  .  .  .  ... 

parts  live.  nascencium  radices  vel  ahe  partes  viscose  vegetabmum 
—  ut  patet  de  cepis  et  aleo  —  conservant  com- 
plexionem;  et  per  consequens   animam  post  separa-  15 

Exampies:     cionem  a  suo  principio  nutritivo    et  post  vigorosam 

seeds,  bulbs  and  .  ...  . 

the  muscuiar   lnnuenciam,  celesti  mserto  terrestri.    a    quo  possunt 

contraction  of  .    .  .  . 

carcases.  nutriri  et  sic  recipere  alimentum.  sLt  sic  propor- 
cionaliter  de  partibus  bestiarum  contingit  unam 
mortificari  et  aliam  actus  eciam  sensitivos  sensibiliter  20 
exercere;  ut  aves  et  arietes  —  ut  experti  dicunt  — 
post  abscisionem  capitum  moveri  in  saltando 
sensibiliter;  pisces  eciam  post  corda  extracta,  ser- 
vata  spina  dorsi,  super  quam  compaginatur  totum 
corpus;  noscuntur  vivere;  anulosa  eciam  abscisa  in25 
frusta;  dummodo    habent    organa    proporcionalia  de 


2.  Vegetative   et    sensitive    C  Pr.  3.    omnibus  om.    P  Pr. 

4.  5.  quantitativa  P.  7.  8.  et  elementorum  A.  8.  forma  om. 
B  C  P  Pr.  10.   11.  animalis    om.  C,    add.  alt.  m.  in  cod.  Pr. 

11.  remanent  pro  vivant  C.  12.  enim  om.  B,  Videmus  inquid 
singuli  A.  12.  13.  terrenascencia  Pr.  13.  alie  om.  B  P  Pr. 
viciose  A.  14.  oleoque  conservant  A,  decepi  et  alio  B.  15.  ani- 
mam  om.  B  C  P  Pr.  16.  vigorata  infiuencia  C  P  Pr.  1 7.  inserta 
libri,  terrestria   qua  C,  aqua  P  Pr.  18.    et  sic  om.  B  C  P  Pr, 

recipiunt  B  C  P  Pr.       sic  om.  B  C  P  Pr.        20.  eius  pro  eciam  B. 

21.  aves  sicut  et  anetes   dicunt    expartibus    abscisionem  B  C  Pr. 

22.  capita  P.  23.  extincta  B  P  Pr.  24.  qua  C  P,  que  B  Pr. 
2G.  dum  A  C.       erunt  pro  liabent  B,  habuerunt  P  Pr,  habuerit  C. 


CAP.  IV.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  67 

parte  spine  et  anulo  carneo  vivunt  sensibiliter 
separata;  et  cum  tales  motus  non  possunt  perfici 
sine  anima,  patet  quod  in  quocumque  tali  est  anima, 
et  nedum  in  tali,  sed  in  multis  frustis,  que  propter 
5  defectum  organi  non  sufficiunt  actus  vitales  huius 
modi  exercere,  dicente  Philosopho  primo  de  anima 
commento  quarto. 

Si  autem    non    permanet    sensacio    in    animalibus  The  absence  of 

1  sensation  is  not 

decisis,  nullum  inconveniens    est.  Instrumenta  enim  a  proof  to  the 

'  contrary. 

lOnon  habent,  quibus  salvent  naturam;  quamdiu  quidem 
manet  forma  complexionalis  corporis,  quod  quondam 
vixerat  secundum  formam  intrinsecam,  manet  et 
anima.  Et  sic    multe    partes  bestiarum  et  hominum  Parts  may  die 

, .  ...  ..  .  before  tbe 

vivunt  diu  post  mortem  lllorum,   alie  autem  mormn-        aniinai. 
15  tur  animali  supervivente,  ut  patet  ad  oculum,  ut  cor, 
ossa  et  membra  solida  diu  vivunt. 

Cum    istis   narratis    concordat    experiencia,    et  in-  wyciifformeriy 

,     ,  .  .,   .,  ,  .  .  -.      .       held    that    such 

dubie    non    est    possibile    quod    expenencia    obviet  detached  parts 

TT     ,  ,  .       .  .  had  powers   but 

raciom.     Unde,   quando    ymagmabar    ammam    esse       no  soui. 

20  essenciam  separabilem,  materie  coliniatam,  paciebar 
multas  angustias,  quomodo  partes  vivencium  abscise 
habent  animas,  fingendo,  quod  habent  virtutes  dere- 
lictas  sine  anima,  secundum  quas  taliter  trans- 
mutantur;    sed  post  percepi   dicta   husiusmodi    esse 

25  deliramenta  iuvenilia,  cum  nullum  accidens  potest 
inesse  subiecto,  nisi  presupposita  forma  substanciali, 


6.  Aristot.  de  anima  I  -1,  18  sq.  (ed.  Paris.  III  440, 
30  ss.J  Ta  Ss  cpvta  xal  x&v  ^mcov  nolXa  SiaiQOVfisva  £$  xai 
doxsl  xr\v   avxrjv  tyv%i]v  Sfjeiv  xco   el§el  xxl. 


1.  spine    dorsi    et   anullo  P.  10.    solvant  C,    solura  Pr. 

12.  vixerit  Pr.  16.  callida  B.  18.  experiencia   om.  Pr. 

19.    animam    om.    B  C,    inseparabilem   P.  20.    materie    cum 

multis  tum  paciebar  angustias  A,  tolli  vitam  paciebar  colu  vitamP, 
multas  om,  etiam  B  P.  partes  nec  abscise  B.  23.  anime  P. 
23.  24.  transmutatur  B  C  P  Pr.  24.  percepi  C  Pr.         25.  de- 

relicta  C.         26.  esse  in  Pr,  sine  presnpnsita  P. 

5* 


68  JOHANNIS  WICLIF.  |cap.  IV. 

now  he  has    a  qua  subiectum  capiat  quiditatem,  et  consequenter 

learned  that  \  r  \  -11      n  •  i 

such  powers  are  ad  lllam  formam  substancialem  habet  lllud  accidens 

instruments  of 

the  soui.      naturale.    Cum    ergo    partes    abscise    vivencium    ex 
parte  sunt  causa  sensibiliter   moveri  vitaliter,  patet, 
quod  unumquodque  eorum  est   aliquid    habens    vir-5 
tutem  ad  hoc,  et  illam  quiditatem  vocant  philosophi 
animam  sive  vitam;  accidens  autem  cum  dependeat 
essencialiter  a  subiecto  et  ipsum  subiectum  essencia- 
liter  ab  huiusmodi  quiditate,  dependeat  eciam  ipsum 
ab    ipsa    quiditate:  ideo    videtur    apud    philosophos  10 
instrumentum  anime  ad  agendum.  Non  enim  potest 
virtus  sensitiva  aut  vegetativa   sequi  formam  quam- 
cunque  indifferenter,  sed  eo  ipso,  quod  inest  materie 
forma,  quam  sequitur,  est  anima,    quia  aliter  posset 
lapis  et  omne  corpus  inanimatum    sentire,  ut  conce- 15 
dunt  hii,  qui  fingunt,  quod  virtutes  sensitive  possunt 
per  se   esse. 
Action  and         Certum    ergo  est,    quod    substancia,  ut    disposita 
are  not  due  to  disposicione  substanciali  et  accidentibus  agit  huius- 

heavenly  , .  .  ,  .  .  -.. 

influences  or  to  modi  acciones,  ut  corpus  tale  sentit,  et  non  quiditas  20 
powers,  but  to  vel  qualitas,  nisi  forte  equivoce,  quia  est  principium 

the  immanent  ,  ,.  .         -. .       TT      -,  ,  •     n  • 

soui.         vel   medium    senciendi.    Unde    ponentes    lnnuencias 

celi    vel    virtutes    insitas    corpori  sive  proporcionali     A 
forma    substanciali    principiare  huiusmodi    accionesfol.  50 
sic    agere,  ut    experimenta  testantur,    dicerent  con-  25 
sequenter,   quod    nulla    anima    sublunaris   vel  forma 
substancialis  sit  principium  accionis,  et  tunc  indubie 
nec  forma  accidentalis,  quia  si  quiditas  non  sit  causa 
agendi,  multomagis  nec  qualitas.  Patet  ex  hoc,  quod 


1.  et  comnnmi  P.         5.  est  ad  habens  A.         6.  ad  hec  B,  ad 
huc  Pr.  7.  dependebat   C.  8.  a  subiecto  —  essencialiter 

om.  B.  10.  dependet  post    quiditate  adcl.  C,  ideo  vacatur  C. 

11.  Non  autem  B.  12.  13.  quantumque  formam  Pr.  13.  est 
pro  inest  P,  mere  Pr.  16.  illi  C.  potuerunt  P,  poterint  A  Pr. 
18.  ut  orn.   B.  23.  celi  om.  Pr,   vel    et  proporcionali    om.  P. 

24.  principiante  A,  B  P,  principiari  Pr,  huius  A.  25.  sic  agere 
om.  B.  sic  om.  P.         25.  2(5.  consequenter  et  anima  om.  P. 


CAP.  IV.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  69 

superfluum  est  in  philosophia  plura  pro  causa 
ponere,  ubi  pauciora  sufficiunt;  sed  influencia  celi 
sufficit  sine  forma  substanciali  aliquas  acciones  agentis 
sublunaris  efficere.  Ergo  cum  idem  sit  iudicium  de 
5omnibus,  sequitur,  quod  agencia  sublunaria  non 
habent  proprias  acciones,  sed  sic  opinantes  dicit 
commentator  4°  methaphisice  commento  mon  habere 
cerebra  disposita  ad  philosophandum.' 

Patet  ergo,  quod  est  dare  multas  animas  in  homine,  There  are  many 
loquia  tot,    quot  partes    habet,    quarum    quelibet  persince  each  Part 

.     . .  has  one. 

se  vivit. 

Sed  obicitur  per  hoc,  quod  plurime  partes  hominis    Objection:  n 
1  .  .  the  Part3  of  the 

viverent  post  separacionem  anime  a  corpore,  et  cum  body  sm-vive, 

r   _  _   L  r  >  Christ   did  not 

mors  sit  privacio  vite  simpliciter  a  corpore,  sequitur,     really  die- 

1  x  x  /  ±  7  which  is  against 

15  quod  homines  non  secundum  fidem,   quam  credimus      the  Faith- 
et  observamus  secundum  ritus    ecclesie,    moriuntur, 
ymo  videtur,   cum  complexio    cuiuslibet  partis  cor- 
poris  Cristi   servata  fuit  pro  triduo  iuxta  illud  ps.  15 
,Non  dabis    sanctum    tuum      videre    corrupcionem' 

20sequitur,  quod  omnes  partes  ille  vixerunt  in  triduo 
et  per  consequens  non  fuit  vera  mors  Cristi,  et  per 
consequens  nec  vera  resurreccio.  Consequens  contra 
fidem,  ut  ostendit  Augustinus  Enchiridion  40.    Que 

7.  Averrois  comm.  in  Aristot.  Metaph.  IX  4  [7]  cf.  ed. 
snpra  romm.  vol.  VIII  fol.  109 "  col.  1  C.  35  ss.  Et  ista 
opinio  est  vcdde  extranea  a  natura  hominis:  et  qui  recipiunt 
huiusmodi,  non  habcnt  ccrebrvm  hahilitatum  nataraliter 
ad  honnm.  18.  Ps.  15,  10.  23.  Aug.  Enchirid.  cap.  Lll 
(Mvjne  XL  25GJ  ...  ut  quemadmodum  in  illo  vera  mors 
facta  est,  sic  in  nohis  vera  remissio  peccatorum;  et  quemad- 
modum  in  itto  vera  resurrectio,  ita   in  nohis  vera   iustificatio. 


7.  4°  mece  9°  A.  commento  metaph.  5°  B  Pr.  8.  membra  pro 
cerebra  P.  9.  animas  om.  C.  10.  habet  om.  B.  12.  plnres 
C  Pr.  13.  vixerunt  A.  14.  privacio  separacio  vitae  simpliciter 
a  corpore  A,  non  om.  A.       1G.  morimur  B.  18.  mixto  illud. 

20.  propter  duo  A.  21.  non  fuit  —  consequens  om.post  resurrectio 
add.  fuit,  si  non  prefuit  vera  mors  Cristi  C  Pr,  et  consequenter 
nec  vera  resurrectio  Cristi  A.  23.  ayt  (sic)  Augustinus  P. 
Que  om.  B. 


70  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  IV. 

deduccio    patet    ex    hoc,    quod    stante    commixione 
stabit  et  anima. 
Answer:  christ      Hic    dicitur,     quod    post    separacionem    anime    a 
this  did  not    corpore     Cristus,     ut    alii    fratres    sui,    vere  et   non 

preventtheparts  .  ... 

0f  him  from    ficte    mortuus    est,    nec    obest    post    lllam    mortem  5 

retaining  a  . 

v>'getative  or    quantitativas  partes   vivere  vita  vegetativa  aut  sen- 

sensitive   life.       .   .  .„  -,  .  ■. 

sitiva    manilesta    secundum    opera    vel     occulta,    ut 
corpora    sanctorum    servata    integra     post    mortem 
habent  a  deo  supernaturaliter  vim  faciendi  miracula. 
Non    autem    possunt    reviviscere    sensitive   vel    nu- 10 
trimentum   reassumere,    ut    frusta    terrenascencium, 
propter    legem    animalium    cum    suis   partibus  ultra 
vegetabilia    regularius  limitata,    unde    cum    perante 
vixerunt  parcipative  per  influxum  spirituum  a  corde 
regulato    per  immortalem    spiritum    informative,    et  15 
iam  destituuntur  illa  vita. 
Exampies:  as       Patet,    cum  quotmodis  dicitur  unum  oppositorum, 
Ibieeds  ITthe   tot  dicitur  reliquum,  quod  homines  eciam  secundum 

approach  of  the  ,  .     ■  •  ,  •,  •  ,        •  ■. 

murderes.      partes  vegetative    aut   sensitive  post  viventes  veris- 

sime  moriuntu,'J  et  sic;  cum  veritas  non  repugnat,  20 
sed  consonat  omnimode  sibi  ipsi,  relinquitur  catho- 
lico  ex  ista  philosophia  via  cognoscendi  disposi- 
cionem  metaphisice,  qua  supernaturaliter  fiunt  mira- 
cula  et  causam  naturalem  effectuum,  qui  patent  ad 
oculum;  ut,  quomodo  corpus  occisi  cruentat  in  pre- 25 
sencia  occisoris,  quomodo  corpora  mortua  vventibus 
sunt  graviora,  et  corporibus  viventibus  demersis 
mortua  supernatant  cum  similibus  experienciis,  que 
concernunt  corpora  mortuorum  ;  primus  enim  effectus 

1.  mixione  P.  2.  et  om.  B  3.  quod  om.  B.  4.  Cristi  Pr. 
5.  illins  C.  9.  virtutem  B.  mirabilia  B,  miracula  et  corda 
et  ossa  et  alie  partes  sicut  habent  limitatas  peryodos,  ita  limi- 
tatur  ad  tempus  faciendi  miracula  add.ACPr.  13.  limitata 
om.  Pr.  unde  A.  14.  a  corpore  Pr.  16.  illa  in  ea  Pr. 
18.  et  reliquum  C.  20.  vericato  Pr.         21.  22.  relinquitur   alia00 

fsic)  Pr,  ex  ista  —  qna  om.  C.  24.  effectivam  Pr.  26.  occi- 
sus  A,  mortuua  (sic)  P,  mortuorum  Pr.  28.  causa  pro  cum  P. 
concernunt  om    lacuna  relicta  C. 


CAP.  iv.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  71 

contingit  ex  hoc,  quod  spiritus    interficientis   wlneri 

occisi    imbibitus    propter    accidentalem     qualitatum 

similitudinem  trahitur   ab  exspirato  spiritu  occisoris. 

Attracto  enim  spiritu  illo,  et  deficiente  virtute  regitiva 

5  occisi    corporis,     que    sangwinem    servaret,    ut    sic 

amicabilem     spiritum     quem     turbatum    repelleret, 

necesse    est    post  evaporatum    spiritum    sangwinem 

ebulire ;  et  ista  sentencia  placet  Ursoni  Aphoris.  26 ;  vel 

secundo    et    alia    causa  est,    quia  spiritus  racionalis 

10  occisi  residens  in  sangwine,  ira  commotus7  experiencia 

occisoris,    quem    insensibiliter    concipit,    commovet 

ipsum  et  sangwinem    ad   locum  plus  patulum.     Vel 

tercio  supernaturaliter  deus  in  deteccionem  sceleris 

illud  agit.  Quoad  secundum    patet,    quod    spiritibus 

A     levificantibus  pure  terreo  derelicto  necesse  est,  quod 

fol.  5lacadaver  I  fit  eravius,  quam  fuit  vivum  ex  spiritibus     wby  dead 

1      .     °  ^  L  .  bodies  are 

et    terrestri    corpore    congregatum.    Quoad    tercium  heavier  than 

,.    .  -.        .  ,  .  .  living  ones. 

dicitur,  quod  vivus   submersus  vim  patitur  et  mer-     why  dead 

.  i       •  n  r\  i  •       bodiesmayswim 

gendo  se  ipsum  glutincat.    Quando  autem   spongio-    wwie  iiving 

...  .  ones  sink. 

20  sitates  et    pon    hommis    mortui   replentur  aqua  ex- 


8.  '  Urso  scholasticus  physicae  et  philosophiae  naturalis 
magister  seculi  XIII,  cuius  Aphorismi  et  alia  scripta  in 
bihlioVi  ecis  Anglicis ,  ex.gr.  Bodleiana,  Collegii  Novi  Oxoiiiensis, 
et  aliis  adservantur.  Cf.  Coxe,  catalogus  codicum  MSS.,  qui 
in  collegiis  aulisque  Oxoniensihus  adservantur.  Oxon  1852 
p.  61   Coll.  Novi.'  Lechler,  Trialog.   87  not. 


1.  ulmus   B.         5.  corpis  B.         6.  quia  infectum  P  Pr,  quia 
infectum   repellent  B  C.  7.   turbatum   pro    evaporatum    Pr. 

8.  Ampho0     A  P,    Amphoriss0     206     Pr,     Amphoriorum    B  C. 

9.  Et  —  quia  om.  B.  10.  quietus  pro  commotus  B.  11.  inter- 
fectoris  B  C  P  Pr.  12.  et  om.  B  C  P,  spiritum  et  sanquinem  Pr. 
13.  detestacionem  A.  14.  sic  pro  illud.  sensum  pro  se- 
cundum  P  Pr,  post  spiritibus  add.  septemplicibus  (sic)  bene- 
ficantibus  exspiratis  pureque  tereo  Pr.  15.  est  om  B.  16.  fuit 
om  B  P  Pr.  17.  terestram  P.  18.  unus  submersus  vim 
ponit  P,  unius  Pr.  18.  19.  intendendo  B  C,  intelligendo  Pr, 
quod  P.  19.  20.  spongiositas  B  C  P.  mortui  et  expulsis  — 
aqua  (p.  72  l.  V  om.  P. 


72  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  iv. 

pulsis  spiritibus,  tunc  aqua  locata  naturaliter  et 
aer  prius  connaturalis  destitutus  regimine  aspirans 
ad  locum  proprium  facit  totum  congregatum  natura- 
liter  enatare,  ubi  levius  vivum  fundum  suppeteret. 
Nec  mirum,  eum  lignum  ponderosius  quam  lapillus  5 
supernatat,  nedum  racione  figure,  sed  levitatis  ignis 
et  aeris,  ubi  lapis,  carens  istis  racionibus,  statim 
submergitur. 
The  three  spirits      In  omnibus  quidem    passionibus  viventis  corporis 

aud  four  x  A  l 

humours  (see  p.  0p0rtet    attendere    ad  spiritus    triplices    et    humores  10 

42)  by  which  the      l  . 

soui  is  united    quatuor,  quibus  anima  colligatur  corpori,  sicut  deus 

to  the  body        *  '      '  a  l  ; 

are  commixed  graciose    unitur    aniine    secundum    seittuplicia  dona 

in  the  blood;     °  L        l 

whence  tbe     spiritus  increati.    Unde,   quia  omnes  isti  septem  hu- 

blood  is  the         L  }     ^-  l 

seat  of  the  soui.  mores  in  quodam    involucro   commiscentur  sangwini, 

qui  est  humor  famosior,  ideo  ponunt  philosophi  15 
ipsum  sangwinem  partem  necessariam  et  sedem 
anime.  Unde  Levit.  17°  prohibetur  esus  sanguinis 
in  signum,  quod  detestarentur  mortem  duplicem. 
Unde  pro  causa  ibidem  subditur :  'Anima  enim  omnis 
carnis  in  sanguine  est.'  -20 

objection:  The      sed  secundo  obicitur  per  hoc,  quod  non  est possibile 

body  thatis  dead  _  _A  .    .  . 

cannot  have    iuxta  dicta  corpus  hominis  simpliciter  mortuum  fuisse 

b  en  alive.  L  l 

ante  vivum,  quod  est  contra  dicta;  et  consequencia 
probatur  eo,  quod  non  perit  anima  vegetativa  in 
corpore  mortuo,  antequam  complexio  dissolvatur.  25 
Et  tunc  inducitur  nova  forma,  et  per  consequens 
corpus,  quod  incipit,  non  est  mortuum,  cum  num- 
quam  antea  fuit  vivum. 


17.   LeviL  11,  10.  20.  Levit.  17,  11. 


3.  agjjregatuin  B  C  V  Pr.  8.  submergit  B  P  Pr.  10.  ct 

om.  Pr.  11,  12.  deus  gloriosus  graciose  (gloriose  P)  Al\ 
12.  septemplicia  P.  16.  ipsum  sangwinem  om.  B  Pr,  ''partein 
"sangwinem  necessarissimam  C.  17.  prohibesus  C.  18.  tletesta- 
retur     Pr.  duplicem    om.  Pr.  19.  ergo  pro    enim  A. 

20.    educitur    A.  27.    corpus    om.    B.  incepit    C  P  Pr. 

mortuum  antequam  fuit  Pr. 


uap.  iv.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  73 

Hic    dicitur,    quod   dupliciter,    vel    participative,  Answcr:  Abody 

7       ^  L  .  L  .  may  be  called 

vel  per    se    ab    intrinseco,    dicitur    corpus  vivum  et    aiive  m  two 

1  .  seuses;  I. 

correspundenter     mortuuin;     participative,      quaudo  Participativeiy, 

1  ..../>        asformingpartof 

curpus  per  se    est    pars  viventis,    cuius  vita  contert  a  lwing  whoie, 

.  .  .  by  virtue    of 

■,  ad    couservaciunem    illius    corporis,    ut  elementa  111  whose  ufe  the 

.  .  paris  are  held 

homine  et  mixta  minura,  quia  sufficiunt  veff.etativam  in  harmonious 

.  combination. 

animam  subiectare;  non  autem  habent  m  se  annnam 
tanquam  suam  partem  qualitativam,  sed  virtute  anime 
intellective  multiplicata  per  totum  conservantur  in  sua 

10  commixione  armonica,  et  sic  participative  dicuntur 
equivoce  animata;  et  sic  sunt  sangwis  et  ceteri 
humores  cum  qualibet  parte  quantitativa  hominis 
animati.  Et  sic  credo  philosophos  intelligere,  quando 
dicunt  elementa  non  esse  in  mixtis  sccundum  suum 

loesse  completum,  sed  frangi  secundum  potenciam  et 
virtutem  formam  superadditam  subiectando.  Nam 
omne  elementum  in  mixto  denominatur  a  forma 
superaddita  participative  et  non  ab  extrinseco  actu- 
atum.    Secundus    modus,    quo  corpus    dicitur    ab  in-  "■  intrinsicaiiy ; 

'       *  J-  having  a  life  of 

•20trinseco  animatum,   est  satis  notorius,  quaudo  scilicet       its  own. 
habet  partes  elementares  sic  commixtas  ad  invicem, 
quod   sufficit  per  se  principare  animam  resultantem, 
et  illa  dicitur  pars   qualitativa   compositi,    quod    est 
per  se  ab  intrinseco  animatum. 

25      Et     ad    illius    similitudinem    credo,     quod    eroyci    in  the  first 

.  ,     .      .  .  sense  divinily  is 

vocantur    dii    vel    participative    deitici    in  scriptura,    attributed  to 

.  .  ....  .  men    in   the 

ut  patet  Psalmu  81  et  Jeh.  10:  'Ego  dixi  dii  estis'  etc,     scriptures. 
non    quod    forma    dei   sit    eorum    quiditas,    quia  sic 

27.  Ps.   81  (82),  6;  7  Jo.  10,  34. 


1    tripliciter   Pr.  2.  dicitur  —   correspondenter  de  mortuo 

(sic)  post  dnpliciter  ponvnt  B  C  P  Pr.  3.  vel — participative  om.  P. 
6.  minorare    A.  quam   15  C  P  Pr.  7.   autem  om.    15  C  P. 

9.    rnultiplicata  om.  15  C  P.  19.    modus  modo  A.  20.  ani- 

matum  om.  B,  actuatum  P,  ainma  Pr.  cum^^o  est  A.  21.  mixtas  B, 
adinvicem  adcl.  P  Pr.  23.  quidem  pro  quod  est  B  C.  25.  dico  A, 
heroyci  P,  erroj  ci  Pr.     27.   31  A.     et  om.  A,  dico  A,  etc.  om.  B  P. 


74  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  IV. 

essent  per  se  et  non  participative  dii,  quod  est 
impossibile,  cum  solum  unus  poterit  taliter  esse 
deus,  sed  sicut  corpuscula  virtute  anime,  sic  liomines 
participant,  virtute  dei,  qui  est  forma  omnium 
exemplaris.  5 

The  body  that  is      Ex  istis  patet,    quod  corpus  simpliciter  mortuum 

dead  had  life     n    .,  i..     ..  ■,  .     .  .    . 

participativeiy.  iuit  pars  qualitativa  nominis,  et  tunc  vivum  non  per 

se  ab  intrinseco,  sed  participative  et  satis  per  acci-     A 
dens:    |   nec  obest  cadaver  sic  colorari  exspirato  hu-f°l-  5l" 
more  aereo,  quod  non  alia  forma  superaddita  resultet,  10 
quam    prefuit.      Et    stat    partes    taliter    commisceri, 
quod  forma  nova    superaddita    resultat,  et  per  con- 
sequens  quod  novum  compositum  generetur. 

rhus  different       Et    si    tercio    obicitur    de    Wilvarbv     et    Pechani 

opinions  as  to  J 

the  unity  and   Canturiensibus,    quorum    primus    dampnavit  Oxonie  15 

multiplicity  of  L  L  * 

the  touimay  be  opinionem,  que  ponit  plures  animas    in  homine,  se- 

reconciled.  l  .  .  . 

cundus  vero  dampnavit,  ut  videtur,  oppositum,  dicens, 
quod  vegetativa  hominis  est  alia  ab  intellectiva, 
dicitur,  quod  ex  dictis  predicti  doctores  potuerunt 
concordari.  Primus  quidem  intellegit,  ut  sanctus  20 
Thomas,  quod  non  sunt  multe  anime  in  homine, 
quarum  quelibet  sit  humana  quiditas,  quod  est  verum ; 
secundus  autem  potest  intelligi,  quod  partes  hominis 
habent  proprias  animas  nutritivas,  distinctas  ab  in- 
tellectiva,  que  est    humanitas,    ac  sensitiva,  que  est25 


14.  Joannes  Peckham  (127  8 — 1302),  Robertus  Kihoardby 
(1212 — 1278)  archiepiscopi  Cantuarenses.  cf.  Gams,  Ser. 
episc,  eccl.  cath.  p.  183. 


1.  essencialiter    (jpro  essent)  A.  2.  solus  Pr.  talis  C. 

3.  humiles  A  C.  4.  participant  add.  post  corpuscula  Pr,  post 
anime    P.  7.    animo    pro    vivum  Pr.  9.    collocari  B  P, 

cellari  C,  celari  Pr.  10.  ab  illa  B  Pr,  est  alia  C.  superaddita 
addita  resultat  et  per  consequens  om.  rell.  C  prefuisse  stat  A. 
12.  resultet  A  Pr.  15.  Uxonie  B  Pr,  Uxonien  C  P.  19.  ex 
islis  predictis  prcdicti  doctores  B  C.  an  poterunt?  doctoris  A  Pr. 
24>.  concordare  B  P  Pr.  quidem  om.  Pr.  24.  partes  add. 

post  habent  B  P  Pr.  distincta  B  C. 


oap.  v.]  DE  COMPOSICIONK  HOMINIS.  75 

animalitas,  ac  anima  nutritiva,  cum  sit  vegetabilitas, 
licet  habeat  particulares  animas  subordinatas.  Utrum 
autem  sic  intellexerunt  vel  aliter  non  contendo, 
sed  puto  me  scire,  quod  sensitiva  hominis  non 
5  extenditur  componens  qualitative  corpus  hominis, 
quod  sit  brutum  vivens  post  et  ante  hominem,  quod 
sentit  sensacione  hominis;  ymo  magis  et  minus  susci- 
piens  componatur  ex  suis  partibus  intensivis,  sicut 
quondam  infatuatus  credideram. 


10  CAP.  V. 

Secundo    principaliter    obicitur    contra    dicta    per     objection: 

.  .  ..  .        Every  soul,  even 

hoc,  quod  videtur  rn  omni  animah  perrecto  esse  m-  ofman,  contaim 

an  infinitc 

finita  animaha  tamquam   partes,   et   per  consequens     number  of 

.  .         quantitative 

omnis    anima,    eciam    humana,    componitur    ex  suis  parts,  so  there 

...  .  n        [.  .-,...,.,.  is  no  one 

15  partibus  quantitativis,  et    sic  nulla  toret  mdivisibilis  indivisibie  aoui. 
quoad  molem.  Consequencia  videtur  ex  hoc  patere, 
quod  partes  quantitative  hominis  vivunt  et  senciunt 
aninia  propria   sensitiva,    cum    separate   possunt  sic 
vivere;  sed  omne    corpus    sic  animatum   est  animal, 

20  ergo  multe  partes  hominis  sunt  animalia;  et  multo 
evidencius  hoc  de  ceteris  animalibus  videretur.  Et 
data  una  parte  hominis,  que  sit  animal,  oportet 
consequenter  ponere  infinitas. 

Hic  primo  dicitur,    quod    conclusio    non    sequiturTuis  conciusiou 

1  '        x  m  .  doesnotfollowas 

25  secundum  aliquam  suarum  parcium;  nulla  enim  sunt   to  any  singie 

1  x  one  of  the  parts. 

infinita.    Et  pro  secundo  notandum,  quod  cuiuslibet 


5.  qualificative  C.  6.  7.  consentit  pro  quod  sentit  A  B  P.  8. 
componetur  C.  extensis  B.  9.  quondam  om.  C.  12.  essent  C. 
15.  qualitativis  A.         16.  et   consequencia    C  Pr.  atere    om. 

BCP.        18.  animalia  B  P  Pr.  19.  animalis  P.         20.  partes 

corpus  sunt  P.  21.  videtur  B  C  P  Pr.  Ec!am  P.  22.  talis 
pro  animal  C,  post  oportet  add.  ergo  B  C  P  Pr.  23.  infinita  B  G  P. 
24.  piimo  om.  Pr.         25.  duarum  A. 


76  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  v. 

ii.  The  animai  animalis  anima  est  indivisibilis  quoad  molem:   patet 

soul  is  m  m  \  .  .         , . 

indivisibie;     sic:    quelibet  tahs    anima  est  quiditas,    vita  animali, 

since  it  is  m  m 

diffased  through  que    est    ipsum    vivere.      Sed    ad    omnem    punctum 

every  point  of     x   m  m  m 

the  creature,    animalis  est  ita,    quod  ipsum   vivit,  ergo  ad   omnem 

as   its   power  of  .  .  . 

feeiing  shews.  punctum  animalis  est  eius  vita  vel  anima.  Nam  5 
bestia  ad  omnem  partem  sui  puncta  sentit  puncturam 
eque  ut  homo,  et  tamen  nullibi  sentit,  nisi  ubi  est 
anima.  Sequitur,  quod  ad  omnem  punctum  sui  est 
animal.  Et  ista  est  racio  Augustini  in  de  quantitate 
anime  12°.  10 

Tbepowercouid      Cum  ergo  potencia    vel  virtus    anime    non    potest 

not   be    there   if  ......  .  .  .     . 

the  substance  of  esse    alicubi,    nisi    ipsa    substancia    anime  foret    ibi: 

the  soul  were  ■"■ 

away.        patet,    quod    anima     est    tota    in    toto     et    tota    in 
qualibet    eius    parte,    sicut    dicit   Augustinus    in    de 
ordine  anime,    in  de    spiritu    et    anima  et  diffuse  in  15 
libro  de  quantitate  anime. 
The  indivisibie      Sed    notandum,    quod    eadem    anima    indivisibilis 

8oul  combines  '       L 

initothersouis;  qUOad    molem    babet    multas  formas,    eciam  animas 

not  as  .        .     .    .     ,  . 

quantitative     indivisibiles,  ex  quibus  resultat;    non  tamen  ut  par- 

parts    but   as  '  x  '  l 

prmcipies.     tibus  quantitativis,  sed  sicut  quantitates  secunde  pre- 20 
supponunt    primas,    non    ut    partes    huiusmodi,    sed 
ut  principia  resultandi;  ita  anima  vel  quiditas  tocius 
compositi  presupponit  animas   parcium;  sine  quibus 


9.  Aug.  de   quantitate  animae.  XII   19.  (Migne  XXXII 
1046)  cf.  etiam  XXIII  41   (M.  1056.)  14.  Aug.  de  or- 

dine  II  XVII,  47.  (Migne  XXXII 1 01 7.)  Incerti  scriptoris  de 
spiritu  et  anima  XIX  (Migne  XL  794)  .  .  .  Anima  veio  in 
quibuscumque  suis  motibus  vel  actibus  tota  simul  adest. 
16.  Aug.  de  quantitate  animae  XXX  58  ss.  (Migne  XXXII 
1068  ss.) 


1.  animal  C,  anima  —  talis  om.  C.  2.  3.  animal  B  P  Pr. 

4.  animal  C.  est    ita    —   puncturam    om.    Pr.  5.  animal 

B  C  P  Pr.  7.  eque  et  tamen  homo  nullibi  Pr.  9.  est  om.  B. 
(juiditate  A,    12  om.  Pr,    15°   13.  11.  Videtur  enim  igitur  pro 

Cum  ergo  Pr.  12.  anime  om.  A.  l'f.  tota  om.  A.  19.  ex 
quibus — tamen  ut  om.  A.  indivisibiles  om.  C;  ex  2>ost  resultat 
add.  P,    post  ut  Pr.        20.  quod  pro  sed  C.        22.  resultando  P. 


CAP.  v.J  DE  COMPOSICIONE  HOMINTS.  77 

ipsa  esse    non    potest    tanquam   principia  resultandi. 

Posito  enim  corde,  capite,  epate  et  membris  ceteris 

requisitis  in    homine    statim    lit    anima  humana  sive 

humanitas.   Et  ita  intelligitur  de  quibusdam  partibus 

sbestiarum,   ut    nullus    expertus     philosophus    negare 

debet  de  animalibus  anulosis,  quorum  partes  abscise 

sensibiliter  vivunt,     ut  patet  de  lubricis  serpentibus 

A  52a  et  de  angwillis,  |  quoniam  multe  anime  insunt  eidem 

composito,  et  ita  videtur  in  homine. 

10      Unde  ad  illum  sensum  dixit  Plato  animam  nutri-Parts  ofthesoui 

as  located  by 

tivam  in  epate,  intellectivam  in  cerebro,  et  de-  Piat°- 
siderativam  in  corde,  ut  recitat  Philosophus  primo 
de  anima  9°.  Et  concordat  Philosophus  libro  suo 
de  pomo  vel  de  morte,  [Aristoteles]  ita  dicens:  'Anima', 
I5inquit,  'intellectualis  continet  sub  se  animas  et  do- 
minatur  illis;  nec  est  composita,  sed  unius  sim- 
plicis  elementi,  et  hec  est,   que  discernit  inter  bonum 


10.  Cf.  Arist.  de  anim.  I  2,  7  ;  magis  autem  in  rem  comme- 
moratam  cadttnt,  quae  hfjmitur  incert.  script.  de  virtut.  et  vitiis  I.  H 
(ed.  Paris,  II  243).  TQtusQOvg  8h  ri]g  ipvxtfg /.au(javou£v>]g 
xara  W.arcova.  tov  usv  '/.oyiazr/.ov  aQST>)  sgtlv  g  cpQov>]Gig, 
tov  Sh  &vuostdovg  y  ts  7tQaoT>]g  ~/ai  i\  av§QSia,  tov  8h 
S7ti&vu7]Tiy.ov  >]  ts  GaicpQOGvvt]  y.ai  ?)  sy/.Qchsta,  o/.iqg  Sh  T>jg 
ipv%ijg  ?}  ts  8r/.atoGvv?]  y.ai  ?)  slsvQ-SQtOT?]g  y.cd  >)  usyaioipv%ia. 
14.  Incerti  scriptoris  'de  pomo'  (seu  'de  pomo  vel  morte') 
Editio  operum  Aristot.  Venetiis  (per  Gregorium  de  Gregoriis) 
1406',  pag.  371  Anima  vero  intelligihilis  Jiabct  sub  se  animas 
e'  dominatur  illis  —  et  Jiaec  anima  intellectiva  est  quac 
cognoscit  creatorem  svum  et  inieltegit  semetipsam  .... 
Tertia  anima  cst  quae  monstrat  Jtomini  in  mente  sua 
quicquid  occiiltum  est  eo  temporc  a  praeseutia  stta,  ut  ali- 
quis  exisfens  in  mxa  civitctte  imaginatitr  se  esse  in  alia  civitate 
d  Jtaec  animu  cst,  quac  vidct  somnia  ct  mulfa,  quae  sunt 
similia  futurorum.  Qttarta  anima  cst  excogilativa  artittm.  ut 
texerc  et  ordirc  et  Jiort/m  similia. 

1.  resultancia  B,  resnltacioni  1'.  4.  5.  de  quantitatibus  beslia- 
lumBCPPr.  6.  quarum  C,  parte  Pr.  8.  angwilis  B  C  P  Pr, 
quia  C.  10.  11.  sensitivam  pro  nutritivam  Pr.  1 1 .  et  om.  B 
1:'.  ut  patet  per  philosophum  Pr. 


78 


JOHANNIS  WICLIF. 


[CAP.  V. 


et  malum  et  cognoscit  principia  scienciarum  et  crea- 
torem  suum  et  reflexe  intelligit  se  ipsam.  Que 
anima  solum  in  hominibus  reperitur  inter  animalia 
moralia.  Secunda  est  anima  rememorativa,  tercia 
ymaginativa  et  quarta  excogitativa  arcium.'  Hec  5 
Confinnation    ibi.     Et    concordat     cum    dictis    Augustinus    in    de 

from  an  m  .  .       ,  . 

experiment  quantitate  anime  16°.  'Cum/  inquit,  essemus  in  agro 
Angustine.  Ligurie,  adolescentes,  qui  mecum  erant  gracia  stu- 
diorum,  adverterunt  reptantem  bestiolam,  multipedem 
dico  vermiculum,  quem  cum  unus  abscidit  ad  medium,  10 
ambe  partes  ab  illo  wlnere  in  contraria  discesserunt 
tanta  pedum  celeritate,  et  non  imbecilliori  nisu,  quam 
si  duo  animalia  plene  forent'.  Et  post  beatus  Augus- 
tinus  et  Alipius  viderunt  eam  currere  in  tabula  quaqua- 
versum,  ac  uno  illorum    stilo  tacto  contorquebat  se  15 

8.  Aug.  de  quantitate  animae  XXXI  62  (Migne  1010) 
Cum  enim  nuper  in  agro  essemus  Liguriae,  nostri  illi  ado- 
lescentes,  qui  tunc  mecum  erant  ntudiorum  suorum  gratia, 
animadverterunt  humi  iacentes  in  opaco  loco  reptantem 
bestiolam  multipedem,  longum  dico  quemdam  vermiculum: 
vidgo  notus  est,  koc  tamen,  quod  dicam,  numquam  in  eo 
expertus  eram.  Verso  namque  stilo,  quem  forle  habebat  unus 
illorum,  animal  medium  percussit :  tum  ambae  partes  corporis 
ab  illo  vulnere  in  contraria  discesserunt,  tanta  pedum  celeritate 
ac  nihilo  imbecilliore  nisu,  quam  si  duo  huius  modi  animantia 
forent.  Quo  miraculo  exteriti  causaeque  curiosi,  ad  nos,  ubi 
simid  ego  et  Alypius  considebamus,  alacriter  viventia  frusta  illa 
detulerunf.  Neque  nos  parum  commoti,  ea  currere  in  tabida  qua- 
quaversum  poterant,  cernebamus:  atque  unum  ipsorum  stilo 
tactum,  conlorquebat  se  ad  doloris  locum,  nihil  sentiente  alio, 
ac  suos  alibi  motus  peragente.  Quid  pluraf  Tentavimus,  qua- 
tenus  id  valerel;  atque  vermiculum,imo  iam  vermiculos  in  multas 
partes  concidimus:  ita  omnes  movebantur,  ut  nisi  a  nobis  illum 
factum  esset,  et  comparerent  vulnera  recentia,  tolidem  illos 
separatim  natos  ac  sibi  quemque  vixisse  crederemus. 


1.  scienciarum  om.  B.  2.  bonum^ro  suum  P.  3.  in  liomi- 
nibus  om.  P.  4.  Alia  C.  5.  vegetativa  pro  ymaginativa  C. 
cogitativa  C.  5.  6.  Hec  ille  C,  6.  cum  istis  BCPPr.  9.  repor- 
tantem    pro   reptantem  A.  11.   abscesserunt  A.  14.   eam 

turrem  B.  sabulo  qua  se  eversum   A  in  tabula  om.  B  C  P  Pr. 


cap.  v.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  79 

ad  doloris  locum,  reliquo  nicliil  penitus  senciente,  et 
post  eodem  vermiculos  in  frusta  conformiter  mo- 
vencia  inciderunt.  Et  ex  istis  patet,  quod  anima 
sensitiva  est  secundum  se  totam  subiective  in  parte 
5  quantitativa  animalis  huiusmodi  anulosi. 

Sed    necesse    est    pro    discussione    ulteriori  huius  Question:  is  the 

1  ,  sensitive  soul 

materie  tria  videre  per  ordinem.  Primo,  si  argumenta      without 

.  .  .  magnitude? 

philosophancium  probant,  quod  nulla  anima  sensitiva 
sit  mole  magna.  Et  videtur,  quod  non;  nam  sicut  ad 
lOomnem  punctum  animalis  est  ita,  quod  vivit  et  sentit, 
ita  ad  omnem  punctum  plante  est  ita,  quod  vivit, 
ymmo    ad   cuiuslibet  esse   omnem  punctum   est  ita,  u  wouid  seem 

d,i..T  .     . ,  -,  l        ,  not,  since  it  is  at 

est    ahquid,    et    tamen    nec    vita    plante    nec  eVery  point  of 

cuiuslibet    inanimati     essencia    vel    quiditas     est    in-  )0  y' 

15  divisibiliter  multiplicata;  ergo  nonsequitur  ad  omnem 

punctum    animalis    est  ipsum    vivere,    ergo  vita  illa 

est    indivisibilis  quoad  molem.    Confirmatur  ex  hoc, 

quod  vita  animalis  est  corporalis,  ergo  mole  magna. 

Hic  dicitur,  quod  omnis  substancia  corporea  habet  Butthequidity 

20  quiditatem    indivisibiliter   multiplicatam,     sicut   bene    °indivisibiy3 

sequitur  ex  antecedente.  Assumptum  patet  ex  posi-  univerTais  are 

•  t  ,i  t        .  without 

cione  universahum,  que  non  sunt  mole  magna,  licet    magnitude, 

.,..     ,  /-n  i.       •,  which  resides  in 

sua  supposita  sic  sint  magna-  Vaenerahs  ltaque  cor-  their  subjccts. 
poreitas    ubique  est,    et    illa    est    quiditas   ac  forma 
25  cuiuscumque  substancie  materialis  singularis. 

Sed  de  formis  singularibus  est  difficultas.  Ideo  no- 
tandum,  quod,  sicut  cuiuslibet  corporis  omogenii  forma 
ultima  est  extensa,    sic  cuiuslibet  corporis  etrogenii 


3.  ipsis  P,    quod  om.  C.  5.  animal  B.  6.  istius    P  Pr. 

7.  tria  om.  C.  9.  nam   si  A,    nam   om.  B  Pr,    sicut   om.  Pr. 

12.  cuiuscunque  Pr,    esse   om.   A.  14.  vel  quiditas  om.  Pr. 

14.   15.  indivisibilis  Pr.  16.    esse   A,  punctum  om.  C,  ipsum 

dicere  vivere  C.  17.  Et  confirmatur  B.  20.  quelibet pro 

omnis    C  Pr.         corporalis    C  Pr.  20.    si    autem    bene    Pr. 

23.  sunt  B  C  P  Pr.         atque  pro  itaque  C.         24.  aut  pro  ac  P. 
26.    de    07ii,   P.  difficulatas    B.  Item    pro    ideo    B  C  P. 

29.  etromogenii  A   et  sic  postea. 


80  JOHANNIS  WICLIF.  [GAP-  V. 

The  substantiai  forma  ultima  est  indivisibilis    quoad  molem,  ut  cor- 

forms  of  .         ,.    .  v    .  i 

homogeneous  porum  simphcium,  que  sunt  simpliciter  nomogenia, 
extended.  forme  substanciales  extenduntur,  forme  autem  alie 
multiplicantur.  Pro  cuius  declaracione  suppono  primo 
methaphisicam  de  quiditatibus  formarum.  Secundo,  5 
quod  forma,  cum  sit  consistens  in  simplici  essencia, 
non  extenditur,  nisi  quelibet  eius  pars  quantitativa 
sit  forma  consimilis  racionis.  Et  tunc  tercio  patet 
prima  pars  conclusionis  ex  hoc,  quod  eiusdem 
racionis  sunt  appropriate  quiditates  parcium  omogenie,  10 
et  per  consequens  quiditas  resultans  extenditur,  cum 
habet  causas  intrinsecas  formas  consimilis  racionis 
per  subiecta  propria  situatas.  Sic  autem  non  est 
Notsowith     de  quiditate  etrogenii,    cum    quiditas  parcium  etro- 

heterogeneous  ...  ,.'-,.  , . 

bodies,  since    genn  in  quantum  humsmodi  sunt  disparmmracionum,      A 

their  parts  are  . 

disparate ;  but  et    per     consequens     non  |  componunt     quantitative  fol.  52° 

the  substantial    „  .-,.  -..,.  .  ... 

form  of  the    tormam  simphcem;  sed  quiditas  tocius,  ut  animahtas, 

whole  is  .  , .  .  , . 

diffused,  and   est  pei'  totum,  presupponens  quiditates  parcmm  dis- 

supposes     forms  .  ,...., 

of  the  disparateparis  nature,  tamquam  elementa  vel  prmcipia  resul- 

parts  as  its  , .     0.  ,  .  .  _.        ,, 

principies  or  tandi.  Sic  enim  elementa  sunt  cause  eciam  quiditatibus  20 
et  qualitatibus  prime  qualitatibus  secundis;  unde  in 
omni  nominacione  causarum  huiusmodi  attendunt 
philosophi,  et  equivocant  alii.  Quidam  enim  dicunt, 
quod  omnis  forma  materialis  extenditur  et  per  con- 
sequens  aliquas  habet  partes  quantitativas  disparium  25 
specierum,  ut  patet  de  figuris,  de  numeris  et  pro- 
porcionibus,  et  sic  omnis  animalitas  extenderetur, 
habens  partes  ethrogenias ;  et  sic  videtur  Platonem, 

1.  et  BC.  2.    simplicissimorum    C  Pr.  3.    formas   P. 

4  multiplicantP.  5.methaphisicaA.  quantitatibusPr.  8.  racio- 
nis  sicut  sunt  appropriate  om.  rell.  rr.  13.  si  B  P  Pr.  14.  etro- 
mogenii  utroque  loco  A.  quiditates  B.  16.  quiditative  C. 
17.  tocius    om.  C.  18.  persupponens  B.  19.   tam  B  C. 

20.  coniquiditatibus  P,  cause  —  et  om.  Pr,  cause  in  quantitates  et 
qualitates  B.  22.  in  nominacionibus  B  C  P  Vr.       concedunt  P, 

contendunt  CPr.  23.  alii  om.  C.  25.  aliqua  B  C  P.  26.  racio- 
num  B  C  P  Pr.  27.  extenditur  A  Pr.  28.  ethromogeneas  A. 
sic  om.  B  C. 


cap.  v.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  81 

Aristotelem  et  alios  philosophos  loqui  de  partibus 
anime.  Sed  cum  non  sit  laborandum  in  equivocis, 
vocentur  forme  particulariter  presupposite  cause  in- 
trinsece  disposite,  et  non  partes  quantitative,  cum 
5  quelibet  multiplicetur  per  suum  essenciale  subiectum 
nobis  sensibile  vel  insensibile;  quod  si  predicta  prin- 
cipia  vocentur  partes,  dicantur  partes  integrantes 
vel  constituentes  non  quantitate  molis,    sed  virtutis. 

Et  ista  est    consimilis    locucioni    de  accidentibus,  s° ;t  is a,s0  as 

'     to  accidents ; 

10  que  multum    conferunt    ad    noticiam   quiditatis  sub- e- ?- P[0^ °ar*e°ns 
stancie:   ut  proporciones  multiplices  dicuntur  habere  indivisibie  yet 

'  r        r  r  maybevanously 

quotlibet    partes    quantitativas    disparium  racionum,      made  up- 
cum  tamen  omnes   sint    indivisibiles    quoad    molem. 
Dupla  tamen  proporcio  preexigit  causaliter  intrinsece 

15  in  subiecto  sesquialteram  et  sesquiterciam  cum  quot- 
libet  huiusmodi  similibus,  et  sic  figura  quadrata 
constat  quantitative  ex  treangulis.  Et  quadrati 
numeri  eciam  componuntur  quantitative  ex  partibus 
disparium    specierum,    et    sic    locuntur  methaphisici 

20  de  istis  accidentibus,  quorum  verbis  indubie  sub- 
strata  est  vera  substancia. 

Unde    Aristoteles    2°    de    anima    ca°   6°  comparat   According  to 

Aristotle,  as 

partes    anime   ad    continencias  figurarum,    que  mter 


2.  Cf.  supra  pag.  77  lin.  10.  15.  Conf.  Arist.  Probl. 
XIX  41  (ed  Paris  IV  212,  2)  .  .  .  uvtcav  §'  >j[iioXlcov  tql&v 
egrjg  nQL&fi&v.  22.   Aristot.    de   anima  II  3    (non  6)    6 

(ed.  Paris  III.  447,   52,   ss..J   TIuQcaihjOLLog  8'  s%sl  zcp    nsgl 


1.  Platonem  et  Aristotelem  ABCP.      3.  tam  pro  cause  BCPPr. 
5.  multiplicatur  Pr.  6.   vel  —  partes   om.  Pr,        7.  dieantur 

partes  om.  A  Pr.  9.  locucioni  A  B  C.  11.  vel  pro  ut  ABPPr. 
14.  2am  A,  duplam  enim  proponitur  et  preexegit  taliter  Pr,  pre- 
supponit   et   preexigit   C.  15.   sequi   secundam   et  sequi   ter- 

ciam   Pr.  16.   huiusmodi    om.    B  C,    quilibet  B,   quolibet  C. 

figura  trianguli  constat  A,  17.  treangulis  quadrangulis  qua- 
dratis  B,  treangulis  et  quatuor  angulis  C  quadrangulis  et  qua- 
dratis  P.  19.  diversarum  A  B.         20.21.  subtracta  B  C  P  Pr. 

est  una  suam.  B  P  Pr. 

6 


82  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  v. 

tnangies  are    omnia    accidencia    videntur    habere    partes    quanti- 

present  in  a  ....  .  . 

quadrangie  so  tativas    mole     magnas    disparium    specierum,    ut    m 

the  vegetative  ...  ... 

boui  is  presenttetragono,  mquit,  tngonum,  est  msensicio  aut  vegetati- 

in   the  sensitive  .     _. 

one.         vum  ;  wlt  dicere  secundum  commentatorem  commento 

Yet  the  sen-  _  _  .  .. 

sitive  form  isat31°?  quod  sicut  in  genere  ngure  tngonus  est  causaliter5 

every  part  of  .  ... 

the  subjeet,  not  pnor  tetragono,    sic  rn  genere  anime  vegetativa  est 

in  extension  .  -.  .   .  ,  . 

but  in  power.  prius  naturaliter  quam  sensitiva,  et,  ut  reor,  ubicum- 
que  est  sensitiva,  includit  in  se  partem  quanti- 
tativam  subiecti  vegetativam,  que  non  sit  sensitiva, 
ut  animalitas  perfecta  preexigit  partes  quantitativas  10 
subiecti  esse  per  se  sensitivas,  ut  quadrata  parcialia: 
alias  autem  participative  sensitivas,  ut  quadrangulos 
parciales,  et  alias  per  se  solum  vegetativas,  ut  trian- 
gulos  parciales,  et  sicut  quadratum  preexigit  istas 
figuras  parcium,  sic  animalitas  preexigit  predictas  15 
quiditates  parcium  quantitativarum.  Verumtamen 
forma  sensitiva  est  ubique  per  subiectum  non  secun- 


x&v  Gyy]\iaxcov  nal  xa  %axa  x^vyrjv.  ccsl  yaQ  sv  xtp  s<ps£rjg 
vitaQysi  Svvdfist  xb  tzqoxsqov  sni  xs  x&v  G%t]fiuxcov  KCil  snlxcav 
£[XlpV%COV  olov  sv  xsxQKyaivcp  fihv  XQlycovov,  sv  alG&tjxixcp  Ss 
xo  &QS7ixuov  .  .  .  Averrois  comm.  in  librum  Arist.  de  anima  II 
comm.  31  (ed.  supra  citatae  VI  132)  Et  dispositio  in  anima 
similis  est,  etc.  id  est  et  dispositio  in  rebus,  quae  continentur, 
in  definitione  animae  est  sicut  .  .  .  in  definitione  figurae; 
quemadmodum  enim  invenitur  in  figuris  prius  et  poste- 
rius,  et  prius  existit  in  potenlia  in  posteriori:  ita  est  de 
virtutibus  animae;  verbi  gratia  in  figuris  quidem  triangulus 
est  pvior  quadrato  et  triangulus  existit  in  potentia  in  qua- 
drato,  et  ideo,  si  quadratum  est,  triangidus  est,  et  non  e 
converso.  Et  similiter  in  virtuiibus  animae:  nutritivum  enim 
prius  est  sensibili  et  existit  in  eo  potentia,  et,  si  sensibile  est, 
nutritivum  est  et  non  e  converso  et  qsq. 


1.   partes   om.   P.  2.  vel  pro  ut   B  P.  3.  inquam  B. 

tragonum   B,    in    sensitivo   Pr,    autem    A.  6.   anima  A  Pr. 

7.  naturaliter  prior  P,  quam  om.  A  B.  sensitivo  P,  et  om.  Pr, 
ut  om.  A.  verumtamen  pro  ubicumque  P.  8.  \szx  post  se  add  A. 
9.  que  om.  A.  10.  pars  Pr.  11.  subiecti  om.  Pr.  contradicta  pro 
quadrata  A.  12.  participantem  Pr.  13.  14.  et  alias  —  parciales 
om.  Pr.         14.  alia  B  et  sic  Pr.         15.  dictas  B  C  P  Pr. 


cap.  v.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  83 

dum  quamlibet  partem  virtualem,  sed  sine  situacione 
appropriata  parcium  consimilis  racionis. 

Unde  cum  lot  modis  dicitur  divisibile  et  indivisibi-    And  tuougu 

.  .   .  indivisible  iu 

bile,  quot  et  partes,  patet  quod  non  obest  sensitivam     mass  u  is 

?...,.,  -i  •  v  •         divisible  in 

5  esse  divisibilem   secundum  partes  virtuales,  licet  sit      powers. 
indivisibilis  quoad  molem. 

Ideo  oportet   de   similitudine    Aristotelis  accipere  The  nfe  of  the 

.  .  ,   .  whole  is 

convenienciam,    que  tacit  ad  propositum,  et  abicere       diffused 

-, .  .  .  •    -,  .  ■»-[•  throughout  tbe 

disconvenienciam,    que  abduceret  m  errorem.     JNon  body,  and  in- 

,  .   .  .    .  i      l      i     volves  the  life 

10  enim  est  dare  sensitivam  partem  sensitive,  que  habetof  the  parts  in 

,  .  ,.  ,.  ,       .  like   manner    as 

locum    proprmm,    per  quem    distenditur,     sed  sicut    with  heaith. 
duracio  mundi,  que  est  tempus,  multiplicatur  ubique, 
et    motus    extenditur,     sic    animalitas    multiplicatur 
ubique    per  animal,    et    corporeitas    extenditur.     Et 

15  sicut  tempus  presupponit  parciales  duraciones  par- 
cium  multiplicatas  adequate  per  subiectum  proprium, 
quarum  omniuin  tempus  est  causa  mensurans  finaliter, 
sic  completa  anima  multiplicata  per  totum  animal 
presupponit      parciales     animas     multiplicatas     per 

20  subiecta  propria,  que  omnes  conservantur  et  cau- 
santur  iinaliter  a  totali.  Unde  Augustinus  epistula 
40  ad   Dardanum  videtur  dicere,  quod  sanitas  mul- 

7.    Cf    supra  paij.   81    not.    ad   lin.   22.  21.  Aug. 

Ep.   (CLXXXVIl)   ad  Dardanum   12  (Migne  XXXIII  S36J. 

Sicat  nunc  quando  ex  omni  parte  sani  sumus  secundum 
modivni  presentis  in  corpore  sanitalis,  non  quia  maior  est 
manus  tota  quam  diyitus,  ideo  vianus  totius  sanitatem  maiorem 

dicimus    quavi    dirjiti Esset    autevi   viaior   sanitas    in 

maiorilms  mevibris,  si  essent  maiora  saniora:  cuvi  vero  nou 
est  ita,  sed  viaiora  atque  minora  tam  sana  sunt,  dispar  est 
profecto  in  viembrorum  molibus  quantitas,  sed  par  est  in 
disparibus  sanitas.    Cf.  etiam  quae  sequuntur. 


3.    dadivisibile  B,    d'divisibile    (sic)     (dicitur    indivisibile).     C 
9.   ad   errorem   B  C.  11.    descendit   B  P  Pr,    descendere   A. 

13.  se  pro  et  Pr.  sed  corporeitas  ABCP.  semotus  extenditur 
sicut  sic  —  extenditur  om.  B.  15.  tempus  om.  A  parciales  om. 
P.  particulares  C.  16.  adeque  A,  adequatas  C.  18.  com- 
plete  post  finaliter  add.  P.  per  totum  om.  C.  20.  substancia 
APr.      21.  ex  °  (exemplo)  B,  et  epistula  Pr. 

(j* 


84  JOHANNIS  WICLIF  [cap.  V. 

tiplicatur  per  totum  subieetum  et  perexigit  sanitates 
parciales  disparium  racionum,  multiplicatas  per  suum 
subiectum  primum,  ex  quibus  ut  partibus  consti- 
tuentibus  sanitas  totalis  |  resultat.  f0l  53« 

The  eiements       Correspondenter  dici  potest,  quod,  sicut  elementas 

combine  L  . 

successiveiy    componunt    mixta,    et    ipsa   vegetabilia,    vegetabilia 
vegetabie,  and  vero  sensitiva:    sic    forme  elementares  formas  com- 

sensitive  . 

objects;  so  withmixciones    superadditas,    et  ille   vegetativas  animas 

forms;    mixed  .,,...  , 

forms,  vegetabie  et  llle  animas  sensitivas,  non  tamen  sunt  disparium 

and  animal  t  • 

souis  are      racionum:    nec   tamen  situantur   partes    appropriate  10 

successively  ,..,...,.. 

superadded.    torme  superaddite  usque  ad  mdivisibile. 

Ideo  non  sunt  forme  mole  magne,  et  congruenter 
de  qualitatibus    et    aliis    accidentibus  est  dieendum. 
Bodiiy  forms    Et  patet  racio  diversitatis,  quare  forma  corporeitatis 
muitipHed;     simplicis  non  multiplicatur,    sicut  anime  sensitive  etl5 

otberwise  each  .  p  ..,...,., 

part  wouid  be  a  speciahter  humanitas.    cum    smt   mdivisibiles  quoad 

complete  man  ...  ,  ,.,  . 

or  animai.  molem,  quia  ahter  oportet,  quod  quelibet  eius  pars 
quantitativa  foret  animal,  homo  vel  consimilis  racionis. 
Et  idem  videtur  esse  iudicium  de  qualibet  forma 
superaddita,  cum  quelibet  talis  multiplicatur  per20 
subiectum  primum,  ut  forma  mixti  minimi  naturalis 
multiplicatur  ad  quemlibet  eius  punctum,  et  resoluto 
quantumlibet  magno  mixto  in  huiusmodi  minima 
quantumlibet  separata  foret  eadem  forma  tocius; 
ubicumque  est  aliqua  illarum;  habet  tamen  formas25 
quotlibet  consimilis  racionis  tam  indivisibiles  quam 
divisibiles  secundum  partes  virtuales,  ut  anima.  Unde 
contingit  talem  formam  per  iuxtaposicionem  parcium 

3,  4.  consatuentibus  Pr,  tot  partlbus  sustinentibus  B  CP.  5.  Ex 
quibus  correspondenter  C  Pr.  6.  mixtum  BCPPr.  7,8.  com- 
mixtone  Pr.  9.  que  pro  non  BPPr,  quando  C.  10.  appro- 
bative  C,  forme  superaddite  om.  B  C  Pr.  12.  correspondenter 
B  P,    conformiter   Pr   et   de    conformiter   C.  13.  qualitate  Pr, 

quantitate  C.  14.  quasi  A,  quando  C.  16.  animalitas  post 
specialiter  add.  A.  18.  homo  vel  om.  BP,  et  pro  vel  A,  animal 
hom  om.  C.  19.  eidem  videtur  esse  dubiumA.  21.  formam  P. 
22.  resolucio  Pr.  24.  quantitate  post  minima  add.  A.  26.  divi- 
sibiles  quam  divisibiles  P.      27.  nunc  pro  ut  Pr. 


cap.  v.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  85 

naturalium  materialium  variatarum  servata  mixtione 
esse  in  multis  locis  cum  hoc,    quod  illuc  moveatur, 
ideo    quodammodo     multiplicatur.     Et    patet,    quod 
minor  principalis  argumenti  est  falsa. 
5      Sed    ulterius    notandum,     quod    sicut    Cristus    est    As  curist  is 

both  godbead 

duarum    formarum    seu  naturarum    utraque,  scihcet  and  manhood, 

x  ,  so  the  same 

divinitas  et  humanitas,  sic  eadem  persona  Petri  estperson  is  body, 

soul  and 

corporeitas,    que    est    animalitas    et    anima,    et  cum  immortai  spirit. 
hac    est    spiritus    immortalis,    quem    quidam  vocant 

10  spiritualitatem.  Et  sicut  verbum  est  aliud,  postquam 
fuit  homo,  quam  fuit  quando  solum  erat  divinitas, 
sic  persona  hominis  est  aliud  quando  est  corpus, 
quam  est  quando  est  solum  spiritus,  quod  necessario 
est,    si    est.      Nec    obest    illam    corporalitatem    esse 

I5animam,  et  tamen  esse  indivisibilem  quoad  molem, 
cum  vita  corporalis  sit  cum  huiusmodi  vita,  qua 
corpus  vivit  formaliter.  Unde  Apostolus  ad  Coll.  2° 
dicit,  quod  in  Cristo  'habitat  omnis  plenitudo 
divinitatis  corporaliter,'  quia  Cristo,  qui  est  corpus, 

20inest  formaliter  deitas,  et  plene  omne,  quod  inest 
deo,  ut  deus.  Et  illa  corporalitas  est  hurnanitas,  in- 
telligendo  hominem,  ut  dicit  unionem  duarum  na- 
turarum.  Ideo,  ut  patebit  posterius,  humanitas  dicitur 
exercere  equivoce,  ubi  ostendetur,  quod  non  omne 

25  aliud  facit  aliquam  quiditatem,  sed  aliud  suppositale 
completum,  quod  est  essenciale  individuo  vel  per- 
sone.  Nec  sequitur,  quod  homo  habeat  duas  hu- 
manitates,  quarum    utraque    sit    forma  substancialis, 


17.   Col.  2,  9. 


1.  naturalium  om.  Pr.  2.  est  Pr.  illud  A  sive  hoc  Pr,  sine 
hoc  CP.  4.  sit  C.  6.  naturamm  si  divinitas  A.  9.  dicunt  B  C- 
12.  corpus  quam  est  om.  B  C  P  Pr.  14.  esse  add.  post  obest 

B  C  P  Pr.  15.  divisibilem  A.  16.  ut  pro  cum  B  C.  20.  id 
est  BPPr.  est  in  B  C  P.  23.  patet  A  C  P  Pr.  dicitur 
om.  B  P  Pr.  24.  exercere  om.  C.  non  esse  omnem  facit 
aliam  Pr. 


86  JOHANNIS  WICLIF.  [CAP.  V. 

sed  humanitati    sue    accidit    animacio    corporis,    cui 
animacioni  ille  spiritus  est  ydentificatus. 

Ex  istis  patet;  cum  humanitas  sit  ad  omnem  punctum 
hominis     secundum    se    totam;     et   non    corporeitas 
simplicis  elementi,    quod    ipsa    est  indivisibilis  quo-  5 
ad  molem. 
aii  superadded      Secundo  potest  ex  dictis  colliffi  racio  universalior 

forms  are  l  ° 

indivisibie,  not  probans,  quod  omnis  mixti  esse,  et  per  consequens 
extension,      omnis   forma   superaddita  sit  quodammodo   indivisi- 

as  animality  _  L  L 

remains  though  bilis  quoad  molem.  Supponendo  primo,  quod  nichil  10 

the  animal  be  L  L  L  *■.'*■ 

changed  insize.  proprie     extenditur     quoad    situm    cum    hoc,    quod 

possit  adequate  circumscribi  'per   situm    alium,  sive 

hoc,  quod  partibiliter    ad    eum  moveatur  secundum 

aliquam  suipartem.  Patet  supposicio  per  Anshelmum 

monolo.  14°   'Nempe  enim,    inquit,    omnino    circum- 15 

scriptum  est,  quod  cum  alicubi  totum  est,  non  potest 

simul  esse  alibi.'    Quod  de  solis  corporeis  cernitur; 

incircumscriptum  autem  simpliciter,  quod  simul  totum 

est  ubique,  ut  solus   deus.    Diffinitum  autem  loeum 

et  non  extensum  per  eundem  vocant  secundum  quid  20 

incircumscriptum,  ut  spirituales  creature.    Quo  sup-     A 

r         '.         A       .     „  F  fol.54a 

posito  arguitur  sic:     Umnis  iorma,  que  potest  esse 

adequata    per    situm    alium,     quam    est   prius,    sine 

eius    motu,    non    proprie    extenditur    per    eundem. 

Omnis  forma  superaddita,  et  specialiter  animalitas  est25 

huiusmodi:  ergo   etc,  et  cum  sit  ad  omnem  punctum 

subiecti,    relinquitur    eius    multiplicacio    per    totum. 


14.  Anselm.  Monolog.  XXI  [al.  XX]  (non  XIV)  (Migne 
CLVIII,  112  A).  Sed  de  quo  nihil  est  extra  quemlibet  locum, 
nihil  eius  est  eodem  tempore  in  alio  loco.  Quare  quod  totum 
est  in  aliquo  loco ,  nihil  eius  est  simul  in  alio  loco.  —  Eae,  quae 
insequuntur  sentenHae  cum  verhis  Wiclifianis  non  concinunt 


3.  quodp^o  cum  B  Pr.  5.  quod  om.  A.  8.  essencia  APPr.  om- 
nis  om.  P.  12.  pro  sequitur^ro  situm  alium  A.  15.  monoloomPr. 
18.  quiaBPr.  21.  in  circumpscripcionem  B.  22.  sic  om.  B. 
23.  adequate  B  C  P  Pr.  alium  om.  B  P.  24.  cuius  B  Pr.  per 
cundem  om.  Pr         25.  adita  B.         26.  etc    om.  B  C  Pr.  fuit,  P. 


CAP.  v.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  87 

Minor  patet  ex  hoc,  quod  non  est  dare  animal, 
quando  ipsuni  potest  manens  fixum  localiter  variare 
suam  adequatam  materiam,  cum  aliter  non  posset 
augmentari  vel  minorari.  Et  per  consequens,  cum 
5  stat  eidem  animali  fixo  partes  quantitativas  aufferri 
vel  adici,  sequitur  concludendum.  Nam  per  quem- 
cumque  situm  adequate  est  animal,  est  animalitas 
et  econtra.  Sed  cum  animalitas  non  habet  fluxibilem 
materiam    sui    partem,    sequitur,    quod    nec    ab    illa 

lohabet  situalem  distensionem.  Cum  ergo  non  per 
motum  localem,  nec  eius  oppositum  adquirit  ani- 
malitas  huiusmodi  situm  adequatum,  relinquitur, 
quod  per  multiplicacionem  vel  demultiplicacionem 
illud  fiat.    Nec  valet    dicere,  quod  pars  quantitativa 

15  animalitatis  adnascitur  vel    abscinditur  in  hoc  casu, 

cum    manet    eadem    aninaalitas    immota.     Non  enim  u  is  the  subject 

!•.  ...  .  .  •        ,  i   •       i  that  varies  in 

animalitas  suscipit  magis  et  minus,  sicut  subiectum;    Size,  not  tbe 
quod  si  disponeretur  animalitatis  materia  usque  ad 
subiectum,  a  quo  essencialiter  dependet  adhuc,  cum 

20animal  potest  crescere  et  reminui,  sequitur  quod 
prius.  Unde  sicut  preciso  medio  illuminato  non 
proporcionaliter  lumen  prescinditur,  sed  perit  pereunte 
subiecto  vel  se  habente  improporcionabiliter  ad  hoc 
ut  subiectet,  proporcionabiliter  debes  de  animalitate 

25  concipere,  quod  ablata  parte  sue  essencialis  materie 
ipsa  extingwitur. 

Notandum  tamen,  quod,  sicut  mixtum  inanimatum    The  animai 

....  .  .,   .,  '.-,..  .  .  requirea  a 

requmt  mixcionem  msensibilem  simplicmm,  sic  ani-  combination  of 

i  ....  M  .<..  sensible  organs, 

mal  requint   mixcionem    organorum    sensibihum,    a  from  which  u 

draws  its    being 

and  it  lasts  so 

long  as  its 
3.  manet  pro  materiam  A,  cum  aor  (=  maior)  A,  anequate  C.    subject  lasts. 

5.  manere  post  fixo  add.  A.      6.   7.  aliquemcumque  P.     10.  habet 

post  non  add.  A.  13.  maltitudinem  C.  14.  eius  pro  illud  A. 

16.   imata  B.     17.  suscepit  P.     18.  deputetur  C.     19.  huc  om.  A 

23.  ad  hoc  om.  A  P  Pr,  improporcionabiliter    ad  hoc  ut  subiectet 

proporcionabiliter   om.  B.  25.   sua   A.  26.  distingwuntur 

P,   extingwuntur  C.  28.    mixcionem   animalium  organorum  A 

insensibilem  —  mixcionem  om.  P. 


88  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  V. 

quibus    animalitas    habet    esse;    et  quamdiu   manet 
illud  subiectum,    manet    illa    animalitas  multiplicata, 
sicut  lumine  animalitatis  per  totum,  eciam  per  partes 
accidentaliter  adnatas.   Nec  obest  formam  sic  indivi- 
sibilem    causari  a  subiecto    divisibili    quoad  molem,  5 
quia  forma,  scilicet  specifica  coextensa,  causatur  ab 
individuis   extensis.    Unde,    sicut   species  perfeccior 
requirit  plura   individua    notabiliter    perfecciora,  sic 
anima   perfeccior    requirit    plura    organa  perfeccius 
notabiliter    accidentata;    potest    adgenerare    formam  10 
carnis,    ossis    vel    talis    partis  homogenee,  que  alias 
potest  defluere  stante  eadem  animalitate. 
TLesouisof  the      Et  sic  in  illa  materia  anime  essenciali  est  quidam 

special      organs  *■ 

are  unconscions  ordo    parcium,    ut    ad    cor,    cerebrum,    vel    spinam 

but   the    central  r  7  _  ;  '  r 

souiisconscious  dorsi    respiciunt    partes    circumferencialiter,    ut     ad  15 

of  them  all,and  ls  L  h  m  ' 

therefore  bound  centrum,  talum  aut  partem  materialem  requisitam  ad 

to  no  organ.  '  x  *■ 

animalitatem  oportet  ex  racione  supponere.  In  illam 
autem  partem  corrumpitur  animal,  sicut  in  illam 
ante  generatur;  et  preter  hoc  requirunt  organa  ac- 
cidentalia  ad  exercendum  operaciones  sensibiles  20 
animales.  Quotquot  ergo  sunt  partes  huiusmodi  sive 
communicantes  sive  incommunicantes,  tot  correspon- 
denter  sunt  anime  sensitive,  que  non  communicant, 
vel  communicant  in  subiecto;  una  tamen  principalis, 
gracia  cuius  sunt  alie,  et  ipsa  conservat  alias  pro  26 
tempore,  quo  inexistunt  toti;  et  cum  separantur, 
manent  ad    tempus    modicum,    specialiter  secundum 


3.  sicut  —  animalitatis  om.  BCP,  subiectum  multiplicatur 
lumine  animalitatis  secundum  partes  per  totumeciam  accidentaliter 
adnotas  Pr.  4.  Et  sic  obest  A.  6.  forma  scilicet  om.  A  P, 
scilicet   om.   C  Pr.  inextensa    A  C  P  Pr.  7.    sensus    C- 

8.  plura  om.  B  C  P  Pr.  lO.disgenerare  A.  11.  aliter  B  C  Pr. 
13.  rlem  libri  essencialiter  B  C  P.  16.  anime  om.  A,  ac  partem 
C,  materialiter  C,  naturaliter  P.  17.  ex  communicacione  suppo- 
nereB.  19.  antea  P  Pr.  19.  20.accidcntalia  om.  B.  20.  sensuales 
posl  sensibiles  acld.  A.  21.  quod  ergo  P.  24.  vel  —  subiocto 
om.  Pr.       unde  tamen  est  principalis  C.       25.  alias  om.  ABCPr. 


cav.  V.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  89 

operacionem  sensibilem.  Item  de  humanitate,  quod 
ipsa  sit  indivisibilis  quoad  molem  ex  hoc  videtur, 
quod  ipsa  habet  operacionem,  scilicet  intelleccionem 
non  organicam,  et  essencia  eius  est  simplicior  quam 
5  eius  operacio,  ergo  multo  magis  essencia  humanitatis 
estnon  organica.  Assumptum  patet  posterius  per  hoc, 
quod  omnis  virtus  alligata  organo  corporali  non 
capit  noticiam  disposicionis  naturalis  sui  organi,  ut 
visus  non  sentit   diaphanitatem    vel  colorem  cristal- 

lOleidis,  tactus  vero  non  sentit  naturalem  complexionem 

nervi  subiecti,  et  sic  de  aliis,  ut  patet  experimento 

et  racione.  Intellectus  autem  humanus  capit  noticiam 

A   bomnium,  ergo  non  est  virtus  organo  |  alligata.  Et  istam 

racionem  tangit  philosophus  3°  de  anima  ca°  1°. 

15      Ymo  per  idem  videtur    quod   bruti  animalitas  sit    tws  is  true 

.  -,  l   •    t  t  .  .  also  °f  brute&. 

per  ldem  multiplicata,  cum  secundum  estimacionem 
vel  fantasiam  in  confuso  cognoscit  omnia  sensibilia, 
cum  habet  conceptus  analogos  vel  omnia  extrinsecus 
sensibilia  transcendentes,  ut  patet  posterius.  Si  enim 
20brutum  cognoscit  aliquid  esse  sibi  amicabile  et  aliud 
inimicum,  tum  cognoscit  ens,  quod  generatur,  am- 
plectitur  quamlibet  partem  vel  disposicionem  in 
bruto. 

Unde    Augustinus    de    quantitate    anime    6°  et  7°    Augustine's 

-  .-,...,.,.  .  cornparison  of 

25  bren.  ad  litteram  17°  probat  mdivisibilitatem  anime   the  soui  to  a 

mirror.  It  has 

15.  Confer  totum  Aristot.  de  an.  libri  III  cap.  1.  (Ed. 
Paris.  III 461.)  24.  Cf.  Aug.  de  quant.  animae  V,  8  fin.  et  V, 
9  init.  (Migne  XXXII 1140).  25.  Loci  duo  in  unum  conflati 
esse  videntur:  Cf.  Aug.  Gen.  ad  litt.  VII,  14  sq.  (Migne 
XXXIV  363)  et  Epistol.  I,  3,  3  (Migne  XXXIII  65). 


1.  humanitate  specialiter  quod  C.  4.  non  om.  A  eius 
om.  B  C  P  Pr.  6.  eciam  pro  est  A,  organica  P,  inorganica  B, 
non  est  organica  C.  Argumentum  P.  8.  animalis  pro  naturalis  A. 
9.  diafanitatem  P.  cristaloidis  A.  11.  viri  pro  nervi  A,  obiecti 
vel   obi7i  vel  subiecti   numerum  obi7i  et  sic  .  .  .  Pr.  15.  sit 

per  idem  om.  P  Pr,  per  idem  om.  AC.       18.  exstiinseca  BCPr, 
extrinsecus   P.  sensus  pro   conceptns  A.  20.  a d   (aliud)  A. 

21.  22.  amplectatur  Pr.      23.  in  bruto  om.  A.      24.  et  7°  om.  C. 


90  JOHANNIS  WICLIF.  [CAP.  V. 

the  power  to  ex    hoc,    quod    aliter   non     qualescunque    vmaeines 

represent  all  L  ■"■  l  »  ° 

things  great  andapparerent  in  ipsa.    Pro    cuius  intellectu  notandum, 

small.  .  7         .  . 

quod  vis  ymaginativa  anime  est  quasi  speculum,  in 
quo    relucent     secundum     species     inibi     existentes 
qualiacumque  ymaginabilia  sic;  quod  infinitum  mag-  5 
num    et    infinitum     parvum    contingit    quemcumque 
imaginari.    Secundo  notandum;  quod  omne  relucens 
in  speculo  corporeo  secundum  species  receptas  oportet 
proporcionari    in    quantitate    illi    speculo    secundum 
dandam     proporcionem     maioris     inequalitatis     vel  10 
minoris  ad  speculum.  Aliter  enim  basis  primo  multi- 
plicatis  speciem  non  aptaretur  parti  speculi,  ad  quam 
reflectitur   ymago    secundum    incidencias    radiorum, 
sed  indifferenter  quantumlibet  magnum  appareret  in 
quolibet   speculo    cuiuslibet   quantitatis,  ut  noveruntis 
perspectivi.  Ex  istis  formaretur  sic  racio  cuiuscumque 
speculi  corporei   ad    speculum :    in    eo   oportet  esse 
limitatam  proporcionem    quantitatis  ad  apparenciam 
quantitatis  ymaginis.  Sed  sic  non  oportet  de  ymagi- 
nativa    quoad    specularitatem  in  ipsa  lucencia;  ergo20 
non  quantitatis   corporee.     Et   idem   potest   capi  de 
speciebus    in    ymaginativa,     quarum    quelibet    pars 
quantitativa    semper    sufficeret    eque    reputari    sen- 
sibilis  cum  omnibus    eius  appendenciis  sicut  totum. 
Cum  ergo  nihil  superfluum  est  in  natura,  sequitur,  25 
quod  in  tam   subtili    creatura    non    est    dare  super- 
fluitatem    huiusmodi  monstruosam. 
incorruptibiiity      Ex    istis    sequitur,    quod    non    ex    indivisibilitate 
iliferred  °from  molari    forme     arguitur     eius     incorruptibilitas    vel 

indivisibility,  or 
the  revcrso. 


1.  ymaginaciones  Pr,  convalescimus  pro  qualescunque  B. 
2.  declaracione  pro  intellectu.  3.  anime  om.  B  C.  4.  post 
existentes  add.  significant  C.  10.  equalitatis  Pr.  11,  12.  mul- 
tiplicatas  Pr.  12.  apptaretur  apptare  Pr.  16.  suspective  A.  Et  cx 
Pr.  formetur  A.  form.  B.  18.  quantitatis  apparencia  A  B  C  P. 
20.  speculariter  A  C,  speculari  in  ea  C  Pr,  non  est  quantitatis  et 
eidem  (sic)  Pr.  23.  semper  om.  B  C  P  Pr.  reputare  C  P  Pr 
24.  sensibile  C  Pr  appendenciis  —  sequitur    om.  Pr. 


CAP.  v.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  91 

econtra.  Nam  paternitas  est  forma  indivisibilis  quo- 
ad  molem,  cum  aliter  quelibet  pars  quantitativa 
dati  corporis  foret  pater;  et  tamen  constat,  quod 
paternitas  corrumpitur  morte  patris,  et  sic  est  de 
5  quacumque  forma  divisibili  vel  indivisibili  dependente 
a  corruptibili  materia.  Forma  autem  divisibilis 
dependens  a  subiecto  incorruptibili  tamquam  prin- 
cipio  adequato,  est  incorrwptibilis  ut  patet  de  corpo- 
reitate  partis  celi,  que  est  incorruptibilis  propter 
10  condicionem  subiecti. 

Secundo  restat  dicere,    si  in  quolibet  animali  tot Xl>  every animai 

'  *  #  there  are  as 

sunt  animalia,  quot  sunt  anime  sensitive;  et  videtur    many  liviue 

71  '  beings  as 

mihi,  quod  sic.  Primo  per  hoc,  quod  quelibet  anima  sensitive  souis. 
sensitiva  est  animalitas,  sed    quot  sunt  animalitates, 

15  tot  sunt  animalia,  ergo  tot  anime  sensitive.  Similiter 
omne  compositum  ex  corpore  proporcionato  et  anima 
sensitiva  est  substancia  animata  sensibilis;  omne 
tale  diffinitive  est  animal,  ergo  ad  multiplicacionem 
animarum    sensitivarum    sequitur    multiplicacio  ani- 

20  malis.  Similiter  omne  compositum  ex  corpore  et 
anima  sensitiva  est  aliquid  formaliter  per  eandem,  sed 
non  restat  quid  esset,  si  non  animal,  cum  sit  ultra 
omne  solum  vegetabile  vel  corpus  inanimatum.  Ergo 
cum  omne  tale  corpus  sit  animal,  sequitur  conclusio. 

25      Unde  videtur,  quod  ficticie  dicencium  contrarium    it  is  faise  to 

,  ■,..,.  ,  assert  that  only 

non  procedunt,  ut  hn    dicunt,    quod  oportet  corpus    a  oody  with 

,  .  .  ..  ..  a  life  of  its  own 

esse   substanciam    per    se    animatam    sensibilem    ad     can  be  an 

,  i      •  •        i  i  t  animal. 

hoc,  quod  sit  animal ;  quod  non  est  verum  ad  partem 
animalis,  dum  inexistit  toti.    Illud  non  videtur  mihi 

4.  est  om.  C.  5.  vel  indivisibili  om.  A,  et  p?-o  vel  Pr. 
7.  corporali  B  C.  dependens  om.  A.  7.  8.  a  principio  C  Pr.  est 
incorruptibilis  addidi.  9.  et  pro  que  est  B  C.  10.  condicionem 
corrupcionem  (sic)  B,  corrupcionem  C.  13.  15.  ergo  om.  P,  quot 
et  pro    tot    A    C  P  Pr.        omne  om.  P.  17.    substancia    aut 

—  anima  sensitiva  om.  P  aut  materia  pro  animata  B  C  P. 
18.  multitudinem  C.  19.  sensitiva  A.  21.  aliud  A,  aliqua 
B  C  P  Pr.  24.  dicitur  Pr,  concludendum  C.  27.  sensibilem 
om.  A  B  P,  sensibile  Pr.         28.  erit  pro  sit  C  Pr. 


92  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  v. 

habere  colorem,    cum    nullum    animal    per  accidens 
sit  animal,  sed  eadem  substancia  animata,  que  nunc 
parcialiter    inexistit,    alias    per  se   existit,  tamquam 
animal  separatum.  Cum  ergo  nulla  eadem  substancia 
potest   nunc    esse    aliquid    et   nunc    aliud,  sequitur,  5 
quod  propter  parcialem  inexistenciam  vel  relacionis 
definicionem     animalitas    non     desistit.     Alii    autem 
dicunt,    quod    animal    includit   negacionem,  ut  sub- 
stancia  |  animata  non  pars  alterius,  sicut  dicit  respon-  fol.  54b 
sio  supradicta,   vel  substancia  animata  non  ordinata  10 
ad  animal  constituendum    finaliter,  et  sic  de  multis 
There  is  no    modis,  qui  omnes  videntur  in  idem  incidere.     Ideo 
fn^anfma"    contra  omnes    illos    videtur,    quod   stat  animal  esse 
aninanimaDartan°y  Pai*tem  animalis,  ut  elementum  est  pars   elementi  et 
"man^beSig1  a  *  mixtum    est    pars    mixti    etc.     Nam  homo    est  pars  15 
partof  apeopie.  p0pUj-  et  pars  monstri  continui,  et  sic  de  aliis  ani- 

malibus    irracionabilibus,     que     post    adnascenciam 
possunt   abinvicem    separari.     Nec    aliter  dicendum 
est,  quid  sit  illud  compositum  ex  corpore  et  anima 
sensitiva,  quod  potest  esse  animal.    Nec  plus  obest,  20 
quod    animal    constituat    animal    quantitative,  quam 
constituat  populum  vel  communitatem  aliam,  et  specia- 
liter  animal  imperfectum. 
in  everyperfect      Quotquot  ergo  sunt  materie  disposite,  ut  adequate 
as" nwny^iivfng  subiciantur   animalitati   in   quocumque   perfecto   ani-  25 
are  subjecVof  mali,  tot  precise  sunt  animalia  in  eodem,  que,  licet 
sint  finita,    sunt    nobis  in  natura    nimium  incognita. 
Nec  sequitur  ex  isto,  quod  corpus  hominis  brutum 
foret    vel    bestia;    sed   partem   quantitativam    homi- 
nis  concedo    animal    esse   imperfectum   beatificabile  30 

9.  animata  om.  A.  11.  de  multis  —  contra  omnes  om.  Pr. 
12.  in  idera  om.  C.  13.  tales  pro  illos  C.  15.  etc.  om.  B  P. 
16.  composita  pro  continui  A.  19.  esset  B  C  P,  oportet  pro 
est  Pr.  20.  Nec  plus  —  animal  om.  C.  22.  aliquam  A  C  Pr. 
23.  perfectum  Pr.  24.  ergo  om.  C.  26.  tunc  pure  pro  tot 
precise  B  P  Pr.  27.  in  natura  om.  B  P,  finita  in  natura  earum 
sunt  nobis  C  Pr.  28.  homo  B  esset,  corr.  ead.  m.  in  m.  foret  A. 
30.  concedendo  A,  esse  om.  B  P,  omne  post  animal  add.  B. 


CAP.  v.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  93 

secundum  quamlibet  partem  quantitativam  hominis,        Every 

*■  L  m  quantitative 

scilicet  racionale  secundum  partem  partitativam  et  non  part  of  man  is 

,  an  imperfect 

hominem.     Nec    sollicitantur   philosophi  pertractare  animai  capabie 

r  11  of  bliss- 

de  speciebus    talium,    que   non  possunt  habere  pe- 

5  ryodum  nobis  sensibilem,  nisi  ut  inexistunt  toti.  Ideo 
dicuntur  esse  per  reduccionem  eiusdem  speciei  vel 
generis,  cuius  est  animal,  quod  componunt.  Et  sicut 
illa  intrinsece  ordinantur  finaliter  ad  hominem,  sic 
omnia   mixta    et    bestie    sunt    ad   hominem  finaliter 

10  intrinsecus    ordinata,   nec   obest  isti,    quod  habeant 
species  limitatas. 

Notandum  tamen,  quod  quelibet  pars  quantitativa    Every  part 

.  .     .  t  i         •  r>  t  i  of  man  has  a 

hommis    vel    alterms    periecti    animalis    secundum       twofoia. 
racionem,    quo    membrum    officiale,   dicit   duplicem       reiation 
15  habitudinem  accidentis.     Primo  dicit  relacionem  ad 

totam.    Unde    in   predicamentis    capitulo  de  aliquid  aj  &s  part  of  a 

,  ..  ,  i  /.  .,..-,  whole 

philosophus  docet  nngere,  si  aliquid  est  caput, 
tunc  est  capitati  caput,  et  sic  de  animalibus  et 
ceteris  organis  quibuscumque.     Secundo  dicit  habi- i)  as  receiving 

...  .       .     n  power  from    the 

2otudmem  de  genere   quahtatis,   ut  est  vis  rnrJuxa  ex         soui. 
regimine  anime  principalis.     Unde  2°  de  anima  ca° 
2°  dicit  philosophus,  quod   oculus   deficiente  virtute 

17.  Cf.  Aristotelis  Categor.  V  [VII]  10  (ed.  Paris  1 10,  32). 

OtOV  7]  XBCpali]  OLXSlOTBQCOg  av  anoSo&SLf]   XSCpCtXoJTOti,  7}  ^caov 

cc7ioSiSo(isvr].  2 1 .  Loco  commemorato  cum  de  sententia  a  scrij)- 
tore  significata  nihil  agatur,  confudisse  videtur  Wiclif  lihros 
de  anima  cum  libris  de  animalium  generatione  quorum  in  altero 
cap.  I  fin.  Arislotelis  verba  ita  vertuntur:  nec  enim  anima 
ulla  esse  potest  in  alio,  nisi  in  eo,  cuius  est,  neque  pars 
ulla  esse  potest,  quod  particeps  animae  non  est,  nisi  aequi- 
voce,  ut  mortui  oculus. 


1.  sicut  pro  secundum  Pr,  beatificabile  vel  sic  sed  racionabile 
secundum  participacionem  et  non  bominem  C.  2.  racionalem  A. 
3.  tractare   B  C  Pr.  4.  quo  (sic)  pro  quo  C.         habere  om.  A. 

5.  nisi  inexistat  A.       6.  dicunt  A.       7.  que  B.       8.  intrinsecus  B, 
indubie  Pr.  ordinantis  B.  10.  ordinate  B  C  P  Pr.         quin 

BCPPr.  11.  linitos  Pr.  18.   capiti  C,  capitis    capit  Pr. 

aliis   pro   animalibus  Pr.  animabus  A.  19.   et   deceteris  C. 

20.  vis  om.  B.       21.  ut  C  B. 


94  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  v. 

visiva  non  est  adhuc  oculus,  nisi  equivoce.  Et  cer- 
tum  est,  quod  omnia  ista  membra  propter  hec  acci- 
dencia  habent  presuppositas  proprias  quiditates,  quas 
conservant  ad  tempus  eciam  separata.  Sed  a  talibus 
quiditatibus  deficiunt  nobis  nimirum  nomina  propria,  5 
ut  cor  vel  aliud  membrum  separatum  ad  tempus 
senciens  est  animal,  et  tamen  propter  attencionem 
ad  totum,  cui  inexistit  substanciam  illam  ad  tocius 
habitudinem  nominamus. 
Reiations  of  the      Secl  tercio  restat  diligenter  excutere,  cum  omnis  10 

soul  to  a  divided  °        '  # 

body.        anima    sensitiva   sit  mole   indivisibilis    iuxta    dicta, 
si    divisis    atomis     per     media    per    se    senciencia 
utrum    corrumpitur    vel    dividitur    proporcionaliter 
anima    adequate,    vel  si    non,    utrum    cum  utraque 
parte  se  teneat,    vel  tantum   cum   altera;   et  sic  de  15 
aliis  dubiis,  que  materia  ista  percurrit. 
Tue  sensitive       Hic  videtur  michi  magnum  Augustinum  de  quan- 
divieibie.      titate    anime    16°  decidere    illud    dubium,    quo   ad 
molem  partis.  Nam  quia  anima  sensitiva  est  indivi- 
sibilis  quoad  molem,  consequens  est,  quod  sensitiva20 
anulosi,     quod    meminit     Augustinus,    non    partitur 
secundum    divisionem    subiecti,    nec     corrumpitur, 
nec  desinit,    cum    manet   duplex  subiectum  sic  sibi 
sufficiens  quantitativa  complexione  et  sic  de  ceteris 
disposicionibus    ad     animacionem    huius    requisitis.  25 
Et  ponit  Augustinus   exemplum   huiusmodi:   nomen 


18.   Cf.  supra  pag.  78  lin.  8. 


1,2.  tercium  B  C  P.  2.  ornnia  owi.  B  P  Pr.  propter  om.  B, 
et  preter  hec  A,  hec  om.  C,  3.  persuppositum  B.  4.  sepa- 
rabiliter  P.  a  om.  A  B  P.  5.  apropriata  C  6.  corpus  C. 
aliquod    Pr.  7.  propter    om.  B,  accessionem  P.  10.  dis- 

cutere  CPr.  12.  euthoniis  B  C  Pr.  13.  descinditur  BCPr. 
14.  adequata  C  Pr.  utrumque  pro  ulrum  cum  A.  17.  mag. 
C  milii    om.  A  C.  18.  descindere  CPr.  19.    ad    partem 

B  C  P.  19.  omnis  pro  anima  BP.  24.  quantitative  A  P  Pr, 
quantitativam  complexine  (sic)  C.      26.  huius  (om.  modi)  B  C  P  Pr, 


CAP.  v.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  95 

componitur    ex    sono  et    corpore,   vel  significacione   Anaiogy  and 

.  x  .  conclusion  from 

et   significato,    velut  anima;    ut  hoc  nomen  Lucifer  st.  Augustine. 

quoad    sonum    per    tempus    distenditur,    significacio 

autem    eius    vel    significatum    primarium    totum   re- 

5  manent    in    distensu.     Unde  sicut    significatum    non 

A      suscipit  divisionem  I  in  divisasigrnificacione,  sic  anima 
fol.  55a  ...  .  .  ... 

non  dividitur    diviso  corpore.    Et  sic  totalis  signifi- 

cacio    Luciferi  presupponit    alias  parciales    disparis 

racionis,  cum  astrum  primo  significat  et  prima  pars 

10  lucem,  sed  ultima  lacionem,  sicut  de  vermiculo  deciso 

cum  partibus  animalibus. 


2.  Lucifer  Cf  Aug.  serm.  CXXXVI  3,  4  (Migne  XXXVIII 
141).  August  de  quant.  animae  XXXII  66  ss.  (Migne  XXXII 
1012  sq.)  Cum  ergo  nomen  ipsum  sono  et  significacione  constet 
sonus  autem  acl  aures,  significatio  acl  mentem  pertineat]  nonue 
arbitraris  in  nomine  velut  in  aliquo  animante,  sonum  esse 
corpus,  significationem  autem  quasi  animam  soni?  —   —   — 

—    (§  61)  — *nam  dum  viciniam  solis  attenclo,   de  cuius 

nomine  superius  egimus,  Lucifer  mihi  occurrit;  qui  profccto 
inter  secundam  et  tertiam  syllabam  scissus  nonnihil  priore 
parte  significat,  cum  dicimus,  Luci,  et  icleo  in  hoc  plus- 
quam  dimidio  corpore  vivif.  Extrema  etiam  pars  hccbct 
animam;  nam  cum  ferre  aliquid  iuberis,  hanc  audis  —  — 
—  (§  b'8)  —  Quare  si  hoc  siguificatione  vivit  in  ea  dimi- 
nutione  temporis,  quae  diviso  illo  sono  facta  est,  cum  eadeni 
significatio  dicisa  non  sit,  non  enim  ipsa  per  tempus  disten- 
debatur,  secl  sonus;  ita  existimandum  est  secto  vermicidi 
corpore,  quanquam  iu  minore  loco  pars  eo  ipso,  quo  pars 
erat  viveret,  non  omnino  animam  sectam,  nec  loco  minore 
minorem  esse  factam,  Jicet  integri  animantis  membra  omnia 
per  maiorem  locum  porrecta  simid  possederit. 


1.  signo  pro  sono  A  P,  velde  pro  et  B  C  Pr.  2.et  significacione 
vel  significato  A,  significatione  asserto  velut  P,  inserto  Pr,  re 
significato  C.  3.  solutn  A  C,  indistensum  A,  et  distenditur  C. 

4.  primum  C.  5.  sicut  sonus  suscipit  A  C  P  Pr  sicut  suscipit 

B  C,  sententiam  primarium  si  respicis  negatio  necessaria  videtur. 
7.  sicut  CPPr.  8.  supponit  B  C.  10.  vinculo  P  Pr.  11.  et 
tribus  animalibus  A  C  Pr,  sensibili  motum  dare  est  unitam  quot- 
libet  B  in  voce  qualibet  unitum  est  dare  quotlibet;  quautitatibus 
magnum  (?)  equivocum  C. 


96  JOHANNIS  WICLIF.  [cap. 


v. 


AppUcation  of       Ymo  progrediendo  ulterius   in  qualibet  voce  sen- 

this  to  tbe  biute 


soui  of  e.  g.    sibili  quantumlibetunivocum  est  dare  quotlibet  voces 

a  worm.  x  m  x  m 

tam  communicantes  quam  lncommunicantes  consimilis 
racionis    et    significacionis,     ut    patet    proferendo  A 
vel  quamcumque   litteram;    sic   in   anuloso  est  dare  5 
quotlibet    partes    tam    communicantes  quam  incom- 
municantes    consimilis    racionis,    et    per    quamlibet 
anima   tam    communis    quam    propria  multiplicatur, 
sicut  per  partes    soni    tam    significacio  totalis  quam 
parcialis    saltem    secundum    esse    intencionale    mul- 10 
tiplicatur,  et  sic  nec  anima  nec  significacio  secundum 
esse  intencionale  secatur.  Sed  si  subiectum  proprium 
fuerit  interfectum,  manet  tamen    eadem  anima  anu- 
losi  in  utraque  parte  divisi. 
objection:  Sed  contra  illud  obicitur.  Videtur  primo,  quod  si  15 

impiy  absoiute  manet  eadem  anima  in  utroque,  quod  utrumque  sit 

identification   of  .  j  -i  .  .  ...  .,     .  j 

the  two  parts  of  idem  animal,    cum    omnis    anima  sensitiva  sit  idem 

1  ^woVm.6      essencialiter  animante.  Et  sic  medietates  anulosi  forent 

idemptificate  ad  invicem  et  cum  toto,  quod  est  im- 

possibile.  20 

Answer:  Hic  oportet  supponere,    quod  totum   essencialiter 

aniTsparts8   sit  sue  partes,  licet  distingwantur  formaliter  ex  VI0 

them)yandeso°  methaphisice.  Quo  admisso  dicitur,  quod  idem  animal, 

diffused"     quod  prius,  manet  ille  partes,  et  nulla  earum,  in  quot- 

t  roug  out;     qU0^  partes    animal  huiusmodi  sit    divisum;    et    pei'25 


4.   Cf.  Anselmus   monolog.  X    [al.    IX]  (Migne  CL  VIII 
150  AJ.      22.  Aristot.  Metaph.  VJ,  10.  (Ed.  Paris.  II  547.) 


1.  ulterius    negandum    voce    sensibili   quantitatibus    minimum 
est    dare    voces    tam   Pr.  3.    similis   B.  4.  patet  om.  P. 

5.    sicut    B  P  Pr.  7.    illam    post    quamlibet    add.    A  B  C  P. 

9.  tam  om.  A  B  Pr  saltem  om.  B  C  P  Pr,  secundum  A,  secundo 
pro  significacio  BC.  10.  saltem  om.  BCPPr.  11.  sic  vero  Pr, 
secatur  pro  multiplicatur  C  Pr,  nec  om.  Pr,  sic  om.  BCP. 
12.  proprio  Pr.  13.  fuit  B  C  P  Pr.  ergo  pro  tamcn  P.  14.  divisa 
B  C  P  Pr.  15.  si  om.  B.  17.  animatum  B  C  Pr.  anima  om.  A. 
18.  animato  B  C  P  Pr.  22.  distingwatur  A.  22.  ut  patet  pro 
ex  C  Pr.       24.  huius  C,   pars  Pr. 


CAP.  V.J  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  97 

consequens    illa   animalitas    vel    anima  manet   inte-     whiie  each 

, .  .  .  fragment  retains 

grahter    m   utraque,    et  preter  noc    manet    m    utra-     its  separate 

....  .  .  soul,  and  thus  is 

que    parte    decisa   anima    propria,     sicut    prius    non   as  distinct  as 

n  .  , .  before. 

supernue,  cum  anima  pnncipalis  prms  actuat  totutn 
5  aggregatum  ex  partibus,  utraque  vero  anima  parcialis 
appropriate  actuat  subiectum  proprium,  sicut  ante. 
Ideo  patet,  quod  non  est  mediatum  ad  invicem  vel 
illarum  ad  totum  materialis  ydemptitas,  sed  tanta  vel 
maior  diversitas  quam  ante.  Et  sicut  hic  dicitur  de 
loincisione  duarum  parcium,  ita  dicendum  est  in  quot- 
quot  partes  vermiculus  fuerit  incisus.  Utrobique  enim 
manet  propria  anima  et  preter  hoc  anima  totalis, 
racione  tocius  aggregati  communis  omnibus. 

Sed    obicitur  per  hoc,    quod    corrupta  parte  post      The  soui 

remains  in  spite 

i5separacionem    stante     reliqua    manet    eadem    totalis  of  the  destruc- 

.  tion  of  a  part  of 

anima  et  per  idem  facta  continuacione  unius  m  toto     its  subject. 
novi,    cum    particula    derelicta    multiplicaretur    per 
totum  eadem  anima,  sicut  ante.  Et  sic  stat  aliquam 
animam  perpetuari    stante  variacione  totali  parcium 

20  subiecti,  et  per  consequens  eadem  foret  anima  in- 
corruptibilis  omnium,  ut  credidit  commentator.  Nec 
valet  dicere,  quod  corrumpitur  totalis  anima  per 
corrupcionem  corporis  partis  distantis  quantumlibet, 
quia    sic    ante    divisionem    anima    totalis  a  qualibet 

25particula  corporis  dependeret:  tum  eciam,  quia  sic 
contingeret    corrumpere    quantumlibet   distantis  for- 


21.  Averrois  in  Arist.  de  anima  I  5  comm.  (90).  (Ed. 
Venet.  1550,  VI  125)  .  .  et  manifestum  est  per  se  quod  anima, 
quae  est  in  singulis  individuis,  nohis  est  unica  .  .  Et  in 
sequ    saepius. 


4.  prius  07ii.  P.  6.  proprium.  Sicut  autem  ideo  A.  8.  invi- 
cem  pro  totum  B  C  P  Pr.  9.  bor  (=  minor)  A.  11.  particulas 
P  sit  A  C.  12.  proprie  anime  Pr.    post  hoc  A  racionalis  pro 

totalis   P.  14.   plus  pro   post   B  P  Pr.  15.   maneret   B  P. 

eademowi.  Pr.  16.  et  om.  A.  17.  cum  om.  Pr.  18.  19.  aliquam 
me  animam  P.  23.  corporis  om.  P.  24.  ante  quia  add. 
ceriumA,  tum  C.      25.  dependet  BCPPr.      26.  distans  B  P  Pr. 

7 


98  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  V. 

mam    aliquam,    cum    quantumlibet    parvum    corpus 
potest  esse  hic  et  Rome    simul,  et  sic  de  aliis7  que 
obiciuntur     contra     ponentes    continuum     esse     sua 
partes. 
Distinction         Sed  hic  dicitur,  quod  respectu  cuiuscumque  anime  5 

between  .    ,  .  . 

essentiai  and   sensitive    est    dare    multitudinem    materie,    que    est 

accidental  •■,..,-,.  .  .  .  . 

matter.  essencialis  llh  anime  m  racione  subiecti,  et  preter 
illam  est  dare  materiam  accidentalem,  ut  humidum, 
sangwineum,  vel  cibale,  inbibitum  :  quod  autem  in 
particulari  sit  primum  subiectum,  quod  autem  se- 10 
cundum,  respectu  date  anime,  oportet  nos  capere  ex 
supposicione,  quia  de  illis  differenciis  non  est  nobis 
sensuum  certitudo.  Tamen,  si  forma  ultima  anulosi 
habuerit  in  utroque  frusto  deciso  partem  essencialem 
The  loss  of    materie,  tunc  corrumpitur  corrupta  illa  materia.    Si  15 

accidental  ,  i  ■  j        ,    i.  ,  ., 

matter  does  not  autem  solum  accidentalis  materia  corrump^tur,  ma- 
eSsoS.  e  net  eadem  anima  salvata  in  residuo  materie,  et  patet, 
quod  non  est  possibile  subiectum  adventicium  noviter 
copulari,  quod  sit  essenciale  priorianime;  |  proptereafol  55h 
enim  anulosum  atque  divisum  in  medio  habet  com-  20 
muniter  in  utraque  medietate  de  materia  essenciali 
et  de  materia  fluida,  et  secundum  varicacionem 
talis  materie  consequenter  dicendum  est  de  anima. 
objection:         Sed    videtur    sequi    ex    isto,     quod    idem    animal 

Then  every  ,.,  .  .        . 

animai  mightbe.  potest  esse  quothbet  eius  partes  quantitative,  etsic25 

any  of  his       L  .         /  i-      i  i 

parts;        omne  animal  potest  esse  ahud,  quam  est  modo,   ut 
signato  A  vivo,  cuius  parsB  viva  potest  auferri  manente 


1.  cum  om.  Pr.  2.  simul  om.  B  P.  6.  multiplicem  (-cam  P) 
materiem  A  Pr.  7.  equalis  A  Pr.  post  B.  9.  nubitum  B, 
et  ante  quod  add.  A.  10.  proprium  A.  10.  11.  secundum  om. 
BPPr.  12.  quodB.  de  ovi.  P.  13.  tunc  pro  tamen  A  B  C  P, 
certitudo  om.  Pr.  atque  divisum  post  anulosi  add.  A.  16.  illa 
post  solum  add.  B,  corrumpitur  om.  B.  17.  residua  materia 
B  P.         1!).    priori    anime    om.    Pr.  propterea   enim   om.  C 

20.  anulosis  atque  divisus  A,  anulosi  itaque  decisum  P.  22.  sibi 
ante  et  add.  P.  24.  ex  isto  consequi  P.  26.  modo  om.  C. 
27.  prime  pro  vivo  A  B,  manente  C,  amanente  P. 


CAP 


•  V.]  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  99 


eodem  supposito,  tunc  A  iam  est  hec  natura  corporea 
ex  B  et  A  integrata;  et  ablata  B  erit  tantum  reliqua 
pars  quantitativa  eiusdem  nature  corporee,  ergo  tunc 
erit  aliud,  quam  nunc  est  modo,  vel  aliter  nunc 
5  est  quotlibet  partes  eius  quantitative ;  et  cum  anima 
humana  non  de  necessitate  nature  determinat  sibi 
aliquam  materiam,  sequitur,  quod  quelibet  pars80  to°  withman 
quantitativa  hominis  sicut  et  qualitativa  sit  homo,  infiniteiy  uttie 
quod  videtur   mirabile,    cum  tunc   infinitum  parvus 

loforet  omnis  homo,  et  non  valeret  parcium  discrecio. 
Et  idem  argumentum  tangitur  in  de  materia  de  aug- 
mentacione  et  in  hoc  sophismate  'totus  sor  est  minor 
sor',  et  habet  maiorem  colorem  penes  eos,  qui  dicunt, 
quod  natura  corporea,  altera  pars  quantitativa  com- 

15  positi  hominis,  sit  homo,  quia  certum  videtur,  quod 
illa  habet  partes  quantitativas,  quibus  derelictis  erit 
totalis  nature  corporee. 

Hic  dicitur,  quod  ad  cuiuscumque  materie  varia-    Repiy:  witu 

11  *■  mcrease  or 

cionem   quodcumque  animal     est     aliud    secundum  aftmnution  the 

*  L  animal  becomes 

20materiam,  licet  maneat  idem  secundum  formam,   et  othe,r  materfaiiy 

7  '  while  remammg 

per  consequens  omnis   homo   non  potest  esse  alius,      f"»  8am0 100 
hoc  est   esse  alia  persona,    quam    est  de  facto,  sed    ofitsparts. 
potest  esse  aliud,  id  est  alia  natura;  correspondenter 
nullum  animal  est    aliud  vel  potest  esse  aliud  sup- 
25positum,  licet   potest    esse   aliud,  id  est  alia  natura 


12.   Cf.  Arist.    de  generatione  et  corruptione  I  5.    (Ed. 
Paris.   II  441  ss )    De  voce  sor  ipsa  vide  ,Addenda'. 


1.  iam   nuc    (solito  errore  pro    nunc)   P.      2.   ex  tantum    alia 
integrata    PPr.,    ex    alia    integrata    B  C.  4.    nunc    om.    P. 

7.  aliam  Pr.  sit  pro  quelibet  A.  8.  sit  homo  et  non  valet 
parcium  ovi.  rell.  B.  9.  10.  tunc  et  omnis  om.  A,  tunc  om  Pr, 
valeret  om.  P.  11  inde  A.  12.  13.  minor  sorte  C.  14.  si  post 
quod  add.  A  B  C  Pr.  14.   15.  compositi  om.  P.  16.  ille  P. 

16.  que  A,  derelicto  AP.  20.  naturam  pro  materiem  C. 
manet  A  C  Pr.  21.  22.  alius  homo  est  tamen  alia  natura  non 
alia  persona  B.  22.  hoc  est  esse  alia  non  alia  C,  hoc  est  alia 
non  persona  P,  hoc  est  non  alia  Pr.  23.  et  pro  id  e>-t  B  C  Pr. 
24.  esset  pro  potest  esse  B.       24.  25.  suppositum  aliud  om.  Pr. 

7* 


100 


JOHANNI8  WICLTF. 


[CAP. 


corporea.  Et  sic  conceditur,  quod  iu  augmentacione 
homo  continue  est  aliud  et  aliud,  licet  manet  idem 
animatum,  quia  eadem  persona  perpetua,  cum  sit 
spiritus  immortalis.  Et  correspondenter  dicitur  de 
capite  et  aliis  membris  et  de  ceteris  organis,  que  5 
manent  secundum  formam  continue  et  secundum 
materiam  variantur,  ut  caput  meum  non  est  aliud 
caput,  sed  est  aliud,  quam  fuit  in  principio,  et  sic 
de  ceteris  organis. 
so  we  grant        Ulterius  cum  omne,    quod    fuit  vel  erit,  est,  con- 10 

tbat  a  man  x  . 

varies        ceditur,    quod    homo    est    multa,    nedum  simul,    ut 

quantitatively,  x 

but  th  -  is     dictum  est  de  partibus  quahtativis,    sed  successive, 

successively.  •  x  .        .    .        -.T 

loquendo  de  partibus  quantitativis.  Nec  sequitur  ex 
isto,  quod  bomo  potest  esse  nonhomo,  licet  natura, 
que  est  homo,  potest  esse  nonhomo:  intelligendo  15 
illum  terminum  homo  personaliter,  ut  supra  vel 
pro  humanitate  simpliciter,  quia  nec  persona  hominis 
potest  nec  humanitas  ipsa  potest  esse  non  homo, 
licet  natura  corporea  que  est  homo,  potest  esse 
non  homo.  Ergo  non  multi  homines,  sed  idem  20 
homo  in  numero,  erit  quotlibet  illorum  corporum; 
et  sic  intelligendo  corpus  pro  natura  simpliciter  sunt 
multa  corpora,  sed  non  intelligendo  personaliter 
idem  corpus.  Nam  sicut  quantitas  adveniens  facit 
alterum,  sic  corpus  adveniens  facit  aliud.  25 

it  cannot  be        Sed  longe  aliter  dixi,  quando  posui  neminem  esse 

said  tbat  an  r  ■.. 

animai  has    naturam  corpoream,  cum    qua  anima  lormaliter  co- 

1.  sic  om.  P.  2.  contirme  om.  B.  4.  correspondenter 

deus  decapitetur  A,  corresponderet  B,  et  —  membris  om.  P, 
in  pro  et  Pr.  5.  de  om.  B  Pr.  7.  meum  et  caput  ovi.  P. 
8.  concedo  post  ulterius  add.  B,  quod  pro  cum  B.  12.  cum 
quod  omne  quod  A,  dictum  qualitates  om.  rell.  P.  13.  14.  ex  lioc  C. 
17.  quia  om.  P,  nulla  pro  nec  A.  19.  licet  —  homo  om.  A. 
21.  et  bic  pro  erit  A.  22.  et  sic  intelligendo  lis  P.  23.  sicut 
B  C  non  om.  B  C  Br.  simpliciter  persoru  fsicj  idem  corpus 
om.  rell.  A,  simpliciter  pro  personaliter  P,  post  p.  add. 
est  Pr.  24.    secuii    C,  nam    siculi    bis    Pr.         qualitas    P. 

25.  idem  pro  aliud  P.  2C>.  dixi  pro  posui  B  C  P  Pr. 


CAP.Vl.j  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  101 

pulatur:  et  patet,  quod  animalnon  habet  monstruosis-    successiveiy 

,  ,  .  ,  .  many  heads ; 

siine  simul  vel  successive  multa  capita,  cum  maneat  the  one  head 

,  p  ,  .    |.  .  -,.,        remains    though 

eadem  lorma,  et  per  consequens  materians  quiditas  the  matter  of  it 

-.  •         t     i  i  •  varies. 

matena  vanata;  ergo  hoc  caput  ent  almd,  quia  aha 
5natura    materialis;    sed    non    aliud  caput    et    sic  de 
ceteris    organis    est   dicendum.      Unde    quid    querit 
alietatem  forme,  que  est  quantitas. 


CAP.  VI. 

Tercio  principaliter  instatur  contra  dicta  per  hoc,     objectum: 

d.  t    ,  ,  •  j  •    ,  •  1  The  human  soul 

videtur  exsentenciasupradictaanimam  numanam   being  educed 

sic  esse  corruptibilem  ut  brutalem,  quod  consequens  est     potency  o6f 

contradicta  in  principio  et  contra  fidem  katholicam  et  "Sfortai fwhich8 

scripturam.     Et    consequencia    confirmatur    ex  hoc,  "the^Faith.10 

quod  omnis  forma  educta    de    potencia  materie  est 

15  corruptibilis,    omnis    anima    sensitiva    humana,    que 

est  intellectiva  est  huiusmodi:    ergo  omnis  intelleo- 

tiva  humana  huiusmodi  est  corruptibilis.  Maior  patet 

A      ex  hoc,  quod  omnis  talis  |  forma  dependet  a  subiecto 

sensibili  et  corruptibili,  et  minor  dicta  est  de  anima 

20  intellectiva  dependente  ab  organis  et  animalibus 
parcialibus,  ex  quibus  resultat,  ut  patet  supra  quarto 
capitulo. 

Hic  sunt  tria  dicenda  per  ordinem.  Three  things  to 

Primo,    quod    tunc    forma    educitur    de    potencia     iXm'» 

25materie,  quando  fit  ex    subiecto   tamquam  eius  dis-  matter6  when1  n 

•    •  j-    ■•        ,  •  ,         • ,  consists     simply 

posicio    non    ponens    distinctam    essenciam,    ut    sit        ofan 
omnis  substancia  materialis,  sicut  exemplificat  com-  mattereiwUhout 

any  distinct 

essence. 
2.  corpora  capita   A,    manet  B  C  P  Pr.  3.    materialis    om 

P  Pr.,  materialis  quiditas  om.  C.        7.  quantitas  A.        11.  com- 

plexionabilem  P.         17.  probatur  B  C  P  Pr.         dependet  om.  P. 

19.  corporalis  Pr.         anima  om.  Pr,  natura  C.  24.  sensibili. 

solubili  BCPPr.        21.  patet  om.  C. 


102  JOHANNIS  WICLIF  [cap.  iv. 

mentator  8°  methaphisice  ultimo  de  humana  anima, 
de    qua    mious    visibiliter    caperet  veritatem.     Quia 
igitur  subiectum    materiale   habet  potenciam,  ut  sit 
disposicionis  huiusmodi  —  et  ideo  forma  illa  dicitur 
esse  in  potencia  materie  —  et  quia  materia  de  se  non  5 
sufficit    se    ipsam    ad    actum   reducere,  sed  requirit 
agens    extrinsecum,  ut    celum    vel    aliud    sublunare, 
ideo  dicitur  educi  de  potencia  materie  contra  ponentes 
latitudinem  formarum,  que  ex  se  apparuit  tamquam 
absolute  essencie  distincte    essencialiter  a  subiecto,  10 
et  contra  ponentes  datores  formarum,  que  ad  extra 
penitus    pene    efficientes  formam  producunt  et  sub- 
iecto  disposito  post  inmergunt.  Non  enim  ad  alium 
sensum  sunt  negandi  datores    formarum    vel  earum 
latenciam  in  subiecto,  ymmo  ad  sensum  expositum  15 
utrumque    conceditur,     cum    subiectum    habeat    in 
potencia  tales,  que    secundum    esse  potenciale  vere 
lateant,  quousque  effectualiter  producuntur.     Et  in- 
dubie    nisi    agens     extrinsecum    dederit    substancie 
eorum  existenciam,  numquam  inciperet  has  habere.  20 
n.  Man  has  an      Omnino  itaque  cavendus  est  error  supradictus  de 
'thaU^unUed1  quiditate  formarum;  unde  secundo  notandum,  quod 
^wordls  to"  homo  habeat  unum    creatum    spiritum  immortalem, 
humanity.      ^j  per  unionem  ypostaticam    est  idem  personaliter 

cum    eodem,    ut   tactum    est  primo    capitulo.     Nam25 
sicut  persona  verbi    communicatur  personaliter  hu- 
manitati,    sic,    quod    eadem    persona   sit  verbum  et 
illa  humanitas,    naturam    tamen    corpoream  fecit  se 


1.  Cf.  supra  pag.  55.  lin.  11.  ubi  quae  Averroes  de 
anima  humana  eiusque  cum  corpore  comp>ositione  commentatus 
est  fusius  referuntur. 


1.   4°     C.  ultimo    om.    P.  4.    illius    formo    B  P  Pr. 

9.  apparuit  appareant  A  C  Pr.  11.   doctores  A.  extra 

pene    ita    sufficiens   deficiens  C,    fuit    forma    B  C,   efficiens   Pr, 
deficiens    P.  15.    latencia    BCPPr.  19.    non    pro    nisi 

B  C  P  Pr.  20.    incipiat  C,  exfn01"-   B.         28.  et  ante  naturam 

add.   C.  tamen  om.  B. 


cap.  vi.J  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  103 

esse  mediate  spiritu  creato  immortali,  qui  prius 
origine  et  natura  fit  verbum,  correspondenter  creatus 
spiritus  indivisibilis  inmortalis  fit  opere  nature  primo 
eadem  persona,  que  natura  hominis  corporea,  licet 
5  natura  illius  spiritus  et  natura  corporis  humani  sint 
nature  et  essencie  omnino  inydemptificabiles  i:i 
natura.  Sed  secundum  naturam    corpoream  hominis  Man's  body  and 

.    .  .     .  .  spirit  are 

non  poterit    llle    spintus  creatus    hommi  ypostatice    combined  in 

t      .         .    .  ...  P  f         •  t  tne  person ; 

copulan,  nisi  pnus  origme  factus  fuerit  eadem  per-that  is  the  soui 
•  T        .    .        .  •  oi  orlife- 

lOsona,    que    est  anima    hommis  sive   vita.     feed  cum 

illa   anima    dependet    a    corpore,     patet,    quod    non 

prius    ad    consequenciam    est    spiritus    hominis  talis 

anima,    quam    est    natura    corporea.     Et    licet    ista 

preclara    sentencia    philosophica    fuit    olim    famosa 

15philosophis?  tamen  hodie  econtra  vix  pars  sentencie 
de  verbi  incarnacione  ex  fide  supponitur,  et  ista 
sentencia  philosophica  abicitur,  cum  indubie  est 
minima  intencio  ad  sensibilia,  extrancacio  quoad 
loycalia  et  error  exinde  consurgens  in  methaphisica. 

20  Olim  fuit  ista  unio  utilis  et  medium  catholicis  ad 
credendum  Cristi  incarnacionem  possibilem  sicut 
sentencia  de  Universalibus  induxerat  rectilogos  ad 
credendum    et    intelligendum    altissimam  trinitatem. 

Unde  Augustinus    epistula  3a  ad  Volusianum,  ut   tms  paraiiei 

25  sepe  dictum  est  et  allegatum,  sic  alloquitur  infideles  quotations  from 

,T  ,    .  .  /  i  .       .,.       Augustine. 

m  lsta  matena.  ipsa,  mquit,  persona  verbi  sibi 
animam  racionalem  et  per  eandem  eciam  corpus 
humanum    totumque    hominem    in    melius  mutando, 

24.  Aug.  ad  Volus.  (ep.  CXXXVII)  II  8  fln.  (Migne 
XXXIII  519)  ....  i<psa  sihi  animam  .  .  .  mutandum  Aug. — 
deterius  mutata  coaptavit ;  nomen  hiimanitatis  Aug.  — 
largiter  Aug.  III  9  Iam  illnd,  quod  in  somnos  solvitur,  et 
cibo  alitur^  et  omnes  sentit  humanos  affectus,  hominem  per- 
suadet  hominihus,  quem  non  consumpsit  utique,  sed  assunvpsit. 


2.  fecit  A.  4.  quae  —  corporea  om.  C.  6.  7.  numero  pro  in 
naturaB.  7.  Sed  om.  P  Pr.  9.  fuit  P.  12  e«t  om,  A.  13  est  om. 
B  et  C.       15.  econtra  om.  A.       19.  surgens    B  C  P  Pr. 


104  JOHANNIS  WICLIF.  |ca?.  VI. 

nullo  modo  in  deterius  sibi   coaptavit,  naturam  hu- 
manitatis  ab    eo    dignanter    assumens,  divinitatis  ei 
largitatem  tribuens.    Illud  itaque  in  verbo,  quod  in 
sompno    solvitur    et    in  cibo    alitur    et  omnis  sentit 
humanos  affectus,  hominem  persuadet  omnibus,  j  quod  ^  55 
non  consumpsit  sed  assumpsit.'  Et  sequitur:  'Quidam 
sibi  reddi  racionem  flagitavit,  quomodo  deus  homini 
permixtus  sit,  ut  una  persona  fieret  Cristi,  cum  hoc 
semel  fieri  oportuerit.    Sed  quam  racionem  reddunt 
ipsi    de    re,     que    cottidie    fit,    quomodo    misceatur  10 
anima  corpori,  ut  una  persona  fiat  hominis?     Nam 
sicut    in    unitate    persone    anima    unitur  corpori,  ut 
homo  sit,  ita  in  unitate  persone  deus  unitur  homini, 
ut    Cristus    sit.     Ergo    in    illa    persona   est  mixtura 
anime  et   corporis,    in  hac  persona    mixtura  est  dei  15 
et   hominis:     Si    tamen    recedat    auditor   a    consue- 
tudine    corporum,  quomodo  solent   duo  liquores  ita 
misceri,  ut   neutrum  integritatem    suam    servet.'    Et 
eandem   sentenciam  dicit  Augustinus  in   dyalogo  ad 
Felicianum,   et  quasi  utrobique,  ubi  swadet  infideli-  20 
bus  incarnacionis  misterium. 
iii.  Differem       Tercio  notandum,  quod  anima  et  spiritus  dicuntur 
m^ouiMn0     equivoce.  Anima  enim,  quandoque  significat  abstracte 
vitam  increatam,  ut   dicitur  Ysae  primo  'Sollempni- 

III  11.  Sic  autem  quidam  reddi  sibi  rationem  flagitant  Aug. 
—  —  oportuerit ;  quasi  rationem  ipsi  reddant  Aug.  — 
In  illa  ergo  persona  mixtura  est  Aug.  —  corporum  qua 
solent  Aug.  —  ita  commisceri  ut  neuter  servet  integritatevi 
suam.  Aug.  —  20.  Aug.  contra  Fel.  cap.  6  et  12  (utrobique) 
(Migne  XLII  1161,  1161.)  Cf.  huius  tractatus  pag.  4,  lin.  13 
24.  Is.  1,  14. 


scripture  : 


1.  natura  P  Pr.         2.  divinitatem  P.         3.  et  pro  quod  B  Pr 
4.  alitur  om.  B,  aliter  P  Pr.  5.  homo  libri.  6.  quidam 

om.    A.  7.    flagittant    A.         8.    cum    om.    P.  9.    oportuit 

BPPr.        10.  quottidie  A.         13.  tam  pro  ita  B  Pr.         14.  sit 
om.  A.  nulla  pro  in  illa  A.  1  7.  corporis  A.  19.   ut 

dicit  P.  20.    21.    fidelibus  B  C  P  Pr.  22.  differant  P 

24.  dir-itnr  om.  B  C  P  Pr. 


CAP.  VI.]  DE   COMPOSICIONE  HOMINIS.  105 

tates    vestras   odivit  anima    mea;'     vel    creatam    ex  uncreated  nfe, 

.  .  Iife  of  the 

hoc,  vel  spiritualem,  ut  est  vita  angreli  et  ut  spiritus  created  spint, 

'.    .  r  .  >  b  r  bodily  life. 

hominis  separati;  vel  tercio  vitam  corporalem,  ut  cre- 
brius  in  scriptura  exprimitur  homo  per  animam,  que 
5  est  vita  corporalis;  ut  Gen.  XI.,  sicut  supra.  'Tulerunt 
animas  etc'  et  Mt.  'Defuncti  sunt,  qui  querebant 
animam  pueri'.  Nec  sine  notando  misterio  utitur 
scriptura  istis  sermonibus,  cum  per  hoc  docemur; 
quod    anima    et    compositum    sunt    eadem    essencia 

lOvel  persona  et  docemur,  ad  quam  sentenciam  prima 
scriptura  est  aptanda.  Illud  autem  quesierunt  Judei 
de  Cristo;  qui  voluerunt  extingwere,  quod  non  fuit 
iu  natura  corporea  nec  massa  facta,  descendens  de 
patribus.    Nam  idem  voluerunt  servasse  in  tumulo  non 

15furatum;  Mt.  ultimo;  nec  illum  creatum  spiritum;  qui 
descendit  ad  inferos,  cum  non  potuerunt  ipsum  attin- 
gere;  sed  animam  et  animacionem  eius;  que  et  vita  cor- 
poralis  dicitur  principaliter,  quesierunt;  quam  demum 
ex    procuracione    exterminii    tradentis    extinxerunt. 

20      Spiritus   autem  multipliciter  sumitur  in  scriptura,       Different 
ut    pulchre    docet    Augustinus    12°    ad    Pascencium    me<spirft'.  ° 
episcopum  Arianum.    'Hoc',    inquit,    nomen  spiritus 
non  solum  dicitur  secundum  illud,  quod  significatur 

5.  Oen.  12,  5  (Tulitque  Sarai  uxorsm  suam,  et  Lot 
filiam  fratris  sui  ....  et  animas,  quas  fecerant  in  Aram) 
cf.  supra  %>ag  62,  lin.  12.  6.  Matth.  2,  20;  sunt  enivi 
qui   Vulcj.         15.  Matth.  28,    13.  19.  Sensus:    quam  fscil. 

vitam,    animam)    demum   a  procuratore    exterminio    (exsilio) 
traditam  extinguere  potuerunt.         21.  Aug.  ep.  ad.  Pascent 
II  15.   (Migne  XXXIII  1043  sq.)  —  Nam  hoc  nomen,  qinod 
spiritus  dicitur  .  .  .   Quae  sequuntur  varie  immutata  sunt. 


1.  si  post  vel  add.  B.  5.  corporis  B  C  Pr.  10.  ut  docentur  B  Pr. 
11.  scripturam  prima  sentencia  B  C  P  Pr.  aut  A.  12.  in  post  fuit 
add.  B  C  P  Pr.  13.  &t  pro  nec  A,  ut  C.  17.  quam  extremum  et 
tradentis  pro  que  est  P,  cf.  infra  lin.  19.  vitam  corporalem  A, 

dlciiur  om.  A.       19.  ex  om.  P.       exterminii  om.  AP,  extremis  Pr, 
corr.  a.  m.  21.  pulchre  om.  C.  22.  Felicianum    episcum 

ateram  A,     actuanum  C  Pr,     actrianum  P,  autuauum  B. 


106  JOHANNIS  WICLIF.  [cap.  VI 

ad    aliquid,    sed    secundum  illud,    quod  alia   natura 
i.  Any  peisou  significatur  primaria.  Nam  indifferenter  sumitur  pro 

of  the  Triuity.        °  r  .  .  r 

quacunque  persona  m  natura  mcreata,  ut  Joh.  4° 
20  et  2°  ad  Cor.  3°:  'Dominus  autem  spiritus  est\ 

2.  The  thii-a    Secundo    sumitur    appropriate    pro    tercia    persona,  5 

person  of  thc  ,..,..  .7,  . 

Triuity  que  domini  dicitur,  et  tunc  specincatur  cum  isto  ter- 
mino  sanctus,  ut  Gen.  primo:  'Spiritus  domini  fere- 
batur  super  aquas'  et    Joh.   ultimo:  'Accipite  spiri- 

3.  the  angeiic   tum  sanctum'.     Tercio  sumitur  pro  natura  angelica, 

nature  .  .  . 

ut  psalmo   103°:     'Qui    fecit    angelos  suos  spintus  .  10 

4.  Man  Quarto  pro  homine,utpsalmo  77°  diciturhomo'spiritus 

vadens  et  non  rediens'  et  sanctus  Johannes  nitens, 
ne  hereticus  separet  divinitatem  Cristi  ab  eius  hu- 
manitate,  sed  confiteatur  utrumque  eandem  perso- 
nam  hominis:     'Omnis',   inquit,  'spiritus,    qui    solvit  15 

5.  Man's       Cristum,  ex  deo  non  est',  prima  Joh.  8°.  Quinto  modo 

spiritual    nature  .     .  ....  .    . 

accipitur  pro  natura  spirituali  immortali  in  homine, 
utEcc.  3°:  ^Quis  novit,  si  spiritus  ade  filiorum  ascendit 
sursum,  et  spiritus  iumentorum  decendat  deorsum'. 

6.  Man's      Sexto    modo     accipitur    pro    affectu    huius    spiritus  2<J 

spiritual  .  A       .  L  *- 

affections.  graciose  spirato,  ut  prima  ad  Cor.  18°  'Orabo  spiritu, 
orabo  et  mente'  et  prima  ad  Thes.  5t0  12°.  'Ipse 
dominus  pacis  sanctificet  vos,  ut  integer  spiritus 
vester  et  anima  et  corpus  in  die  adventus  domini 
nostri  Jesu  Cristi  servetur'.  Nec  dubium,  quin  25 
apostolus     non     ex     indifferencia    distinxerit     inter 


3.  Joh.  4,  24.  4.   II  Cor.  3,  11.  7.   Gen.  1,  2. 

8.   Jo.  20,  22.       10.  Ps.  103,  4,  tuos   Vulg.       11.  Ps.  77,39. 
16.  I  Joh.  4,  3.  18.  Eccl.  3,  21.  21.   I  Cor.  14,  15. 

22.   /  Thess.  5,  23.  Ipse  autem  deus  paeis  sanctificet  vos  per 
omnia;  utinteyer  Vulg.  —  corpus  sine  qverela  in  adventu  Vtdg. 

4.  et  om.  CPPr,  ad  B.  10.  facit  A.  11.    A00    (quarto 

modo)  A  P.  sumitur  pro  dicitur  A.  12.  hortans  Pr,  ortans 
C  P.  13.  divinum  esse  Pr.  18.  3°  om.  filiorum  adascendat  C. 
21.   4°   C.  22.    alterum   et    om.  B  C  P  Pr,    principaliter   pro 

primo  P  Pr.  12°  om.    A  C,  pacis    om.  C  P  Pr.  24.   vester 

anima  C.         26.  differencia  B  P.  distinxit  ACP 


CAP.  VI.]  DE    COMPOSICIONE  HOMINIS  107 

spiritum  et  mentem  ac  animam,  sed  sicut  terciapersona 
,  .  ,„asit  spirata  apatre  etfilio,  sic  vis  |  volitiva  ut  spirataad 

deum    diligendum    spiritus     dicitur.     Septimo    modo      7.  wiud 
dicitur  spiritus  pro  quocumque  spiritu  subtili  aereo, 

5  quos  Philosophus  2°  Metheorologicorum  vocat  ven- 
tos-spiritus.  Unde  tercio  Reg.  19°  dicitur  'Ecce  domi- 
nus  et  transit  et  spiritus  grandis  subvertit  montes', 
et  forte  propter  subtilitatem  talis  corporis  et  con- 
venienciam    eius    cum    anima    a    deo    spirata,    sicut 

10  spiratur  spiritus  corporeus,  ut  patet  tercio  de 
anima.  Nam  mediante  spiritu  naturali  in  epate, 
spiritu  vitali  in  corde  et  spiritu  animali  in  capite, 
que  sunt  corpora  subtilia,  est  anima  corpori  copulata. 
Et  istas  significaciones  oportet  attendere  non  solum 

I5per  sensum  loquencium  in  ista  materia,  sed  eciam 
per  sensum  scripture. 

Istis  tribus  notatis  dicitur,  quod  accipiendo  animamThe  «>ni  taken 

i    *■  r  in  Ihe  fourth 

hominis    quarto    modo  est  corruptibilis,  de  potentia     c**™\ib\e 
materie  educta,  sicut  posuit  Alexander  et  alii  recte 

2ophilosophantes.     Et    quoad  ista  potest  exponi  illud 
Eccl.  3c  <Unus  est  interitus  hominis  et  iumentorum 
et  equa  utriusque  condicio'.    Nam  quoad  vitam  cor- 
poralem    eque    extinguitur    in     homine    et    iumento,  Int^es  f!rf'th 0(fas 
sicut  homo  deficit  corporaliter.  Si  autem  anima  ac-     man)  it  is 

25  cipiatur  personaliter    pro    spiritu   hominis   exteriori 

5.  Locus  perperam  adscitus ;  cf.vero  Axist.  de  mundo  c.  4 
(Ed.  Par.  III 632,  8)  ovSsv  yaQ  sartv  ovrog  nlrjv  arjo  noXvg. 
qscov  xai  a&QOog,  oartg  afia  xai  nvsvfia  Xsysrat.  AsysratSs 
xal  srsQcog  nvsv[ia  rj  r'  sv  cpvrolg  xai  ^cbotg  xai  dta 
navrcov  8trj%ovaa  s[npv%6g  rs  x«l  yovtfiog  ovaia, 
nsQi  r\g  vvv  Xsystv  ovx  avayxalov.  10.  Cf.  suprapag.  77. 
lin.  10.  19.  Alexander,  Summa  theol  Quaest.  LX  (Ecl. 
Alex.  Summae   Venet.   1575  II  100  ss.J         21.  Eccl.  3,  19. 


1.  et  om.  P.         3.  et  pro  ut  A  B.         modo  om.  P.         5.  quo 
C  P,    qualiter   A.  10.   primo    B  C  P  Pr.  13.    et   futilia 

add.  BP.         18.  tercio  B  C  P  Pr.         superest  B.         19.  dicit  B. 
22.  eque  B  C  Pr.  P,  in  equo  homine  A.  25.  interiori  A  C. 


108  JOHANNIS  WICLIF.  [oap. 


VI. 


personaliter  copulato,  sic  indubie  est  cuiuslibet  hominis 
anima  immortalis.  Et  patet,  quod  spiritus  creatus 
incorruptibilis  est  anima  corporalis  propter  ydempti- 
ficacionem,  sicut  filius  dei  indivisibilis  et  incorrup- 
tibilis  secundum  deitatem  est  forma  servi  assumptas 
corruptibilis ;  et  sicut  ille  nature  in  Cristo  disting- 
wuntur,  licet  eadem  persona  sit  utraque  earundem, 
sic  natura  corporea  et  incorporea  distingwuntur, 
licet  eadem  persona  sit  utraque  earundem. 
we  must  Unde  oportet  attendendo  distingwere  in  ista  materia  10 

distinguish  .  °  .  . 

between      nomina    personaha    et    abstracta.    JNam  sicut  deitas 

personal  and 

abstract  names,-non  potest   esse  humanitas,    sic   nec   vita  corporalis 

e.  g.  deity  is  .  v         o     -i      •  •      /~<    •  i 

not  humanity,  potest  esse  mcorporahs.    Sed  sicut  rn  Cnsto  verbum 

but  the  same  ...  _    . 

person  is  God  est  spintus  mcreatus,    que   est    anima   Cristi    mcor- 

and  Man.  ....  .  ~    .  •      v 

porahs,   Jicet  tantum  unica   sit  Cnsti  anima,   sic  licet  15 
ille  spiritus  immortalis,  qui  est  persona  hominis,  sit 
eius  anima,  tamen  tantum  est  una  anima  cuiuscum- 
que  hominis.  Anima  enim  hominis  non  est  nisi  personam 
hominis  animari.     Et    cum    personalitas  consequitur 
formaliterad  illum  spiritum,  patet  quodillum  spiritum20 
animari    est    omnis    anima    signati  hominis-     Unde 
filius    dei    non    incepit    vel   desivit   esse   filius,   nec 
multi   filii,   licet    humanitas,    que    est  mortalis   filius 
hominis,   incepit  vel   desivit  pro  suo   tempore.     Sic 
anima  hominis  secundo  modo  intellecta  non  desivit25 
esse  anima;  licet  sit  forma  corporalis,    que   desivit; 
nec   est  multe    anime;    sed   sicut    filio    dei    accidit, 
quod  sit  filius  hominis,  sic   anime  illius  spiritus  ac- 
cidit,  quod  sit  anima  corporis.    Unde,  quia  spiritus 
per  se  existens   vivit   se    ipso    ut    deus   et  angelus,  30 
ideo  est  anima  sui  ipsius  et  de  tanto  se  ipsum  animat. 


2.  post  spiritus  add.  sit  A.  4.  6.  corruptibilis  —  incorruptibilis 
inverso  ordine  A.  8.  9.  sic  —  earundem  om.  A  P.  18.  hominis 
utroque  loco  om.  B  P  Pr,  priore  loco  C.  20.  quod  om.  B  C  P  Pr. 
22.    esse    filius  —  desivit  om.  C.  24.    et  pro  vel-ABPPr. 

26.  animal  B  P  Pr.         desinit  Pr.         28.  illius  om.  Pr. 


CAP.  vi.]  DE  COMPOSICtONE  HOMINIS.  109 

Aristoteles  autem  describit  animam,  que  est  forma  Bodiiy  iife  in 

.  .  man  does  not 

de  potencia  materie  educta.    Et  patet  pnmo,  quod     constitute  a 

.  .        .  .  .       .     \  brute,  but  the 

animacio    corporalis    in   homine   non   constituit   for-  outward  man, 

which   with    the 

maliter  brutum,  sed  secundum  exteriorem  hominem,    inward  man 

,  makes  the 

5  qui  et  homo  interior    sunt   eadem  persona  hominis.       person. 
Et  hinc  dicit  beatus  Augustinus,  cum  homo  interior 
et  homo  exterior  non  sunt  unum,  neque  enim  eius- 
dem   nature    est    exterior,  cuius    est    interior,    quia 
exterior  cum   corpore   nuncupato    dicitur  homo,  in- 

10  terior  autem  in  sola  anima  racionali  intelligitur, 
utraque  autem  simul  non  duo  homines,  sed  unus 
homo  dicitur.  Et  Enchiridion  27°  dicit.  'Quemad- 
modum  est  una  persona  quilibet  homo,  anima  scilicet 
racionalis  et  caro,  sic  Cristus  est  una  persona,  ver- 

15  bum  et  homo'.    Et  pertinenter  in  dyalogo  ad  Feli- 

cianum  ita  concludit:  'Non  alius  homo  corpus,  alius 

animus,   sed    unus   homo   corpus   et  anima.     Et  sic 

post  partum    virginis  non  alius    dei   filius    et  alius 

fol.  57bhominis,     sed    idem    Cristus  |  dei   et   hominis   filius. 

2oPatetergo,  quod  illespiritus,  cum  sit  illa  animacio,  hoc 
est  illam  personam  esse  animatam,  cui  accidit,  quod 
animet  corpus,  non  ponit  in  numerum  tamquam  alia 

1.  Arist.  de  anima  II  1 ,  4  (ed.  Par.  III  444,  2 8)  Avccyxcdov 
&Qd  tfjv  ipv%rjv  ovaiav  sivai  mg  slSog  adtfiarog  cpvoixov 
dvvdfisi  ^coyv  zypvrog'  r\  S'  ovala  svtsX£%£lcc.  6.  Cf.  Aug 
De  Div.  Qnaest.  L,  1,  Trin.  XI  1  (Migne  XL32,XLII  983). 
12.  Aug.  Enchirid.  XXXVI  (non  XXVII)  11  {Migne  XL  250) 
ut  qn.emadvwdum  est  una  persona  quilihet  homo,  anhna 
scilicet  racionalis  et  caro,  ita  sit  Christus  una  persona  Ver- 
hum  et  homo.  16.  Aug.  dial.  contra  Felician.  XII  (Migne 
XLII 1167).  Non  alius  homo  corpus  el  alius  animus,  sed  unus 
homo  corpus  et  animus.     Sic  post  partum  virginis  etqsq. 

1.  solum  pro  autem  B  Pr,  tamen  C  P.  autem  tantnm  tamen 
solum  A.  4.  fed  om.  P,  secundum  om.  B  C  P  Pr.  6.  beatus 
om.  P.  9.  10.  interior  om.  C.  11.  sunt  post  homines  add.  A. 
10.  includit  A.     non  ante  alius  add.  B  P.  17.  sicut  lihri,   cf. 

Augustini  verha.       20.  ergo  om.  A.       20.  21.  et  pro  hoc  est  B. 
22.  ponit  om.  B,  in  om.  A. 


110  JOHANNIS  WICLIF.  [CAP.  VI. 

anima,  quam  illa  anima  corporalis.  Et  per  consequens 
est  idem  homo  exterior  et  interior.  Et  sic  non  homo 
exterior  erit   brutum,     sed    eadem   persona  utraque 
Et  patet;  quomodo  scriptura    2a    ad.    Cor.  9°    vere 
de  virtute  sermonis  dicit;  exteriorem  hominem,  qui  5 
foris  est,  corrumpi  continue,  cum  sit  corpus  ex  ele- 
mentis  contrarie  inter  se  agentibus  integratum,  homo 
interior,  qui  est  spiritus   creatus   immortalis  in  mo- 
ribus    continue   vigoratur.     Aliter   enim  non  diceret 
ille  celestis  loycus  Paulus:  'Cum  infirmus  sum,  forcior  10 
sum'.  Et  secunda  ad  Cor.  15.  'Scio  hominem  huius- 
modi  esse  raptum:  an  in  corpore  sive  extra  corpus 
nescio';  cui    concordat    Augustinus  confessionum  7. 
'Homo',  inquit,  'interior    cognoscit  hoc   per  hominis 
exterioris  ministerium.    Ego  homo  interior  cognovi,  15 
hoc  est,  ego  animus  per    sensus  corporis  mei'.     Et 
idem    dicit    de    immortalitate    anime    in    principio. 
Sicut  ergo  manet  eadem  persona  verbi,  quando  est 
homo,    et   quando  non   est  homo,  sic  manet  eadem 
persona  hominis,  quando  est  corpus  et  quando  non  20 
est  corpus.     Unde   idem   in  epistula  ad  Licencium. 
'Sicut  in  unitate  persone  anima  unitur  corpori,  ita, 


6.  Cf.  II.  Cor.  4  (non  9),  16  ethuius  tractatus  pag.  17, 
l.  10.  10.  Cf.  I.  Cor.  1,  25;  4,  10;  est  autem  locus  hic 
significatus  sine  dubio  II  Cor.  12,  10.  Cum  enim  infirmor, 
tunc poiens  sum.  11.  Cor.  12,  2 :  Scio  hominemin  Christo  ante 
annos  quattuordecim,  sive  in  corpore  nescis,  sive  extra 
corpus  nescio,Vulg.  14.  Aug.  conf.  X  6,  9.  17.  Aug.  de 
immortalitate  animae  1  (Migne  XXXII 1021).  Sinos  sumus,  qui 
rac.iocinamur ,  id  est  animvs  noster.  .  .  22.  Locus  perperam 
citatus ;  sentenciam  ipsam  quaere  Serm.  CLXXXVI  1  (Migne 
XXXVIII,  99!))  .  ,  .  ul,  quemadmodum  homo  est  anima  et 
<  aro,  sic  esset  Christus  deus  et  homo. 


1.  naturo  pro  anima  A.  2.  homo  non  C.  4.  quod  pro 

quomodo  C.         5.  veritate  P.  10.  inferius  P,  infirmus  forcior 

sum  et  potens  C.         12.  an  mn.  B.         16.  sensum  C  P  Pr. 


CAP.  VI 


•]  COMPOSICIONE  HOMINI^.  111 


ut  Cristus   sit  persona    hominis,    mixtura  fit  dei  et 
hominis'. 

Ex  istis  elicitur  secunda  via,  per  quam  solvuntur  Yet  outward  and 

invvard  man, 

argumenta,     que    videntur   contraria    in    hac   parte.      aithough 

.  .  .  combined  in 

5Nara,  ut  dictum  est  in  principio,  non  sequitur:  cor-  one  person,  are 

.  not  identical. 

pus  et  homo  exterior  est  hec  persona;  et  mens  et 
homo  interior  est  hec  eadem  persona,  ergo  homo 
interior  est  homo  exterior,  cum  medium  sit  com- 
mune.  Et,  ut  breviter  dicatur,  cognoscendo  materiam 
10  de  Universalibus,  de  formarum  quiditatibus  et  de 
incarnacione  verbi,  potest  utrobique  exemplariter 
cognosci  solucio. 

Quod   si    secundo    obicitur,    quod,    si   homo    foret    Manyoftbe 

717  objections  to 

tam  corpus  quam  anima,  tunc  foret  pars  sui  ipsius,    our  positions 
.  .  ......          rest  °n  an 

15  et  sic    prior   ac   posterior    seipso,    divisibilis,    et  in-  equivocai  use 

.....  ...  .  ...  .  of  the  word 

divisibilis,  sensibilis    et   insensibilis,    et  sic  de  quot-        'man\ 
libet  contrariis,    per    que   inferuntur   contradictoria 
manifesta:  hic  oportet  diligenter  notare  significacio- 
nem    hominis    triplicem    in    principio     supradictam, 

20eciam  significacionem  triplicem  de  anima  modo  dic- 
tam;  tunc  conceditur,  quod  homo  est  anima,  sicut 
homo  est  humanitas  vel  quiditas  sua,  et  sicut  spiri- 
tus  separatus  est  essencia  sua  vel  vita.  Nam  acci- 
piendo  hominem    pro    persona  absolute  sive  conno- 

25  tacione  nature  corporee,  quis  dubitat,  quin  ille  sit 
vita,  quiditas  vel  essencia  sui  ipsius,  et  pcr  conse- 
quens  animat  se  ipsum!  Verumtamen  accipiendo 
hominem  pro  natura  corporea  vel  pro  composicione 
eius  corporis  ac    animc,    et  accipiendo  animam  pro 

30  animacione  eiusdem  persone  simpliciter  abstracte, 
videtur,  quod  non  ad  illum  sensum  homo  sit  anima, 
cum  aliud  sit  personam  esse  naturam  corpoream  et 
aliud  ipsam  animari  et  aliud  unio  ex  ambobus.  Per- 

1.   et  profit  A.  G.  vel  pro  et  P  Pr.  17.  informentur  Pr. 

19.  predictam  B.      in   principio    —  triplicem    om.  A.  22.  sua 

om.  A.       24.  25.  connotative  B  P  Pr,  natnre  om.  C.       25.  illa  C. 
30.  anima  racione  A. 


112  JOHANNIS  WICLIF.  [OAP.  VI. 

sonaliter  vero  accipiendo  homiriem,  ut  indifFerenter 
dicit  quamcumque    rem;    que  est  persona  hominis, 
consequitur,  quod  est  quelibet  pars  eius  quiditativa, 
sicut    est    de    qualibet    alia    creatura:    partes    enim 
quiditative    et    subiective    de    se  mutuo  predicantur  5 
et  generaliter  cuiuscumque  materie  composite  eadem 
essencia  vel  persona    est  materia  et  forma  et  com- 
posicio  earundem.  Alias  enim  dixi,  quod  in  abstractis 
anima    idem    est    suum    esse    et    essencia,    quiditas 
sive  vita,    cum  utrobique    in    talibus  sit  intransitiva  10 
construccio.      Sed     in     compositis     subiectum     nec 
est     materia    nec    forma    sua,     et     in     quocumque 
talia    omnia    sunt    eadem    essencia.     Et   igitur   non 
sequitur,  si  A  suppositum  est  idem,  quod  est  altera 
pars    qualitativa,    quod    exinde    sit  pars  qualitativa,  15 
sicut  non    sequitur   deus    pater    est    idem,  quod  est 
filius  suus,  ergo    deus    pater    est  filius   suus.     Sicut 
ergo  non  sequitur    deus  est  filius  dei,  qui  est  idem 
deus,    ergo    idem    est  filius    suus,    ita  non  sequitur,  fol  58„ 
ista  essencia   vel    ista    persona    est  iste  homo  com-  20 
positus  et  eius  materia  sive  forma,    ergo  iste  homo 
est  eius  materia  sive  forma.  Et  per  idem  non  sequi- 
tur,    quod    aliquid    gignit,    componit    vel    causat  se, 
licet  sit  aliquid  quod  est,    sit  multa,    quorum  unum 
gignit,  vel  causat  multa  et  aliquid  gignitur  velcreatur.  25 
Ideo  non    sequitur,    quod  aliqua    res    sit    prior    vel 
posterior  seipsa,  licet  sit  duarum  rerum  una,  altera 
posterior,   prior  igitur  sit,    sed  non  simpliciter.  Nec 
sequitur,  quod  anima  sic  sensibilis  ambulat  vel  facit 

9.  post  est  add.  ergo  iste  homo  est  materia  sive  forma  A. 
12.  si  proponitnr  post  et  add.  A,  sua  sed  et  C.  13.  essencia 
om.    P.  14.    si    A    om.    15.  15.    quod    —     qualitativa 

om.  P.  16.    idem    om.  B  C  Pr,  id  Pr.  18.  non  om.  B. 

20.  i1"  homo  persona  (sic).  21.  ex  pvo  et  A,  vel  pro  sive  A. 

24.  aliud  A.  quorum   —  multo   om    A.  25.  multa  aliud 

igitur  non  (siej  P  Pr,  igitur  etiam  C.  alind  A.  vel  creatur 
om.  B  C  P  Pr.  28.  naturarum  pro  remm  A,  igitur  om.  B  C  P. 
29.  sic  om.  A. 


CAP.  VII. 


DE  COMPOSICIONE  HOMINIS. 


113 


different 
naturea. 


huiusmodi  actus  personales,  licet  sit  persona  vel 
essencia,  que  sic  facit;  ut  natura  divina  non  gignit 
nec  gignitur,  licet  sit  suppositum  sic  se  habens. 

Sed  ulterius  videtur  concedendum,  quod  sicut  filius    Different  and 
5  dei  est  duarum  naturarum  utraque,  sic   est  divisibilis  predTcate^may 
et  indivisibilis,  mortalis  et  immortalis  et  ita  de  aliis  the  same  person 

...  ,.  n  .  t  according  to 

oppositis  privatis,  que  secundum  naturas  dispares 
sibi  insunt.  Nec  sequitur,  ista  persona  est  indivisi- 
bilis,    ergo    non  est    divisibilis,    sed    satis    est,  quod 

10  non  est  divisibilis  secundum  naturam,  secundum 
quam  est  indivisibilis.  Talia  enim  opposita  non  insunt 
eidem  secundum  idem,  sed  secundum  diversas  essen- 
cias.  Et  quare  non  conceduntur  talia  de  bestiis  et 
aliis  corporibus,  que,    licet    sunt    diverse  nature  in- 

15  complete,  non  tamen  sunt  diverse  essencie,  que 
possunt  ac  invicem  separari,  ideo  in  illis  non  est 
unio  personalis;  unde  istam  loycam  docet  veritas 
Luce  ultimo  ita  dicens:  'Palpate  et  videte!  quoniam 
spiritus  carnem  et  ossa  non  habet,  sicut  me  videtis 

20habere'.  Ecce,  quod  concedit  se  esse  carneum  et 
osseum  et  per  consequens  esse  corporeum  cum  sit 
animal  et  corpus.  Et  tamen  Joh.  4°  dicit,  quod  deus 
spiritus  est,  et  Joh.  10o,  quod  ipse  et  pater  unum 
sunt.    Concedit    se    esse    personam,    que    est  natura 

25  corporea  quia  secundum  naturam  humanam,  et 
spiritum  qui  non  potest  habere  carnem  vel  ossa, 
et  patet,  quod  Cristus  vel  taceret  vel  negaret  talem 
arguciam :  Cristus  carnem  et  ossa  habet,  et  ipse  est 
natura    divina,      ergo    natura    divina   habet   ossa   et 

30  carnem.   Unde  significanter  dicit,  quod  nullus  spiritus 


Example  of 
Christ. 


18.   Luc.  24,  39    Vulg.  'quia'  pro  'quoniam'.  22.  Jo. 

4,  24  '■Spiritus  est  Deus'.  23.  Jo.  10,  30  (Ego  et  pater 


unum  sumus  . 


6.  7.  aliis  compositis  oppositis  B. 
cedunt  A,  cum  pro  de  B  C  P  R. 
B  C  P  Pr.         21.  esse  om.  B  P  Pr. 


7.  privative  A  C.       13.  con- 
14.  sint  P.  18.  quod 

24.  sunt  pro  est  C. 


114  JOHANNIS  WICLIF.  cap.  vir. 

habet  carnem,  cum  verba  predicantur  formaliter,  et 
non  dicit,  quod   spiritus  est  non  habens   carnem   et 
ossa  secundum  incarnacionem  beatam. 
Man  senaibie        Quod  si  tercio   obicitur    ex  hoc.    quod   homo  in- 

and  insensible  ...  .  ..  ...  .  . 

is  not  twomen,- sensibilis    ditTert    ab    homme    sensibih,     sicut    homo  5 

as  God  begotten  .....  .  , . 

and  unbegotten  lntenor  ab   homine  exteriori,  ut  patet  ex  dictis.  et 

s  not  two  gods.  .      '  . 

per  consequens  ex  illo  mfertur  lpsos  esse  duos 
homines:  patet,  quod  non  est  color;  sunt  enim  duo, 
quia  due  nature  sed  idem  suppositum,  sicut  deus 
genitus  et  deus  ingenitus  sunt  duo  supposita,  et  10 
tamen  idem  deus,  sicut  deus  sensibilis  et  deus  in- 
sensibilis  sunt  duo7  quia  due  res,  et  tamen  sunt 
idem  deus.  Et  sic  diligens  loycus  nutritus  in  materia 
de  trinitate,  de  incarnatione  et  sic  de  Universalibus 
satis  tollet  argumenta  volantia  in  hac  materia;  eti5 
Decretaiquoted.  sic  patet  tercio;  quod  illa  decretalis  in  Clementinis 
de  summa  trinitate  et  fide  catholico  non  repugnat 
sed  consonat  sentencie  explanate.  Torro'  inquit 
ecclesia  "doctrinam  omnem  seu  oppositum  temere 
asserentem,  scilicet  vertentem  in  dubium,  quod  sub-  20 
stancia  anime  racionalis  seu  intellective  vere  ac  per 
se  non  sit  humani  corporis  forma,  velut  erroneam 
ac  fidei  catholice  inimicam  predicto  approbante  con- 
cilio  condempnamus,  diffinientes,  cum  cunctis  sit  nota 
fidei  sincera  veritas  et  precludatur  universis  erroribus  25 

17.  Decret.  Clemens  I.  1  (Clemenf.inconc.  Vienn.)  (Corp. 
iur.  can.  ed.  Friedberr/  Lipa,  1870,  1881  1T.  1182).  Porro 
docfrinam  omnem  (commvncm  BH'}  scii  i>ositionem  (praeposi- 
tioncm  B,  cxposifioncm  Cj  temcre  assertnUm  cuit  vertentem 
in   dvhivm  qnod  Decr.  —  hnmavi  corporis  non  sit  forma 

Dccr.  —  crroneam  ac  rerilati  fidci  catholieae  inimicam  pre- 
dicto  sacro  approt>an!e  concilio  ?  cprohamns  difjinicnics  vt 
cv.nctis  Decr.  —  siucerac  Dccr.  —  lleliipiia  concinvnt. 


2.  quod  om.  B.  4.  olucifitm'  A  V.  est  post  homo  add.  C. 
0.  exterior  —  intcriori  B  P  Pr.  11.  sicut  deus  om.  A.  14.  ista 
om.  A.  20.  vivluteiii  Pr.  21.  ititolli.-ct.i.iilis-jpro  intellective  A  in- 
tellecte  C  Pr,  intellecto  P.  et  pm  ac  utrnqve  foco  B  P  Pr. 
24    noticia  A 


CAP.  vii.  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  1  1 5 

aditus,  ne  subintraret  quod  quisquis  deinceps  asserere 
et  defendere  seu  tenere  pertinaciter  presumpserit, 
quod  anima  racionalis  seu  intellectiva  non  sit  forma 
corporis  humani  per  se  et  essencialiter,  tamquam 
fo)  5gbhereticus  sit  censendus.'  Hec  decretalis.  | 

Et  patet   eius   sentencia   ex   hoc,   quod   anima  in- The  inteiiectuai 

*  '      *■  andratiODal  soul 

tellectiva    et  racionalis,    que   est    suppositi    corporei    is  iaentified 
animacio,    est     per   ydemptificacionem    ypostaticam  immortai  spint, 

J  ,  and  will  be 

spiritus  immortalis,  et  animalitas  talis  est  per  se  et  united  with  the 

.  .  ..  .  body  in  tbe 

10  essencialiter    ac    univoce    cum    aliis    formis   humani    resurrection. 
corporis.     Hec   igitur  est   sentencia.     Et   sic  potest 
teneri  sentencia,  quam   Johannes  Paulo  Andree  in- 
terserit,  sensitiva,  inquam,  qua  sensimus  per  sensus 
corporeos  certum  est,  quod  corrumpitur  a  corrupto 

15  corpore.  Patet  eciam,  quod  idem  corpus  et  eadem 
anima  redibit  in  finali  resurreccione:  idem  quidem 
corpus,  cum  sit  personam  illam  esse  corpoream,  et 
eadem  anima,  cum  sit  personam  illam  corporaliter 
animari.     Et    patet     quod     anima     variata     materia 

20manebit  racione  suppositi  ydemptitatis  tam  idem  cor- 
pus  quam  eadem  anima. 

Unde    sieut    verbum    assumens    humanitatem    fit    as  ihe  word 

.         .  .  ,     .  became    created 

iorma    creata,    manens    absolute    necessano    deitas,    form,  so  the 

.       .  ,  .    .  *  spirit   or  person 

que  est    forma    mcreata,    sic  idem    spiritus  vel  per-  becomes  soui. 
25  sona     hominis    fit     per    ydemptitatem    ypostaticam 
anima,  que  est  formaliter  corruptibilis,  manens  per- 
petue  mens,  anima  vel  homo  vel  spiritus,  cum  secu- 
dum  hoc  non  potest  desinere. 

Considerandum  tamen  ulterius,  quod  aliter  verbum  Yet  thisparaiiei 

...  .  ..  ...  .    .  is  imperfect. 

30  divmum    est    anima,    et    aliter    llle    spintus  creatus.    The  created 

-T  .  .  ..  spirit  is  soul  by 

-Nam    ille    ex    aptitudine    naturah,    que  per  se  per-  naturai  fitnes.», 

i-  -i  •  •  •  ii  ii  and 

sonaliter  sibi  mest,    est  anima,    nec  habet  excellen- 


1.  abditis  anne  ne  A,  adintus  B,  additis  C  Pr.,  additus  P. 
8.  est  et  ypostaticam  om.  B  P  Pr.  9.  aliao.  A  talis  om.  A. 
et   om.   P.  10.  ac  om.  P,  hac  Pr.  26.  forma  corporalis. 

31.  32.  passionabiliter    P,   personaliter    ex    passionabiliter   corr. 
altera  m.  cod.  Fr. 

8* 


116  JOHANNIS  WICLIF.  oap.  vn. 

bas  no  higher  cius  esse,  quam    suppositum  speciei  humane  secun- 

belng.  It  cannot  ■11  •  -i  • 

of  useif  assume  dum  lllam  speciem,  nec  potest  sibi  assumere  corpus, 
cum  fuerit  separatus.    Sed    secus    est  de  verbo  dei, 
quod    est   natura   increata    et   per    consequens    non 
affecta  uniricorpori;  quamvis  enim  deitas  sit  persona,  5 
que  est  anima,  non  tamen  est  humanitas  vel  anima, 
sed    ad    corporis    disposicionem  creat  animam,  cum 
sit    supra    omne    genus    vel    speciem    creator    om- 
nium.    Et  tercio  habet  potestatem  ponendi  animam 
et  iterum  sumendi   eam,    uniendo   eam    corpori   per  10 
se  et  principaliter,    quando  placet,  ut  testatur  eadem 
veritas  Joh.   10.  'Potestatem',  inquit  'habeo  ponendi 
animam  meam  et  iterum  sumendi  eam'. 
The  paraiiei        Conveniunt  autem   in  hiis  tribus:   Primo   in   hoc, 

holds  in  three  .  ■,-,.-,'. 

points.        quod    ex    unione   vel   ydemptincacione,  quam   vocat  15 

I  In   both   cases   \  .  .  /•  l  •  •    • 

the  spirit  is    Auffustinus    mixturam,    nt    utrobique    spintus    ldem 

identified  with  °  7  . 

body,  boui  and  personahter  cum    corpore  et    anima,  et  cum  natura 

complete  nature.  .  .-,.•-,  . 

mtegra  ac  smguhs  earundem,    ut    patet    per  Augu- 

II  The  spirit  is  stinum  Om,  47  super  Joh.  4t0.  Secundo  in  hoc,  quod 

not  united  to  ,    . 

the  body  as    ille  creatus  spintus    non  compomt  cum  corpore  se-  20 

material,  but  as  . 

aiive.  cundum  esse  ems  pnmum,  sed  secundum  quod  est 
actus  primus  compositi,  que  est  animacio  corporalis: 
Unde,  sicut  verbum  non  potest  assumere  corpus 
humanum,  nisi  per  animam,  sic  nec  ille  spiritus 
nisi  secundum  animacionem  potest  corpori  ypostatice  25 
iii  As  the      copulari.     Et    tercio,    sicut     verbum    minoravit     se 

Word  is  made  .... 

inferior  by  his  ipsum,  sic  spiritus  mmoratur  quodammodo,  quando 

manhood,  so  .  .  . 

the  spirit      fit  corpus,  anima  et  natura  composita,  cum  tam  ani- 

by  its  union  ...,,.. 

with  the  bodiiymacio    quam   natura    corporea  sit   minor  illo  spintu 

nature.  .  .        . 

secundum  vitam,  et  secundum  ventatis  vocem  pater  30 
est    maior  Cristo,    cum    sit  omnimode   equalis  patri. 

12.  Jo.  10,  18.  16.   Cf.  supra  pag.  104  lin.    833. 

19.  Aug.  tract.   in    Ev.   Joannis    XLVII    9     (Migne    XXXV 
1837).  31.  Jo.  14,   28;  5,  18;   19. 


1.  esse  pro  speciei  P.  5.  vivi  B,  unius  P.  enim  oni.  B  C  P  Pr. 
11.uttestar.  16.  uterque  idem  A  B  C  P  Pr.  19.  4  super  om.  A. 
24.  potest  ante  nisi  P.  27.  spiritus  om.  A.  31.  post  Cristo 
add.  et  coi  respondenter  ipsa  veritas  est  maior  Cristo  C  P  Pr. 


CAP.  vii.  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  117 

Nec  tamen  est  maior  nec  minor  seipso,  cum  relativa 
reciproca  faciunt  relacionem  ad  idem  secundum 
idem.  Et  correspondenter  loquendum  est  de  creato 
spiritu.  Cum  enim  transcendencia  signant  personam 
5ac  essenciam  absolute,  patet  quod  sic  dicendo: 
'Pater  maior  me  est',  potest  subiectum  intelligi 
equivoce  indifferenter  pro  quacumque  illarum  trium 
incommunicancium  naturarum,  que  omnes  sunt  idem 
personaliter;  et  per  consequens   intelligendo   ipsum 

lOsecundum  corpus  vel  animam  foret  composicio  satis 
vera.  Nec  ex  hoc  sequitur,  quod  pater  sit  maior 
quam  Cristus  secundum  aliquam  naturam,  vel  quod 
Cristus  sit  seipso  maior.  Correspondenter  dicitur, 
quod    lioc    demonstrando    naturam    corpoream,  que 

16  est  persona  hominis,  est  minus  quam  iste  spiritus, 
vel  hic  homo  secundum  animam,  et  per  consequens 
iste  homo  est  maior  ista  natura,  licet  sit  eadem 
persona;  et  tamen  nihil  est  maius  vel  minus  seipso, 
vel  quam  ipsum  est  secundum  aliquid. 

20      Et    hinc    negari    potest,    quod    iste    homo    est   in    Aithough  the 
A      pede  suo  vel  in    quacunque  |  sui   parte  quantitativa   every  partV 
multiplicative  vel  indivisibiliter    situatus,    quia    tunc  cannotMbeVaid 

j  ,  -j  i     i      j  ,  that  the  man 

secundum  naturam,  secundum  quam  habet  partes  iS  in  any  0ne 
huiusmodi,  foret  taliter  situatus.  Unde  non  sequitur:part  °  imse 
25lste  deus  generat  istum  deum  et  uterque  est  idem 
deus,  ergo  aliud  generat  seipsum  vel  se  deum,  sicut 
non  sequitur,  iste  spiritus  est  ubique  per  istum 
sensibilem  hominem,  et  iste  spiritus  est  idem  homo 
sensibilis,  ergo  iste   homo   sensibilis   est  ubique  per 


6.  12.    Jo.    14,    28;  Cf   Wiclif,  De  benedicta    incar- 
nacione  ed.  Harris  pp.  4;  18;  41;   115;  206. 


5.  quod  om.  B  C  Pr.  dicto  C  diccio  P.  8.  incommunican- 
cium  et  naturarum  Pr.  18.  minus  om.  A.  19.  qui  (quoniam)  A. 
20.  hic  pro  iste  B  P  Pr.         21.  qualibet  B.  22.  sit  natus  P. 

quia   —    situatus   om.   A.  24.    sicut  post  unde  add.  B  Pr- 

26.  ergo  idem  aliud  A  P.         sic  B.         27.  ubique  —  est  om.  B. 


118  J0HANNI8  WICLIF.  oap.  Vii. 

seipsum.  Et  iuxta  hoe  notandum  esset,  quod  Cristus 
est  indivisibiliter  per  se  ipsum  et  ita  de  ceteris. 
The  immortai       Ex  istis  videtur  miclii  patescere,  quod  decretalis 

spirit  is  not  in  , 

itseif  the  form  non  sit  salvabilis  si  non  ad  sensum  expositum,  quia 

of  the  body,  ... 

since  it  may    certum  est,  quod  nle  creatus  et  lmmortahs  spintus  5 

txist  separately.  .    ..  „ 

non  est  per  se  et  essencialiter  forma  corpons,  cum 

sibi  contingentissima  unione  sit  forma  corporis.  Unde 

it  must       dem  quod  Johannes  Andree  dicit    sub    hiis    verbis, 

be  in  .      .   .  .  .  ... 

combination    similiter  sentencia  sancti  Thomae  non  videtur  michi 

with  animation  . 

to  be  the  form  satisfacere  dicens,  sicut  per  se  leve  ascendit,  tamen  10 

of  the  body.  n 

cum  hoc  potest  non   ascendere   servato  usu   et  ap- 

titudine    ad   ascensum,    sic    spiritus    per    se    actuat 

corpus,  licet  possit  a   corpore   separari    servata    in- 

So  Hghtness    clinacione    et    aptitudine    ut    informet.     Nam    valde 

alone  does  not  . 

make  a  thing   equivoce    per    se    ascendit    leve    et    actuat    formae  16 

ascend ;    motion  ... 

aiso  must  be  matenalis  suum  subieetum,  quia  per  primam  partem 
non  excluditur  per  accidens,  cum  preter  formam 
levis  requiritur  forma  motus  medians,  qua  ascendit, 
et  illa  mocio  distinguitur  a  quiditate  levis.  Ita  igitur 
preter  spiritum  oportet  ponere  animacionem  di-  20 
stinctam,  secundum  quam  subiectum  immediate  for- 
maliter  et  per  se  necessario  informetur,  et  talis  dis- 
posicio  est  anima;  non  autem  per  se  talis  spiritus 
immortalis.  Sicut  ergo  nullum  leve  movetur  im- 
mediate  formaliter  aut  essencialiter  levitate,  sic25 
nec  corpus  huiusmodi  formaliter  essencialiter  et 
spiritualiter  animatur,  nisi  spiritus  huiusmodi  ydempti- 


8.   Post    verba    inde    ab    'hiia    verbis'    aliquid    excidisse 
videtur. 


1.  negandum  B  P.  2.  et  om.  A  B  C  Pr.  6.  est  om.  BPr, 
6.  cum  —  corporis  om.  C.  7.  unio  A  8.  sub  om.  B  C  P  Pr. 
10.  Biifficere  P.  dicunt  B  C  P,  dicens  e  dicunt  ab  a.  m.  corr. 
in  Pr.  ascendit  vel  sic  tamen  C.         11.  descendere  pro  non 

ascendere    B  Pr,    non  om.    C.  visu    A,    nisu  B,    b|(|suPr. 

12.  persone  pro  per  se  A.  13.  separata   A.  14.  Non  C. 

16.  materiali  A.  19.    forma   pro  mocio  P.         19.  Ita  om.  C. 

22.  et  per  se  om.  P.         26.  forma  B  et  om.  B  C  P  Pr. 


CAP.  VII.  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  119 

ficatus  fuerit  disposicioni,  que  est  animacio,  ac  si 
forma  levis  ydemptiticata  fuerit  ascensui.  Nec  aliter 
foret  animacio  univoca,  ut  patet  alibi. 

Ideo  salvo  iudicio  meliori  sentencia  supradicta 
5  Augustini  glozat  longe  melius  decretalem. 

Ultimo  autem  obicitur  per  hoc;   quod  illa  animacio      objection: 

.  .  .  Then  either 

sit  accidens  vel,  si  sit  substancia  una  est  torma  sub-  ammation  is  an 

,  .    .  ..  ..  accident,  or 

stanciahs  aha  et  alia,  spiritus   autem  est  aliqua  alia   there  are  two 

.  .  .      n  natures  by 

natura    et    per    ldem    alia  anima:  ergo  homo  habet  which  man  ia 

.  .,  i  />  formally  man. 

10  duas  animas  et  duas  naturas,  quibus  est  homo  for-       Now  no 

i.  r*.      .<■■  •    i  •!  l  •r>  subject  can  be 

mahter.     oimihter    nichil    potest    ydemptihcan     suo  identmed  with 

.  .    .  . .  its  accident, 

accidenti:  ergo  spiritus  non  est  aha  animacio  nor  can  two 
corporalis  cum  per  idem  nullum  accidens  distin-  identicai. 
gueretur.  Similiter  nulle  nature  possunt  ydempti- 
15ficari,  ut  deitas  non  potest  esse  humanitas,  ergo 
natura  corporalis  non  potest  esse  natura  incorpo- 
ralis,  nec  videtur,  quod  possit  esse  spiritus  hominis 
sic  due  forme  vel  nature,  quia  sic  essent  due  anime. 

Ad  primum  dicitur,  quod  animacio,  licet  sit  acci-       Repiy: 

d.    .       .  .  ,  .^  .  ,  v        Animation    is   a 

ens    spiritm,    sicut    humanitas    est   accidens  verbo,  substantiai  f0rm 

est    tamen    forma    substancialis,    quia  quiditas  com-  reiation  to'  the 

positi;  et  sic  conceditur,    quod    est  una  forma  sub-   sParccident.an 

stancialis    et    anima;     et  quod    intelligitur,  quod  est 

spiritus  due  nature  vel  forme,  sed  unus  spiritus,  sicut 


5.   Cf.  pag.  103,  24  lin. 


1.  huiusmodi  post  fuerit  add.  P.      3.  fieret  B.     4.  Item  pvo 
ideo  A  predicta  B.         5.  decretale  B.  7.  est  B  C  Pr.  ut  pro 

vel  P.  8.  prius  alia  om.  Pr.  aliqua  om.  C  P.  10.  duas 
naturas  et  animas  P.  huiusmodi  pro  homo  A.  11.  Simi- 
liter  —  accidente  (sic)  bis  exh.  A.  13.  14.  illa  animacio  B. 
14.  distingwitur  B.  ille  nature  possent  A.  17.  potest  B  C  Pr. 
quia-anime  om.  A.  19.  animacio  quod  licet  Pr.  20.  sic  B  P 
Pr.  est  accidens  om.  A.  21.  et    tamen  pro  est  tamen  C. 

et  anima  ante  quia  add.  C,  et  P.  cf.  infra  quia  —  substancialis 
in  inferiori  margine  altera  m.  in  cod.  Pr  supplevit,  in  cod.  C 
prima    manus    in    fine    capiitis    repetiit.  22.    tunc   post  est 

add.  B,  ante  est  C.  22.  23.  substancialis  igitur  quod  C.  23.  ,et 
quid  igitur  A  P. 


120  JOHANNIS  WICLIF.  cap.  VII. 

verbum  est  triplices  nature  separabiles,  sic  homo 
est  tres  nature,  scilicet  spiritus  corpus  et  anima 
corporalis. 

CAP.  VII. 

objectiou:         Sed  contra  predicta  obicitur  primo,  quod  quarum- 

If  tbis  is  granted  t  .  .c  •        . .  .  1..  •i_«i« 

any         cumque  rerum  ydemptmcacio  sit  naturaliter  possibilis ; 

identification  t  i  .1  ..-,... 

is  possibie.     secundo,  quod  omnis  homo  sit  disparmm  specierum, 

et  tercio    quod    philosophicum    sit   ponere    eundem  1° 
intellectum    agentem    in    omni   homine.    Primum  sic 
deducitur:  plus  distancium  est  ydemptificaeio  magis 
mirabilis,  sed  mens  humana,    cum    sit    essencia    ab- 
soluta,    ut    angelus,    maxime    distat    ab    animacione, 
que   non    est   essencia    absoluta.     Ergo    posita  pos- 15 
sibilitate  |  ydemptificacionis    illorum,     sequitur    per  -  j  .„h 
locum    a   maiori   ydemptificacio    facilior  plus    con- 
veniencium. 
Answer:  Hic  dicitur,  quod    quadruplex   est  ydemptificacio 

Identification  is  '     *■  ,        .  .  ... 

of  four  Mnds.  sicut  quadrupliciter  aliquid  dicitur  esse  idem,  scilicet  20 

Things   may  be  x  •*■  *■  ' 

the  same      jn  genere,    in    specie,    in   numero    suppositali   et  in 

1  in  genus,  .  . 

sssencia  singulari.  Quod  autem  unum  suppositum 
fiat  idem  in  genere  cum  aliquo  eciam  sibi  con- 
trario,  nullus  philosophus,  eciam  rectilogus  contra- 
diceret,  ut  albedo,  nigredo  et  omnes  creature  eius-25 
dem  generis  sunt  idem  in  genere,  cum  idem  genus 
sit  quodlibet  earundem;  et  correspondenter  nullus 
in  species,  philosophus  debet  ambigere  ydemptitatem  specificam, 
cum  omnia  individua  eiusdem  speciei  sunt  quodam- 
modo  eadem,  et  sic  idem;  tercia  ydemptitas,  quandoSO 

1.  verbum  enim  est  C  P  Pr,  est  eciam  triplices  B.  2.  est 
om.  B  P.  verbaliter  A.  10.  quod  et  sit  in  textu  om.}  in  marg. 
altera  m.  add.  in  cod.  P,  quod  om.  Pr.  11.  omni  om.  B. 
19.  quadrupliciter  dicitur  B.  20.  aliquid  om.  A.  21.  genere 
specie  et  in  A,  genere  specie  numero  P,  numero  scilicet  supposi- 
tati  A  C,  specie  et  nuinero  P.  25.  ac  pro  ut  C.  27.  eorum 
B.  29.    indivisibilia    A.         29.  30.    quelibet    B  P,    qualibet 

(sic)  C,    quolibet  corr.  in  quodammodo  Pr. 


CAP.  vix.  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS  121 

diverse   nature    sunt    utraque    idem    suppositum   in3  in  subject;  as 

.  ...  ,  .       humanity  and 

numero,  ut  cumslibet  suppositi  m  genere  substancie  deity  are  both 

.  -  3  the  subject  of 

corporee  tam    subiectum  quam    lorma    sunt    eadem     tne  word. 
singularis  essencia  vel  persona,  quod  exemplificatum 
5  est  in  verbi  incarnacione,  ubi  tam  humanitas,  quam 
deitas  est  verbi  suppositum,  licet  ille  nature  essen- 
cialiter  sed  non  suppositaliter  distinguantur.  Quarta  4  in  mdividuai 
et  subtilissima  ydemptitas  est,  qua  tres  res  ydempti-  memo^y^reason 
ficantur  in  eadem  singulari  indivisibili   et  immortaliand  w'llmman* 

10  essencia,  ut  memoria,  racio  et  voluntas  sunt  tres 
res  in  humano  animo,  que  licet  realiter  distingwan- 
tur,  sunt  tamen  omnes  et  singula  earundem  eadem 
essencia;  et  tales  essencie,  ut  humanus  animus  et 
angelus,  dicuntur  create  ad  ymaginem  trinitatis,  cum 

15  deus  simplicissimus  et  immortalissimus  sit  simul 
terminus  in  suppositis,  licet  communis  essencia  sit 
simplicissima,  quia  est  pars  partis  integrantis  quan- 
titative  vel  qualitative  partis  componentis  quidi- 
tative  vel  subiective,  et  per    consequens    virtualiter 

20  componentis  presuppositive  vel  causative.  De 
ydemptitate  vero,  qua  accidencia  ydemptificantur 
in  subiecto  vel  alio  individuante  principio  patet  ex 
dictis,  quomodo  sit  dicendum. 

Istis  premissis,  dico,   quod   ydemptificacio  mentis  Therefore  the 

25  cum  animacione,  licet  sit   mirabilis,  est  tamen  natu- ^m^and  °f 
ralis  et  per  consequens  philosophice  noscenda.  Nec    Taturai^and 
exinde  sequitur  indifferenter  omnium  rerum  ydempti-  pnc00gn£^elly 
ficacio,    cum    solum    conveniencia    in  genere  ponunt 
fieri  idem.  Sed  accendendo   ad  propositum  materie, 

aodico  quod  spiritus  et  animacio  non  tante  distant 
sicut  assumitur,    cum   animacio   sit   essencialiter  ab- 


6.  divinitas  B.  7.  distingwuntur  A.  10.  et  om.  A.  14.  an- 
gelus  sunt  create  dicuntur  ad  P.  15.  simul  om.BCPPr.  16.  est  B. 
17.  quia  ex  quo  est  A,  expers  pro  est  pars  B  C  PPr.  18.  19.  qui 
ditative  A.  19.  partis  pro  per  consequens  B  C  P  Pr.  20.  pre- 
sumptive  B  P  Pr.  21.  qua  accidencia  bis  Pr.  22.  alio  om.  Pr. 
29.  sibi  pro  fieri  B.       30.  dico  quod  om.  B  C  P  Pr.       anima  P. 


122  JOHANNIS  WICLIF.  cap.  vn. 

They  are  the   soluta,  quia  quiditas  animati,  et  per  consequens  illa 

saine   person    of 

man.  natura  corporea,  que  est  nomo;  et  sic  mens  et  ani- 
macio  sunt  eadem  persona  hominis,  ut  sentenciat 
Augustinus.  Et  sic  conceditur,  si  aliqua  magis  con- 
veniunt,  tunc  proporcionabiliter  sunt  idem,  sed  mens  et  5 
accidencia  novem  generum  non  possunt  adeo  convenire. 
Note  that  some      Sed    notandum,    quod    aliqua    nomina    significant 

words  signify  .  m  .  m  . 

the  essentiai    essenciam  anime  humane  sine  connotacione  actuacionis 

soul  without  .  ,  . 

reiation  to  the  corpons,    ut    spiritus,    lntelhffencia,    mena    humana, 

body;  while  .r  '  .        f.  '  &  '  .  .     ..        ' 

others    connote  animus  et  similia,  aliqua  cum   connotatione   vivmca- 10 

the  living  body.  .  .  l  . 

Quotation  from  cionis    corporis,    ut  anima,    vita,   animacio   et    actus 

Augustine.  .  A  .  '  . 

corpons  cum  sibi  simihbus.  iLt  hino  vere  dicunt 
doctores,  quod  mens  vel  anima  vel  animus  distin- 
guuntur,  ut  Augustinus  in  epistula  40a  ad  Dardanum 
30  ita  scribit:  'Quer.o'  inquit,  'quomodo  accipies  15 
hominem  Cristum?  Non  utique,  sicut  quidam  heretici 
verbum  dei  et  carnem,  hoc  est  sine  anima  humana 
ut  verbum  esset  carni  pro  anima:  vel  secundo  ac- 
cipies  verbum  dei  et  carnem  et  animam,  sed  sine 
mente  humana,  ut  verbum  dei  esset  anima  pro  20 
mente    humana.     Non    utique    sic    accipis    hominem 

5.  15.  Aug.  ep.  CLXXXVII  ad  Dard.  II.  4.  (Migne 
XXXIII  833.)  Ubi  ego  quaero  vel  potius  agnosco  quemad- 
modum  accipias  hominem  Christum.  Non  utique  sicut  quidam 
haeretici,  Verhum  Dei  et  carnem,  hoc  est,  sine  anima  hu- 
tnana;  ut  Verbum  esset  carni  pro  anima;  vel  Verbum  Dei 
et  animam  et  carnem,  sed  sine  mente  humana;  ut  verbum  Dei 
esset  animae  pro  mente  humana.  Noji  utique  sic  accipis  homi- 
nem  Christum,  sed  sicut  superius  locutus  es,  ubi  aisti  Christum 
omnipotentem  ea  te  ratione  credulitatis  accipere,  ut  Deum 
non  crederes,  nisi  perfectum  etiam  hominem  credidisses.  Pro~ 
fecto  cum  dicis  hominem  perfectum,  totam  illic  naturam  huma- 
nam  vis  intelligi  etsqq. 


1.    essencia    ABC.  6.    cortvenire   —  humane    om.    P. 

7.  2°  A.  10.  et  alia  similia  B  P  Pr,  similia  alia   C.       11.  an 

viva?         12.  sibi  vere  similibus  P.  16.  quartum  pro  Cristum 

B.  18.  pro  carne  A  anima  et  carne  humana  A  ut  verbum 
dei  esset  pro  mente  humana  om.  rell.  C.  18.  19.  accipias  AP 
Pr.  21.  ita  P.       accepit  libri. 


CAP.  vji.  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS 


123 


Cristum,  sicut  superius  locutus  es,  ubi  Cristum  deum 
omnipotentem  crudelitatis  a  corpore,  f  ut  deum  non 
credens,  nisi  eciam  perfectum  hominem  credidisses, 
profecto,  cum  dicis  perfectum,  totam  illic  naturam 
5  humanam  vis  intelligere.  Non  est  autem  homo  per- 
fectus,  si  vel  anima  carni  vel  anime  ipsi  mens  hu- 
maoa  deficit.' 

Ex  istis  plane  patet  Augustinum  distingwere  inter     Au8ustine 

A  r  r  r>  o  distmgaisnes 

fol.  60  mentem  et  animam  ad  sensum  expositum.  Nec  obest  |  ^61!766",™^ 
10  secundum  racionem  ponere    distinccionem  cum  hoc  mind  tna  80Ul 

*  may  be  one. 

quod  mens  sit  anima,  quia  natura  divina  et  persona 
distingwuntur  racione  communicabilitatis  et  incom- 
municabilitatis,  et  tamen  omnis  natura  divina  est 
persona   et  econtra    sic    mens    vel  spiritus,  cum    sit 

15  communicabilis  homini,  distingwitur  ab  eodem. 
Et  in  dyalogo  ad  Felicianum  ita  loquitur  Au- 
gustinus  adversantem:  'Sic  ex  deo  et  homine  non 
imperfectus,  sed  in  diversa  proprietate  plenis- 
simus    natus    est    Cristus,    sicut    ex    anima    et    cor- 

20  pore  unusquisque  hominum  docetur  esse  perfectus. 
Nam  non  alius  homo  corpus,  alius  animus,  quamvis 
aliud  corpus,  aliud  animus.  Unusquisque  tamen 
atque  idem  homo  et  corpus  dicetur  et  animus. 
Rursum  non  idem  unum   atque  id   ipsum  corpus  et 

25  animus,  quia  ex  utroque  homo  perfectus  est.Non  enim 
hoc   aut    substancias    confundit   in  unitate    persone, 

16.  17.  Aug.  Dial.  contra  Felic.  11.  (Migne  XLIl  1166) 
perfecius.  Non  alius  Aug.  —  JJnus  tamen  Aug.  docetur  (Jin.  23) 
Aug.  Non  unum  Aug.  homo  factus  est  unus.  Aug. 


1.  est  libri,  ibi  A.  3.  non  pro  nisi  Pr.  6.  intellegere  B. 
Ubi  est  non  autem  A.  6.  si  om.  A.  8.  dicere  pro  distingwere  Pr. 
10.  si  secundum  racionem  sumitur  distinccio  animalis  suntdistincta 
quando  cum  hoc  mens  B,  si  secundum  racionem  sunt  distincta 
quin  cum  hoc  mens  C  P  Pr.  12.   et  incommunicabilitatis  om.  A. 

18.  imperfecto  B.  expro  in  A.  19.  20.  corpore  et  anima  B  P  Pr. 
dicetur  A.  21.  et  alius  B.  23.  atque  idem  om.  A.  24.  unum 
verbum  atque  A,  verbum  pro  unum  C,  atque  om.  B  C  P  Pr. 
26.    persone.    Si    autem    personas    A,   aut    per    substancias    Pr. 


124  JOHANNIS  WICLTF.  CAP.  VII. 

aut  personas  geminat  diversitate  substancie,  quando 
ex  hiis  quidem  liomo  noscitur  exstitisse.  Non  per- 
dunt  propria:  sed  quia  in  unum  atque  inseparabile 
convenerunt  ex  propriis,  videntur  communia  facta. 
Afficitur  in  corpore  mens  doloribus  corporis,  fatigatur  5 
corpus  cogitacionibus  mentis,  et  unum  tamen  horum 
proprium  est  corporis  et  alterum  mentis,  quod  autem 
uni  homini  accidit,  et  corporis  videtur  esse  commune 
et  mentis. 
Exposition  of       In   istia    dictis    et    dictis    superius    si    attendimus,  10 

the  paesage  #  t  r  -,  . 

from  Augustine:  assent  Augustmus,  quod  m  quohbet  perfecto  homme 

In  every  man  °  '    *  ■*•  *■ 

«•e  two  distinct  8Unt  due  nature,   scilicet  corpus  et  anima,  quorum 

natures,  which  '  x  '     x 

yet  are  one    utrumque  est  aliud  quam  reliquum,  et  tamen  utraque 

person;  x  x  *  '  x# 

natura  est  eadem  persona;  ideo  una  non  est  alia, 
sed  idem,  quod  reliqua.  Secundo  dicit,  quod,  licet  iste  16 
due  nature  confundant  substancias,  sic  videlicet, 
quod  in  homine  disparate  sunt  substancie,  non  tamen 
disparate  sunt  persone,  sed  utraque  eadem  persona. 
80  much  that  Tercio   dicit,   quod    ex   unitate    tam   disparium    na- 

what  affects  one  '      *  l 

nature  affects  turarum  in  eadem  persona  quidquid  ambabus  naturis  20 
communicabile  uni  acciderit,  pro  tempore  conexionis 
utrique  convenit,  licet  dispari  racione,  ut  mens  dolet 
compaciendo  corpori,  et  corpus  debilitatur  mentis 
doloribus,  que  reciproca  compassio  est.  Unde  ad 
interimendum  glosas,  que  volant  hodie  contra25 
verba  scripture  et  sentenciam  Augustini,   sepe  dicit, 


1.  Non  enim  haec  aut  substantiam  confundunt  —  geminant 
Aug.  —  quandoquidem  unus  ex  his  homo  Aug.  —  facta  com- 
munia  Aug.  —  corporis  alterum  Aug. 


2.  3.  perdit  Pr.       3.  inseparabili  libri       4.  conveniunt  B  P. 
4.  omnia  pro  communia    B  C  Pr.  6.  enim  pro  tamen  libi-i. 

7.  corpus  A.         alteri  pro  mentis  B  C  P,  mentis  om.  Pr.  inter 

ante  quod   add.  P  Pr,    unum    P,    hominum  A  Pr.  8.  et  ante 

corporis  om.  A.  8.  9.  corpori  .  .  .  menti  A.  10.  edoctis  pro 
et  dictis  A.  13.  uterque  B.  tamen  quod  utrumque  C  P  Pr. 
15.  que  BCPr.  16.  valet  B  C  P  Pr,  desperate  libri  hic  et  in- 
fra.       confundant  A.       21.  est  ante  uni  add.  A.       22.  dolens  A. 


CAP.  VII.  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  125 

quod  sit  simul  utraque  natura  idem  suppositum 
ut  Enchiridion  27°,  et  sepe  dicit  distinctive,  utOme44, 
ita  plane  'et  caro  Cristus  et  verbum  Cristus',  nec 
loquitur  synodochyce,  quia  quodlibet  concedit  esse 
5Cristum  pro  tempore  tridui,  quo  sunt  ab  invicem 
separata.  Et  indubie  tam  sanctus  et  subtilis  loycus, 
qui  tantum  cavet  de  mendacio  et  assercione  falsi, 
quod  omne  tale  dicit  peccatum  sapere,  non  relin- 
queret    ad    perpetuam     rei    memoriam    in    precipua 

lOmateria  fidei  capciosissimis  hereticis  verba  impossi- 
bilitatis  tam  in  ecclesia.  Non  enim  firmat,  sed  in- 
fringit  fidem  katholicam  fingere  impossibilia  propter 
denominacionem  vel  fidem  dilucidandam.  Ideo  ab- 
sit  a  nobis  ignaris,  quod  istam  maculam  imponamus 

15  sanctis  doctoribus. 

Et  si  queritur  racio  huius  sentencie,  ecce  eviden-     Man  has  a 
cia,  que  daret  cuilibet  catholico  plenam  fidem.  Omnis  °ther  animais; 

i*i-i  .  .i  .  .       .    he  has  also  an 

homo  habet  animam  corruptibilem  eiusdem  racionis  immortai  soui. 
cum  ceteris   animalibus;    et   cum    hoc  omnis  anima 

sohumana  est  substancia  perpetua,  non  potens  desinere: 
ergo  sentencia  supradicta  patet  consequenter  re- 
volventi;  nam  credo,  quod  non  poterit  sustineri,  quod 
cuiuslibet  hominis  sit  tantum  una  anima,  et  illa  sit 
formaliter    corruptibilis  et  cum  hoc  substancia,  que 

25  non  possit  desinere  nisi  ponendo  animal;  ideo 
ydemptificetur  igitur  anime,  et  secundum  quod 
corpus  animat  est  animacio  corporalis,  et  secundum 
quod  est  vita  illius  essencie  est  anima  immortalis. 
Assumptum  autem  argumenti  sic  ostenditur:  Omnis 


2.  Aug.  Enchir.    27  (Migne  XL  215)  Aug.  serm.  XLIV 
II,  III   (Migne  XXXVIII  259  sq). 


1.  quod  sit  om.  B.  2.  et  pro  ut  A.  2"  C.  disiuncte  B.  3.  dici 
post  plane  add.  B.  ut  pro  nec  A.  8.  tale  om.B.  8.  9.  dere- 
linqueret  B,  relinquent  Pr,  dei  pro  rei   A.  11.   Non  om.  P. 

24.  corporalis  P  Pr.  essencia  P  que.  om.  Pr.         26.  demptificetur 
28.  animal  Pr.  29.   Septinum  pro    Assumptum  B.        propor- 

cionari  secundum  A. 


126  JOHANNIS  WICLIF.  CAP.  vn. 

homo    est   natura    corporea,    cui    inest    animari    vel     A 

.  -i  .  fol.  60b 

vivere  secundum  proporcionalem  animacionem;  ergo 

omni  homini  inest  animacio,  qua  formaliter  animatur  | 

et  omnis  talis  animacio  est  anima  corporalis.    Ergo 

assumptum  probandum.  Et  minor  illius  argumenti  patet  5 

per    omnes    ponentes    formas    substanciales  et  acci- 

dentales,  quibus   subiectum   denominatur   formaliter. 

Non  est  enim  racio,  quare   non  est  possibile  agens 

agere,    nisi    sibi   insit    agencia    tamquam    forma,  ut 

esse  ignem  vel  igneitatem  et  ita  de  ceteris,  nisi  per  10 

locum  a  sufficienti  similitudine,  cum  non  sit  possibile 

naturam  corpoream  animari  vel  vivere  nisi  sibi  insit 

forma,  que  est  animacio  vel  vita,   qua  sic  animatur 

formaliter  vel  vivit.  Ymo  ponendo  unam  talem  formam 

substancialem  vel  accidentalem  ponende  sunt  plures,  15 

sicut  abstrahentes  in  ista  materia  aliqui  solent,  et  ultra 

non  restabit    fingere,    quin    animacio    huiusmodi    sit 

forma,  qua  natura   corporea    vivit  formaliter  et  per 

consequens,    quin    sit  forma    substancialis  et  anima; 

et  indubie    illius  nature  corporee    animacio,  cum  sit20 

idem    essencialiter    cum    illa    natura    et    dependens 

formaliter    ab    eadem,    est    corruptibilis    ad  corrup- 

cionem  essencialis  subiecti:  loquor  autem  de  essen- 

ciali  materia  nature  corporee  et  non  de  fundamentali 

et  adventicia;  et  patet  maior  principalis   argumenti.  25 

Yet  these  two       Et  ad  hoc  vadit  decretalis  cum  suis  exposicionibus 

souieviewedein  conformiter  racioni;  et  minor  includit  duas,  quarum 

reiations.      prima  est,  quod  cuiuslibet    hominis  tantum  una  est 

anima,    que    patet    ex    hoc,    quod    quolibet    homine 

signato    ipsum    animari    est    anima    sua;     nec  aliter  30 

esset  homo  univoce  animal  cum  bruto;  secunda  pars 

est,    quod    cuiuslibet    hominis    anima  est  substancia 


3.  quia  A.  4.  forma  pro  anima  B.  5.  et  om.  B.  0.  vel 
pro  tamquam,  10.  sive  pro  vel  A.  ubi  pro  nisi  B.  14.  Ideo 
B  Pr.         15.  plures  addidi.  17.   restat  A  P  Pr.  24.  natura 

m;iterie  A.         vel  essenciali  post  iunciamentali  add.  A.         '2fi.  de- 
cretalis   decretalis  (bifi).         27.  conformatis  B. 


oap.  vir.  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  127 

indivisibilis,  immortalis,  ut  angelus,  quod  patet  su- 
perius  suo  loco.  Restat  ergo,  quod  una  immortalis 
intelligencia  de  natura  angelica,  quam  vocat  Au- 
gustinus  mentem  vel  animam,  sit  facta  corporalis 
5  animacio,  que  tamen  secundum  racionem  superiorem 
sit  essencia  immortalis,  quia  aliter  non  possit  esse 
immediate  et  formaliter  actus  formalis  corporis  verbi. 
Deus  enim  coniungitur  cuicumque  corpori  faciens 
tamquam  principium  essencialiter  extrinsecum  ipsum 
10  esse,  et  tamen  nullum  corpus  potest  actuari  for- 
maliter  per  deum,  nec  animus  corpori  coniunctus, 
nisi    fuerit    eius    informacioni    ypostatice    copulatus. 

Relinquitur  ere:o  per  locum  a  sufficienti  divisione,      Mind  and 

1  P       *  i  -i  •    •       bodi,y  nature 

quod  mens  et  natura  corporea  sunt  eadem  nomims  aithoughdistinct 

.  .         j .      .  are  the  same 

15  persona,  licet  sunt  vere  mter  se  ex  opposito  distincte,  human  person. 
quia  nemo  ambiguit,    quin  aliud  sit  illam  personam 
esse  naturam  spiritualem  sicut  post  mortem,  et  aliud 
est  illam  esse  naturam  corpoream  et  mortalem;  ideo 
due  nature  incommunicantes  et  tercia  communicans, 

20  quarum  quelibet  personaliter  est  idem  homo.  Et  illam 
personam  vivere  est  eius  anima,  et  illam  vivere  secun- 
dum  naturam  corpoream  est  adhuc  anima  mortalis: 
sed  illam  secundum  mentem  vivere  est  eadem  anima 
naturaliter      immortalis,      cui      contingit     esse     ani- 

25  mam  corporalem,  unde  naturam  corporalem  illam 
vivere  est  anima  educta  de  potencia  materie; 
et  cum  personaliter  sit  illa  natura  corporalis  sive 
materialis,  cuius  animacio  sit  illa  anima,  non  quod 
sint  diverse  anime,    cum  sit  animacio  eiusdem  sup- 

2.  3.   Cf.  supra  pag.  102,  lin.  11. 


1.  patet  om.  B.      4.  carnalis       A.       6.  que  B.         posset  P. 
7.  in   mente  B  P  Pr.  corporis  om.  Pr.  8.  circum  quamque 

B,  circumque  P  Pr.  9.  intrinsecam  P.  12.  post  nisi  add. 

sumat  eius  informacionem  ypostatice  animalis  nisi  B.  15.  na- 
ture  pro  vere  B  C  P  Pr.  se  opposite  B,  ex  hoc  posito  (hoc  in 
ras)  Pr.  17.  esse  ovi.  A.       18.  est  om.  A.       corpoream  om.  A. 

24.  contingit  vel  om.  C  Pr.         25.  corporalem  om.  B.  26.  cum 

po.it  est  add.  B  C.  27.  persona  C  P  Pr.         29.  licut  A. 


128  TOHANNIS  WICLIP.  cap.  VII. 

positi.  Sed  est  dare  actum  secunde  nature  cor- 
poree  accidentaliter  precedentem  ab  animacione 
eiusdem  suppositi,  que  indubie  distingwitur  a  mente 
et  anima.  Sicut  ergo  verbum,  quod  est  spiritus  in- 
creatus,  est  spiritus  creatus,  quia  anima  Cristi,  licet  5 
vere  distingwatur:  sic  eadem  persona  hominis,  et 
per  consequens  idem  homo  est  natura  corporea  et 
spiritus  incorporalis.  Sed  difficultas  est  quibus  ter- 
minis,  de  quo  posterius. 
The  immortai       Sed    secunda    racio    fit    ad    idem.     Anima    cuius-  1C 

eoul   is    capable  .     , 

of  formai  union  cunque  hommis  est  immortahs,    ut  nunc  petitur,  et 

with  various  •     -!•/*•  •  ••  ... 

corporai  potest  mdifferenter  multis  essencns  corporahbus  co- 
pulari  formaliter;  ergo  est  idem  personaliter  cum 
subiecto.  Maior  declarabitur  post,  et  minorem  non 
negabit  philosophus  de  dei  potencia  absoluta.  Cum  15 
enim  essencia  corporalis  etessencia  spiritualis  sint  es- 
This  i8  possibie  sencialiter  separate,  sic  quod  una  separatur  a  reliqua,      a 

because  body  .  ,.-...  -T  fnl    fil" 

and  soui  exist  una  est  in  |  celo,  et  alia  hic  m  terra:  .Non  est  tanta101-  D1 

independently    .      .  .  .. 

of  each  other.  nabitudo  mter  eas,    quod    una    dependet   a  reliqua; 

nam  A  essencia  materialis  non  dependet  a  B  essencia20 
spirituali,  cum  existat  per  multa  milia  annorum 
ante  illam;  nec  B  dependet  essencialiter  ab  A,  cum 
post  separacionem  non  causatur  ab  A,  quia  non 
materialiter,  cum  tunc  non  informat  A  nec  efficien- 
ter  vel  finaliter,  cum  B  sit  natura  superior  et  A  25 
pure  passivum  principium.  Et  patet,  quod  si  non 
dependet  ab  eo  in  esse,  tunc  non  dependet  ab  eo 
in  fieri,  cum  deus  liberrime  creans  hunc  spiritum  in 
esse  in  quamcunque  proporcionalem  materiam  posset 


1.  actu   —   precedente  A,  secundum  B  C  P  Pr.       3.  qui  — 
distingwuntur    B  C  P  Pr.         5.   animus    B  C  P  Pr.  6.  disting- 

wantur     B  C  P  Pr.  8.     incorruptibilis     A  C.  10.     est 

quia  nisi  A.  '  Rai.io  secunda  obieccio   fit   P.  15.  enim 

om.   B.  16.    sunt    A.  18.      cum    una      sit     B. 

19.  alia  reliqua  (sic)  in  terra  hic  B.  20.  Non  est  —  reliqua 
om.  B.  22.  illa  P.  27.  in  esse  —  ab  eo  om.  P.  28.  in- 
fieri  bia  C.         2iJ.  in  esse  om.  B  C  P  Pr. 


GAP.  Vii.  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS.  129 

eum  inducere.  Nec  hoc  vertitur  in  dubium  apud  eos, 
qui  ponunt  accidencia  posse  creari  et  esse  sine 
aubiecto,  et  A  essencia  posset  annichilari  stante  B 
et  econtra;  multo  magis  igitur  notorie  sequitur  talium 
5  possibilitas  de  essenciis,  que  possunt  per  se  existere. 

Similiter  si  B  spiritus  in  tantum  afficitur  A  materie  Matter  is  united 

r  lo  spirit  only  as 

sibi    intrinsece,    hoc    foret    propter    ydemtitatem    in  'ts  instrument ; 

r       1  •>  God  can  employ 

disposicionibus      accidentibus      et,  ut     instrumenta- what  ™a"er  he 

r  _  will  for  this  end. 

liter     eius     operaciones     perficiant,     sed     quotlibet 

lomaterias  deus  amplius  potest  disponere  ad  idem, 
ergo  quotlibet  materiis  illum  spiritum  copulare. 
Existentibus  ergo  mille  embrionibus  eque  capacibus 
potest  deus  cuique  illorum  ad  placitum  copulare; 
et  per  consequens  non  est    essencialis  habitudo  que 

15  de  dei  potencia  non  potest  tolli.  Et  hec  materia 
est  evidens  ex  hoc,  quod  affeccio7  quam  spiritus 
habet  ad  deum,  qui  est  eius  causa  essencialis  et 
obiectum  maxime  allectum,  potest  tolli,  ergo  mul- 
to    magis  inclinacio  ad  actuandum    istam  tam  vilem 

20materiam.  Aliter  enim  probabiliter  dicendum  vel 
tenendum  esset,  quod  omnis  naturalis  inclinacio 
alicuius  essencie  ad  aliquid  extrinsecum  foret  essen- 
cialis.  Non  enim  absolute  sequitur  de  necessitate 
extremorum  existencia,  cum  apostolus  dissolvi  cupit 

25  et  esse  cum  Cristo,  et  anima  racionalis  quecumque 
per  indisposicionem  materie  naturaliter  separatur. 
Similiter  est,    cum   omnis  homo  resurget  in  finali  et        At  the 

'  _  resurrection 

ultimo  iudicio,    multi    predestinati   sunt  roborati  vel  boaies  wiii  not 

L  be  in  all  respects 

aliter  in  corpore    defuncti;    ergo    non  oportet,  quod  as  they  were  on 
25.  Phil.  1,  23. 


1.  eam  P.  7.  faceret  B.  8.  et  om.  B  C.  10.  potest 
dens  amplius  disponere  P  Pr.  11.  ad  quotlibet  C  P  Pr.  15.  non 
om.  B.  18.  obiectiva  P  Pr.  20.  21.  esset  probabiliter  tenendum 
quod  C,  dicendum  est  (pm.  tenendum)  A.  22.  alicuius  essencie 
om.  A.  24.  existencia  om.  C  P  Pr.  27.  est  om.   B  C  P  Pr. 

27.  in       finali  —  iudicio  om.  B,  et  ultimo  om.  C.       28.   collocati 
B,  collocati  roborati  Pr,  colobonati  C. 

9 


130  JOHANNIS  WICLTF.  cap. 

Since  God  may  resurgent  primo  cuin  eodem  eorpore,  quod  hic  t>es- 

alter  one  part  he  .  ,  . 

may  aiter  aii.  serunt,  et  pari  evidencia,    qua  deus  potest  innovare 
aliquam  partem  quantitativam,    potest  quamlibet,  et 
sic  totum;  si  enim  unam  partem  quantitativam  cor- 
poris  ut  cordis  vel  capitis,  secundum  se  totam  potests 
innovare,  et  per  idem  potest  illam  esse  tante  virtutis, 
ut  pars  tanta,  et   per   idem    innovata  parte  membri 
potest  iterum  aliam    innovare,    et    sic  totum,  et  per 
consequens  omnis    homo  potest  secundum  se  totum 
innovari  in  materia  manens  idem;  et  per  consequens  10 
spiritus    potest    multis    incommunicantibus     materiis 
copulari. 
since  the  samo      Confirinatur;  posito    quod  sor  nutriatur  puer  cum 

matter  may  mm  .      . 

beiong  to     materiis  essencialibus  hominis,    si  ponatur,  et  eciam 

different  bodies,  _  '  *  ' 

some  of  these  ex  hinc  deeidattotum  semen  procreando  multos  pueros  15 

will  receive  fcew        ,  x  r 

matter  in  the  fiHos    ex    femina    nutrita    conformiter;    et    quod    isti 

resurrection.  '  * 

filii  conformiter    educati    procreent  multos    filios  ad 
quotlibet    gradus    eiusdem  generis.     Et    patet,    cum 
eadem    materia    in    numero    non   potest  multiplicari 
corpori,    sequitur    quod    aliquis  istorum  de  possibili  20 
in    toto    novam    materiam     in    finali    resurreccione 
habebit,  et   per    consequens    hoc    est  deo  possibile. 
Ex  quo  sequitur,  quod  nulla  materia  est  de  essencia 
persone  hominis,  licet  cuiuscumque  nature  corporee, 
que  est  homo,    sicut    et  anima    de  potencia  materie  25 
educte  sit  essencialis  materia.     Non  enim  valet  hoc 
sophisma    de    essencia    illius  suppositi:  est  materia, 
sed  nulla  est  illa,  ut  patet  posterius  in  processu. 
Expianation  of      Tstis  suppositis  arguitur,    quod    quilibet  homo  est 

spiritual  ..  ,  ..  .      _  .  .  a 

movement,     spintus  immortaiis ;  I  et  suppono,  quod  abhmc  usque  .  ,  „<h 

which  is  effected     l  .  7  JI.  ^       .  ^         fol.  61b 

by  muitipii-     ad  Komam  sint  corpora  organica  sufficienter  disposita, 

cation.  .  '  .  °.  -i 

ut  cum  eis  copuletur   spintus  rauli;  et  pono,  quod, 


2.  potest  om.  B.  4  5.  corporis  ut  om.  B  P.  ut  om.  A. 
6.  et  om.  C  P  Pr.  esse  illa  A.  7.  innovata  quarti  parte  A. 
13.  in  post  sor.  add.  Pr  17.    procrent  P.       20.    sequitur  om. 

B  C  P  Pr.       25.  et  om.  B.       anima  educta  B.       27.  est  —  arguitur 
quofl    om.    Pr.         30.    abhuc    P,  ablioc    Pr.  32.  et  pro  ut  C. 


cap.  VII.  DE  COMPOSICIONE  HOMiNIS.  131 

omnibus  iliis  secundum  se  totas  quiescentibus  spiritus 
ille  copuletur  successive  versus  Romam,  quam  attin- 
git  in  fine  illius  hore  actuando  corpus  continue,  cui 
localiter  copulatur.  Tunc  arguitur  sic.  Impossibile 
5  est  personam  hominis  acquirere  situm  immobilem 
nisi  per  motum  localem  proprium  vel  multiplica- 
cionem.  Sed  persona  Pauli  acquireret  quotlibet  situs 
huiusmodi  versus  Romam,  ergo  altero  istorum  mo- 
dorum,  non  primo  modo,    cum    omne  corpus  Pauli 

10  manebit  per  totum  fixum  in  eodem  situ  continue. 
Maior  patet  eo,  quod  ad  situm  ut  per  se  materiam 
est  motus  localis:  Et  minor  patet  ex  supposicione 
et  casu.  Nam  cum  nulla  materia  sit  de  essencia 
hominis,  sequitur  ex  assumpto,  quod  Paulus  manebit 

15  continue  accelerans  versus  Romam;  et  cum  omnis 
motus  pertinens  quo  sic  movebitur  sit  et  erit  mul- 
tiplicacio,  sequitur,  quod  multiplicabitur  versus  Ro- 
mam,  et,  quod  solus  spiritus  sic  multiplicabitur, 
sequitur,  quod  Paulus  sit  spiritus  motus.   Non  enim 

2oiste  spiritus  potest  dici  mole  magnus,  quia  tunc 
haberet  per  situm  subiectum  primum  extensum,  cuius 
oppositum  supponitur.  Nec  valet  dicere,  quod  tam 
Paulus  quam  ille  spiritus  sic  movetur,  spiiitus  per 
se  et   Paulus    synodochice    secundum    partem,  quia 

25  totum  non  potest  denominari  accidentaliter,  nisi  quod 
potest  in  esse  sibi  secundum  quod  homo.  Sed  iuxta 
hanc  posicionem  repugnat  homini  multiplicari  cum 
per  se  sit  corpus,  ergo  anima  non  sufficit  ipsum 
denominare    esse    indivisibilem     quo    ad    molem,    et 

30  eciam,  ubicunque  est  ille  spiritus.  Patet  igitur,  quod 
totum  non  movetur  ad  mocionem  sue  partis  nisi 
pars  moveatur  specie  motus,  qua  totum  natum  est 
moveri.  Cum  igitur  Paulus  habet  per  totum  quietem 

3.  versus  finem  A.  5.  inmolem  —  motu  A.  6.  7.  multi- 
plicatam  C.  8.  huius  (om.  modi)  C.  P.  16.  et  sic  pro  sic 
et  erit  A.  18.  cum  pro  quod  B.  21.   primo    extensu    B. 

30.   eciam  om.  B  C  Pr.         31.  sue  om.  BCPPr. 

9* 


132  JOHANNIS  WICLIF.  cap.  vn. 

continuam,  sequitur,  quod  non  movetur  secundum 
partem,  sed  secundum  partem  quiescit;  sed  sicut 
per  totum  quiescit,  sic  per  totum  movetur  simul  si- 
tu  et  tempore,  quod  non  est  possibile  adversario, 
cum  tunc  posset  corpus  penetrare  per  quotlibetS 
corpora  et  esse  in  quantumlibet  parvo  situ  sine 
divisione  corporis,  ymo  continue  generari  et  cor- 
rumpi  et  manere  eadem  persona  hominis,  cum  de- 
nominacio  partis  redundat  in  denominacionem  totius 
ad  sensum  expositum,  sed  continue  generabitur  pars  10 
quantitativa  sui  ad  informacionem  anime,  ergo  con- 
tinue  generabitur  ille  homo.  Et  constat,  quod  con- 
tinue  manebit  idem  homo,  cum  continue  manebit 
eadem  anima  actuans  corpus  per  se  sibi  accidentale, 
quod  reliquit  secundum  modum  loquendi  scripture  15 
ut  pastor  thabernaculum  et  deferet  secum  continue 
actus  nutritorios.  Nec  oportet  solicitari  de  velocitate 
istius  motus  vel  proprietatibus  huiusmodi,  quia  in- 
venitur  purus  motus  interioris  hominis,  de  quo 
2°  Cor.  4°  'Licet  is,  qui  foris  est  homo  corrumpatur'.  20 
aii  substantiai       Tercio    patet,     quod    generatur    metaphisice    ista 

form  is  the  .  ,        ^  . 

essence  of  the  sentencia    ex    hoc,  quod  omnis    forma   substancialis 

thing,  and  so  the  .  ... 

thing  itseif.  substancie  est  eius  quiditas  ex  eodem,  quod  omnis 
forma  substancialis  substancie  est  eius  essencia,  sed 
generaliter  idem  est  essencia  et  res,  cuius  est  essencia;  25 
et  esse  eius  igitur  generaliter  idem  est  substancia 
et  eius  substancialis  forma  et  istam  racionem  univer- 
salem  sepe  persecutus  sum.  Unde  ex  ista  evidencia 
dicet  commentator  7°  metaphisice  4°;  et  sic  sophistice, 


20.  II  Cor.  4,  16.  30.  Averroes,  comm.  in  Arist.  Metaph. 
VII,  4  (JEd.  Ven.  VIII  81).  Et  forte  questio  Sophistarum 
est  ista:    quiditas   hominis    aul   est   eadem   cum   homine,   aut 


1.     secundum    pro     sequitur    quod  A.  15.    reiquit   C. 

19.  qua  P  Pr.  20.  foret  P  Pr.  ac  post  homo  add.  C  P  Pr, 

patet  generaliter  B  C  P  Pr.  23.   eadem  A,  quo  igitur  pro  sub- 

8tancia  C  Pr.  et  om.  A  'J9.  sopistice  B, 


CAP.  vii.  DE  COMPOSICIONE  HOMINIS  133 

inquit  commentator,  arguit  si,  idem,  quod  est  quiditas 
hominis  est,  homo,  sed  homo  habet  quiditatem,  igitur 
quiditas  habet  quiditatem  et  sic  in  infinitum.  Et 
solucio  est,  quomodo  quiditas  hominis  est  homo  uno 
5modo,  id  est  forma  hominis.  Unde  2°  Phisicorum 
dicit,  quod  genus  est  causa  formalis  rei,  quia,  ut 
dicit  8°  metaphisice  7°  animal  principaliter  dicitur 
de  forma;  et  idem  patet  4°  et  ultimo  eiusdem  8'1  e+ 
alibi  satis  sepe 


aliud;  si  aliud,  tunc  homo  non  habebit  quiditatem,  si  idem, 
tunc  quiditas  hominis  est  homo:  et  homo  habet  quiditatem: 
ergo  quiditas  habebit  quiditatem,  et  sic  in  infinitum.  1.  si 
om.    A.  est    om.    A.  7.    Averroes    comm.    in   Arist. 

Metaph.  VIII  4,  7  (Ed.  Ven.  VIII  102).  Et  intendebat, 
quod  hoc  nomen  animal  dicitur  principaliter  de  forma,  — 
9.  In  te  dne  confido.  |  Explicit  tractatus  de  composicione 
Hominis  Magistri  |  Johannis  Wycleph.  professoris  sacre  Theo- 
logie  Per.  |  Petrum  de  Czaslawia  Anno  dni  m°  CCCC0  XXX 
II"  immediate  |  ante  Circumcicionem  Dni  nri  XPL  Et  finitus 
est  Glattowie.  |  Salvum  fac  servum  tuum  domine,  haec 
novissima  verba  atramento  rubro  A.  Et  sic  est  finis  tractatus 
de  composicione  hominis  post  sepe  add.  B  P.  Deo  gracias. 
Amen.  Explicit  tractatus  de  composicione  hominis  Reverendi 
Magistri  Johannis  Wicleff.  Quod  quisque  sibi  serit  presentis 
tempore  vite  |  Hoc  sibi  messis  erit  dum  dicitur  ite  venite 
C.  Explicit  de  hominis  composicione  al.  man.  in  cod.  Pr. 


I.  GENERAL  INDEX. 


Aleum  v.  semina  arborum. 
Angwillus  v.  anulosum. 
Anima  v.  materia,  corpus,  nomen,  homo, 
ligamentum. 

—  humana  est  spiritus  creatus  3,  25. 

—  et  spiritus  dicuntur  equivoce  104,  22. 

—  est  indivisibilis  3,  25. 

—  indivisibilitas  probatur,  quod  vis  ima- 
ginativa  est  quasi  speculum  90,  1. 

—  est  accidens  45,   18. 

—  reccius  corpus    accidit   animae  46,  7. 

—  est  forma  exemplaris  46,  8. 

—  vegetativa  66,  2;  73,  6.  prius  quam 
sensitiva  82,  7  ss.  cf.  83,   10;  91,  19. 

—  sensitiva  66,  3. 

—  intellectiva  45,  16;  est  racionalis, 
est  spiritus  immortalis  115,  6. 

—  animam  nutritivam  in  epate,  intellec- 
tivam  in  cerebro.  desiferativam  in 
corde  dicit  Plato  77,  10. 

—  animalis  est  indivisibilis,  est  vita,  est 
tota  in  qualibet  eius  parte  76,  13. 

—  In  materia  anime  est  quidam  ordo 
parcium  88,  13;  que  sunt  communi- 
cantes  et  una  principalis  88,  22. 

—  non  est  separabilis  67.  20. 

—  etcorpus:  est  substancialis  disposicio, 
qua  dicitur  corpus  animatum  utrumque 
aliud  quam  reliquum  et  tamen  sunt 
eadem  persona;  disparatae;  quidquid 
accidit  comiminicabile  ambobus  124, 
11  ss.  anima  corporalis  et  immortalis 
125,  26    sq.  cf.  162,    29;  127,  20  sq. 


non  dependet  una  a  reliqua  128,  19; 
non    in    esse   neque    in  fiori  128,  27. 

—  carnis  in  sangwine  72,  13. 

—  quo  modo  est  corruptibilis  107,  18; 
cf.   106,   11. 

—  non  corrumpitur  divisis  atomis  94, 11; 
96,  13.  corrumpitur  materia  essenciali 
corrupta,  accidentali  servatur  98,  15. 

Animacio  v.  spiritus,  ydemptificacio. 

—  est  accidens  verbo,  forma  substancialis 
119,  19. 

Animacio  corporalis  125,  26;  127,  7. 

Animal  est  aliud  secundum  materiam, 
idem  secundum  formam  99,  19;  corre- 
spondenterde  homine  eiusque  membris 
99,  21,  100,  5. 

—  est  pars  animalis  ut  elementum  ele- 
menti,  homo  populi  92,  13;  cf.  92,  6. 

Animus  v.  mens. 

Anulosum  (v.  aves)  animalium  anulosorum 
partes  abscise  vivunt  sensibiliter,  ut 
patet  de  serpentibus  et  angwillis  77,  6. 

—  in  anuloso  est  dare  quotlibet  partes 
tam  communicantes  quam  incommuni- 
cantes  96,  6. 

Augmentacio  et  diminucio  corporis  41,  16. 

Arietes  v.  aves. 

Aves  et  Arietes  moventur  post  abscisionem 

capitum  66,  23. 
Bestia  puncta  ad  omnem  punctum  sentit 

puncturam  76,  6. 
Bruti  animalitas    cognoscit   omnia  sensi- 

bila  89,  14. 


136 


GENERAL  INDEX. 


Cepa  v.  semina  arborum. 

Cere  figura  est  essenciam  ceream  figurari 

55,  10. 
Coextensio  rerum  44,  27. 
Concursus    nature  corporee  et  spirituum 

in  capite   14,  2. 
Corpus   v.    anima,    homo,    nomen,    liga- 

mentum. 

—  eius   elementa  sunt  materia  et  forma 
6,  9. 

—  sumitur  tripliciter  36,  17. 

—  occisi  cruentat  in  presencia  occisoris 
70,  25;   71    1. 

—  mortua  sunt  viventibus  graviora  70,  27. 

—  viventibus  demersis   mortua   superna- 
tant  70,  28;  71,  18. 

—  vivum  et   mortuum  dicitur  dupliciter, 
participative  vel  per  se  73,  2. 

Corrupcio  v.  generacio. 
Cristus:  de  eo  diverse  hereses  pullularunt 
2,  7;  2,  9. 

—  semper    fuit    et    creatur    2  7,    27;    28, 
23;  29,  12. 

—  deus  et  homo  2,   1;  2,  5;   t5,  5. 

—  carneus  113,  20. 

—  spiritus  123,  24,  cf.  123, 1  (bis)  123,  19. 
Cristus:  anima  et  corpus  duae  res  sunt, 

sed  unus  Cristus    34,    7;    41,  8;    49, 
11  (bis)  85,  22;  23. 

—  vera  mors  et  resurreccio    69,  21;   cf. 
70,  2. 

—  Jesus  Cristus  11,  22. 

—  Cristus    Jesus    29,    12;    cf.    118,  12; 
13;   14;   109,  14;   109,  19. 

Deifici  v.  heroyci. 

Deitas  est  plene  trium  personarum  quelibet 

36,  7 ;  est  is,  qui  et  homo  assumptus 

36,  10. 

—  non  est  animal  corpus  vel  subslancia 
49,  6;  cf.  49,  18. 

Diminucio  v.  augmentacio. 
Diophanitas  v.  visus. 
Deus  solu8  simul  totum  est  86,  18. 
Dii  v.  eroyci. 


Differencia    triplex    inter    assumpcionem 

Verbi  et  hominis. 
Dominium  humanum  2;  20. 
Duracio  v.  tempus. 

Embrionis  mille  existentibus  deus  potest 
adplacitum  spiritum  copulare  129,   12. 

Esseneia  prima:  creavit  deus  duas  essen- 
cias,  corpoream  et  incorpoream  24,  4. 

Esus  sangwinis  prohibetur  72,  17. 

Extensio  generative  potencie  in  homine 
62,  7. 

Etrogenii  v.  homogenii. 

Eigura  80,  26;  quadrata  81,  16. 

—  earum  continencie  81,  24. 

Eorma  educitur  de  pentencia  materie 
quando  fit  subiecti  disposicio  101,  26. 

—  substancialis  substancie  est  eius  quidi- 
tas  132,  23. 

Generacio  vel  corrupcio  pure  formarum 
39,  10;  substancie  40,  20. 

Homo  perfectissimum  animal  sublunare 
et  perfectissimi  effectus  60,  21. 

—  omnis  fuit  in  principio  mundi  27, 
15;   28,  3;  24. 

—  materia  prima  23,  16. 

—  videtur  quod  est  tam  materia  prima 
quam  forma  corporeitatis  19,  3 

—  nomen  eius  sumitur  in  scriptura 
quadrupliciter:  pro  anima  15,  13;  pro 
corpore  16,  14;  pro  natura  integra 
17,  20;  pro  persona  que  est  quelibet 
istarum  trium   18,  3. 

—  significat  verbum  et  alium  hominem 
21,  20. 

—  eius  composicio :  materiae  preciositas 
1,  5;  est  clavis  ad  secreciores  arti- 
culos  fidei  1,  24;  praecedit  tractatum 
humani  dominii  2,  19. 

—  est  basis  istis  tribus  quae  sunt  anima, 
corpus  et  natura  integra  5,  25;  10, 
12;  11,  7  ss.;  31,  24  ss.;  33,  24  ss.; 
36,  6;  85,  10;  racione  anime  memoria, 
racio,  volunta3  11,  17. 


GENERAL  INDEX. 


137 


Homo  est  septem  11,  23;  19,2;  est  de- 
narius  12,   11. 

—  persona  absoluta  non  est  vita,  non 
animat  se  ipsum   111,  24. 

—  personam  capit  scriptura  spiritualem 
essenciam  et  incorporalem  essenciam 
25,  lOss.  Tercio  modo  intelligimus  eum 
secundum  disposiciones  substanciales. 
vel  accidentales  25.    15;    cf.   130,  30. 

—  corpus  mortuum  31,  7  ss. 

—  est  duo  copora  37,  4;  sed  communi- 
cant  in  eadem  essencia  44,  14;  45, 
11;  cf.  47,  24. 

—  interior  et  exterior:  si  sunt  unum  110. 
2;  14;  109,  6  ss.;  cf.  17,  9;  homo 
interior  intelligit,  amat  etc.  51,  19; 
exterior  est  quantus,  locatus  ctc.  51, 
24;  secundum  naturam  integram  am- 
bulat,  sentit  etc.  52,  2;  insensibilis 
differt  a  sensibili,  sicut  homo  interior 
ab  exteriori  111,  5. 

—  pars  quantitativa  eius  est  animal  im- 
perfectum  beatificabile  92,  30;  habet 
duplicem  habitudinem  accidentis  93, 
12  ss. 

—  est  multa  nedum  simul  sed  successive 
100,  12. 

—  multitudo  formarum  in  eo  53,  12; 
quot  formae  tot  animae  53,  18;  57, 19; 
ordo  formarum  65,  14. 

—  non  oportet  quod  resurget  in  finali 
iudicio  cum  eodem   corpore   129,  29. 

Homogenei  et  heterogenii  corporis  forma 

79,  27;  cf.  80. 
Humor  (v.  sangwis)  species  quatuor  hu- 

morum  42,  15;   72,  10. 
Incorruptibilitas  v.  indivisibilitas. 
Indivisibilitas :    ex  ind.  forme  non  sequi- 

tur   eius   incorruptibilitas   90,   29;    et 

econtra  91,  7. 
Influencia  celi  68,  22;  69,  2. 
Intellectus  humanus  creatus  est  inorizonte 

eternitatis  8,  110;  capit  noticiam  om- 

nium  virtutum  89,  13. 


Leve  nullum  movetur  immediate  levitate 

118,  24;  cf.  10;   18. 
Ligamentum  ligans  animam  cum  corpore 

non  requiritur  55,  13. 
Lignum  ponderosius  quam  lapillus  super- 

natat'72,  5. 
Linea  (v.  puncta)  52,   19. 
Materia    prima:    proprie    nichil    17,    13; 

cf.  40,  3;  40,  19;  40,  25;  43,  9;   eam 

eacellit  suprema  forma  sublunaris  7,  1 ; 

ea  ea  omnes  processimus  26,  8;  oportet 

posse    fluere    et    advenire    eidem   ho- 

mini  6,  27. 

—  eius  massam  totam  creavit  deus  7,  28. 

—  non  vocaturin  elementis  corpus  39,  20. 
Mens    distinguitur  inter   mentem   et   ani- 

mam  123,  8. 

—  et  natura  corporea  sunt  eadem  per- 
sona  127,  14. 

Miracula:  via  cognoscendi  miracula  70,23. 

Motivum  omne  est  divisibile  in  per  se 
movens  et  per  se  motum  42,  3 ;  spiritus 
motus  131,  19. 

Natura  corporea  est  vertibilis  nunc  iu 
ignem,  aquam  etc.  24,  12;  natura  in- 
corporea  potest  transmutari  secun- 
dum  virtutes  et  vitia  24,  18. 

Nomen  componitur  ex  sonoetcorpore95,l. 

—  ea  significant  essenciam  anime  humane 
sine  connotacione  actuacionis  corpo- 
ris  et  aliqua  cum  connotacione  cor- 
poris  122,  8. 

Numeri  80,  26;  81,   16. 

Obliquum  v.  rectum. 

Pedale     unum    non    potest    esse    magis 

pedale  50,  4. 
Pisces  v.  aves. 
Pisces  post  corda  extracta,  anulosa  etiam 

abscisa  noscuntur  vivere  66,  23 ;  25. 
Predestinati  multi  sunt  roborati  129,  28. 
Predicacio  formalis   et   secundum   essen- 

ciam  20,  3. 
Proporciones  80,  27;  81,  11. 
Philosophorum  errores  de  anima  32,  19. 


138 


GENERAL  INDEX. 


Puer  nutritur  materiis   essencialibus   ho- 

minis  130,  13. 
Puncta    duo    in    eodem    situ    non    sunt, 

proporcionaliter    de    lineis    et    super- 

ficiebus  49,  25. 
Quadrangulus  82,  12. 
Racio  elidendi  superbiam  26,  6. 
Rectum   et   obliquum   significant   eandem 

rem  secundum  disparem  habitudinem 

casuum  20,  10. 
Resixrreccio  finalis  130,  21. 
Sangwis   (v.  esus)   sangwis   et   ceteri  Im- 

mores  sunt  animati  73,  11. 
Sanitas  multiplicatur  per  totum  subiectum 

83,  22. 
Scola  communis  hodie  audiens  53,  20. 
Scripture   tam  verbis   quam   sensibus  in- 

tendo  tanquam  regule  3,  17. 
Semina  arborum  conservant   animam,  ut 

patet  de  cepis  et  aleo  66,  12. 
Serpens  v.  anulosa. 
Sesquialteram  81,  15. 
Sesquiterciam  81,  15. 
Signum  idem  eandem  personam  significare 

secundum  dispares  raciones  non  obest 

20,  6. 
Sor  99,  12  sq.;   130,  13;  cf.  Addenda. 
Spiritus  multiplicitur  sumitur  in  scriptura 

105,  20. 

—  est  anima  prima  7,  19. 

—  creatus  differt  ab  increato  8,  20; 
differt  a  materiali  essencia  12,  20  ss.; 
a  natura  integra  13,  6;  ab  attributis 
eius  13,  25. 

—  triplices   72,  10. 

—  increati  septuplicia  dona  72,  13. 

—  requirit  corpus  organicum  7,  14;  cor- 
pori  afficitur  7,  17. 


Spiritus  mediante  spiritu  naturali  in  epate, 
vitali  in  corde,  animali  in  capite  anima 
corpori  est  copulata  107,  11. 

Superficies  (v.  puncta)  52,  19. 

Tactus  non  sentit  natiiralem  complexio- 
nem  verbi  subiecti  89,  10. 

Tempus,  duracio  mundi  multiplicatur 
ubique  85,  15. 

—  presupponitparcialesduraciones  83,15. 
Terminus  v.  signum. 

Tetragonum  82,  2;  6. 

Treanguli  81,  17. 

Trigonum  82,  2;  5. 

Universalia  5,  24;  10,  19;  79,  22;  111,  10; 

114,   15. 
Verbum    et    humanitas    eadem    persona 

102,  28;  aliud  est  postquam  fuit  homo 

quam  fuit  85,   10. 

—  eius  incarnacio   103,  16. 

—  persona  manet  quapdo  est  homo  et 
quando  non  110,  18. 

—  assumit  humanitatem  115,  22;  tamen 
aliter  quam  spiritus  creatus  115,  30; 
conveniunt  autem  in  tribus  116,  14  ss. 

—  dicitur  assumere  sibi  corpus  9,  7;  est 
longe  liberior  quam  spiritus  creatus9,23. 

Vita  sumitur  nunc  pro  duracione  corporis 

viventis,   nunc   pro   actu  vitali  elicito 

55,  1  ss. 
Virtus    (cf.    visus,    tachis)    organis    alli- 

gata  89,  9. 
Vis  generativa  63,  1 ;  augmentativa  62,  21. 
Visus    non    sentit    diaphanitatem    cristal- 

leidis  89,  9. 
Ydemptificacio  quando  estpossibilisl20, 7  ; 

quadruplex  120,  19;  subtilissima  trium 

rerum    in    eadem    essencia    121,    8; 

mentis  cum  animacione  121,  25  ss. 


II.  INDEX  OF  NAMES. 


Abiaham  26,  25;  65,  12. 

Adam  26,  25;  27,  1;  27,  3;  32,  12. 

Alexander  3,  22;  107,  19. 

Algazee  3,  22. 

Alipius  78,  14. 

Andreas  115,  12. 

Anshelmus  4,  13;  86,  14. 

Aram  62,  13. 

Aristoteles  (Philosophus)  14,  2;  20,  23 
31,  17;  32,  13;  43,  12;  50,  10;  52,  8 
54,  3;  16;  55,  3;  7;  61,  4;  67,  6 
77,  10;  11  [77,  14] ;  81,  1 ;  22;  83,  7 
107,  5;   109,   1. 

Athanasius  1,   17;   17,  4. 

Augustinus  1,  18;  4,  13;  5,  16;  16,  11 
16,  17;  22,  16;  25,  24;  26,  22;  28,  1 
31,  6;  10;  32,  23;  34,  4;  35,  1;  69 
24;  76,  9;  14;  78,  6;  13;  83,  21 
89,  24;  94,  17;  21;  26;  101,  24 
109,  6;  110,  13;  116,  18;  119,  5 
122,  15;  123,  8;  9;  124,  12;  27 
127,  2. 


Averroes  55,  16;  69,  7;  97,  21;  101,  27; 

132,  29;  133,  1. 
Avincebron  24,  20. 
Avincenna  3,  22. 
Chanaan  62,  14. 
Egidius  43,   13. 
Gregorius  22,  16. 
Jeronimus  37,  25. 
Joannes  115,  12;  118,  8. 
Levi  26,  24. 
Loth  62,  13;  62,  19. 
Lucifer  95,  2;  8. 
Moyses  16,  7. 
Paulus   34,  8;  15;  16;  130,  32;    131,  7; 

14;   19;  23;  24;  33. 
Pechani  74,  14. 
Plato  77,   10;  18,  28. 
Roma  34,  8;  130,  31;   131,  2;  8;   15. 
Saray  62,  13. 
Thomas  43,  13;  74,  20. 
Urso  71,  8. 
Wilwarby  74,  14. 


III.  INDEX  OF  BIBLE-QUOTATIONS. 


Gen.  1,1 31 

I,  2 106 

I,  26 15 

XII,  5 62,  12;   105 

Lev.  XVII,  10 72 

XVH,   11 72 

Ps.  XV,  10 69 

XXXVIII,  7 16 

XLVIII,   13 15 

LXXVII,  39 106 

LXXIX,  39 10 

LXXXI,  6 73 

CIII,  4 106 

Eccl.  III,  19 107 

III,  21 106 

Matth.  II,  20 105 

XXVIII,  8 105 

Luc.  XXIV,  39 113 

I,  4 28,  9;  29 

I,  14 16 

IV,  24 106,  3;  113 

V,  18      116 

V,  19      116 

Jo.  X,  18 9 


4 

7 

15 

5 

17 

20 

18 

1 

24 

11 

5 

27 

10 

21 

18 

6 

15 

18 

16 

5 

22 

31 

31 

28 


Jo.  X,  30 113 

X,  34 73 

XIII,  37 10 

XIV,  28    ...    .      116,  31;   117 
XX,  22 106 

I.  Jo.  III,  16 10 

IV,  3 .    .  106 

Rom.  V,   14 26 

VII,   18 17 

Ephes.  IV,  23 15 

I.  Cor.  I,  25 110 

IV,  10 110 

XIV,  15 106 

XV,  22 28 

II.  Cor.  III,  17 106 

IV,  16  .        .    .      110,  5;   17 

XII,  2 110 

XII,  3 118 

XII,  10 110 

Phil.  I,  23 129 

Col.  II,  9 85 

III,  10 15 

I.  Thess.  V,  23      . 106 

Hebr.  VII,  9 26 


23 

27 

3 

6 

8 

6 

16 

25 

7 

23 

10 

10 

21 

16 

4 

10 

11 

17 

10 

25 

17 

18 

22 

24 


IV.  INDEX  OF  OTHER  QUOTATIONS. 


Alexander  Summa  Quaest.  LX  .  107 

Anselmus  de  incarnat.  verbi  6    .  4 

—  monolog  X    ........  96 

XXI 86 

Aristoteles  Cat.  IV,    16     ....  50 

—  V,   10 9.3 

—  VI  [VIII],  9 22 

—  De  soph.  el.  IV,  9      ....  20 

—  Eth.  Nic.  II,  7,  11      ....  54 

—  Nat.  ausc.  I,  8,  16      ....  43 

I,  9,  4 43 

II,  1 58 

II,  3 60 

II,  4* 8 

VII,  1—8 42 

—  De  gen.    et  corr.  I,  5      ...  99 
I,   17     .    . 39 

—  Metaph.  VI  [VII],  8,  7;  8     .  63 

VI,   10,  4 42 

VII,  5 42 

VII,  6 55 

VII,  8 39 

—  De  part.  animal.  1,1      ...  31 

—  De  anim.  gen.  II,  1  .  60,  27;  93 

—  De  anima  I,  2,  7 77 

I,  4,  12 14,  4;  52 

—  —  I,  4,  18 67 

—  —  II,   1 43 

II,   1,  4     .     54,  8;   54,   17;  55 

II,  3,  6 81 

II,  4,  13 61 


19 

14 

4 

14 

8 

17 

24 

23 

3 

l 

1 

25 

27 

10 

8 

12 

12 

14 

22 

19 

16 

23 

17 

21 

10 

7 

6 

13 

7 

22 

4 


Aristoteles  De  anima  III,   1    .    .    89,  15 

—  de  mundo  IV 107,  5 

Pseudo-Ar.  de  pomo 77,  14 

Averroes  in  Ar.  Met.  VI [,  4  .    .  132,  30 

—  VIII,  4,   7 133,  7 

—  IX,  4  [7] 69,  7 

—  Lib.  de  an.  I,  5 97,  21 

II,  31 82,  4 

Augustinus  De  immortalitate  ani- 

mae  I 110,  17 

Augustinus    De    ordine     animae 

XVII,  47 78,  14 

—  De  quantiiale  animae  V,  9  .    89,  24 

XII,  19 76,  9 

XXI,  62 78,  8 

XXX,  58 76,  16 

XXXII,  66  ss 95,  2 

—  De  civitate  Dei  XII,  2  ...     25,  24 
XIII,  24,  2 4,  21 

—  Conf.  X,  6,  9 110,  14 

—  De  morib.  eccl.  IV,  6    .    .    .     32,  23 

—  Enchiridion  XXVII     ....  125,  2 
LII 69,  23 

—  Epist.  I,  3,  ;; 89,  25 

CCV,  3 42,  5 

ad  Dard.  II,  4  ...    .     122,  518 

12 83,  21 

ad  Pasc.  II,   15      ....  105,  21 

—  Dialog  c.  Felic.  XI     .    .     123,  16  sq. 

XII 4,  13 

VI;  XII 104,  20 


142 


INDEX  OF  OTHER  QUOTATIONS. 


Augustinus  In  ev.  Io.  XLVII  10, 

11   sq.;  34,  4 116,  19 

—  De  Gen.  ad  Litt.  I,  2  sq.      .    31,  6 

VII,  14 80,  25 

XV,  29  sq 26,  22 

XV,  30 28,  1 

—  Hom.  54 16,   18 

—  Serm.  XLIV,  2;  3 125,  2 

CXXXVI,  3;  4 95,  2 

CLXXXVI,   1 110,  22 

—  ad  Volusian.  II,  8  .    .  .  103,  21 


Augustinus  ad  Volusian.  III,  9    ibid.  ss. 
III,  11 ibid.  ss. 

—  De  trinit.  XII,  7,  12  ...    .     16,  11 

Decret.  Clement.  I,  1 114,  17 

Hieronymus    ep.   ad   Paulam    et 

Eust.  IX 27,  26 

Incerli  auct.  locus 1,  7 

—  De  spiritu  et  anima  XIX  .    .     76,  14 

—  De  virt.  et  vitiis  I,  3     ...     77,  10 
Urso  Aphorismi  26 71,  8 


ADDENDA. 


To  99,  12.  Respecting  the  meaning  of  the  word  'Sor'  which 
I  could  find  neither  in  the  works  of  Wiclif  published  hitherto  nor 
in  any  compendia  accessible  to  me,  I  received  during  the  printing 
of  "de  composicione"  an  obliging  communication  from  the  Rev. 
P.  Heinrich  Denifle. 

He  explains  it  as  meaning  'Socrates'  and  believes  that  this 
name  is  applied  generically  in  the  scholastic  dialect  to  any  person 
whatever. 

This  explanation  is  confirmed  by  a  passage  I  have  found  in 
the  Codex  of  the  Archivo  de  la  corona  de  Aragon  at  Barcelona 
Ripoll  84  Fol.  21ra  'Tot  prepositiones  que  Sor  scit,  Plato  scit'  where 
it  is  hardly  possible  that  any  other  than  Socrates  can  be  brought 
into  connexion  with  Plato. 

As  this  singular  word  does  not  occur  in  the  works  of  Wiclif 
which  have  already  been  published,  I  insert  here  those  passages 
where  it  occurs  in  the  treatise  Quaestiones  logicae  et  philosophicae 
(the  whole  of  which  I  have  copied): 

1.  Corrolarium  secundum:  Non  oportet,  si  sor  semper  habet 
liberum  arbitrium,  quod  semper  habeat  rectitudinem  voluntatis.  Probatur, 
quia  stat  sortem  vel  aliam.  racionalem  creaturam  habere  liberum 
aibitrium  absente  rectitudine,  sicut  stat  aliquem  habere  visum,  quo  est 
visurus  montem  vel  solem,  absente  sole. 

Cod.  Prag.  V.  E.   14.,  Quest,  III.  (F.   186;l). 

2.  Ibid.    At   the    end    of  Quest.   IX nullus  (intellectus) 

potest  concipere,  nisi  sint  ydee  in  mente  divina,  que  ponuntur  relaciones 
ad  extra  ad  res  sive  essencias,  cum  necessario  tempus,  mundus,  locus, 
substancia  vel  accidens,  homo,  sor,  animalitas  sint  possibilia  a 
primo  ente  .  .  . 


144  ADDENDA. 

3.  Questio  X:  ' Utrum  prima  substancia  omnia  possibilia  intelligat 
et  diligat  infinite'  begins:  Arguitur  quod  non,  quia  tunc  intelligeret  et 
diligeret,  guod  sor  curat  (currat?)  et  guod  sor  non  curat  guod  est 
impossibile.  Patet  conseguencia,  cum  tam  sor  curat,  quam  sor  non 
curat,  sint  possibilia. 

4.  At  the  end  of  Questio  XI:  Quarto  seguitur,  guod  omnis 
anima  est  indivisibilis  guo  ad  molem,  et  tamen  est  indivisibile,  guia 
sor,  cum  idem  sit  et  anima  sortis,  sicut  idem  est  sor  et 
hominis  sortis. 

Lastly,  as  to  misprints.  The  reader  will  no  doubt  be  lenient 
towards  a  few  minor  oversights:  the  most  serious  that  I  have 
observed   are  the  following: 

Page  14,  fiist  line  of  note:  OQyt^i-a&ca. 
„       14,  last  line  of  note:  ipv%ij. 
„       24,  ninth  line  of  note:   K'S3n. 
„       27,  first  line  of  note:  Eustochium. 
„       61,  uuoiov. 


<|T  The  Society's  Issues  for  1886  and  1887  will  be  sent  only 
to  those  Members  who  have  paid  their  Subscriptions.  The 
Subscriptions  for  1887  became  due  on  Jan.  1,  and  should 
be  paid  at  once  to  the  Hon.  Sec,  J.  W.  STANDERWICK, 
Esq.,  GENERAL  POST  OFFICE,  LONDON,  E.C.  Cheques 
to  be  crost,  '  London  and  County  Bank.' 


SHte  tSBgclijf  ^Btkty. 

Fourth  Report  of  the  Executice  Committee,  for  1886. 
{August,  1887.) 

1.  TheSocieti/sBoohforl8S6.     Com-  [  4.  MTeedofinoreMoneyandEditors,f>A. 

phtion  of  the  Issuefor  1884.        |  5.    Thanks  to  Helpers,  p.  4. 

2.  The  Boohjor  1887  and  1888,  p.  2.    |  6.  Misoellaneous,  p.  5 


3.  Books preparing  in  Ediiors'  hauds. 
Manuscripts  copied,  p.  3. 


List  of  Officers  and  Publications,  p.  6. 
Hon.  Sec.'s  Cash  Account,  p.  7. 
List  of  other  Socicties,  p.  8. 


1.  Though  only  one  of  the  books  promist  for  1886,  namely, 
De  Bcnedicta  Incarnacione,  edited  by  the  Eev.  Edwin  Harris, 
M.A.,  was  issued.  during  that  year,  yet  the  other,  vol.  i.  of 
Wyclifs  Sermones,  edited  by  Prof.  J.  Loserth,  Ph.D.,  is  all 
printed,  and.  will  be  sent  to  Members  as  soon  as  the  sheets 
reach  England,  and  can  be  bound.  With  it,  will  go  out  Mr. 
Rudolf  J3eer's  edition  of  De  Composicione  Hominis,  which  is 
also  all  printed,  and  which  belongs  to  the  Society's  issue 
for  1884. 

The  De  Benedicta  Incarnatione  is  a  work  of  Wyclif  's  middle 
period  (about  1365),  purely  scholastic  in  form,  but  very 
characteristic,  shewing  that  Wyclif  was  striving  for  a 
theology  deeper  and  more  satisfying  than  the  distinctions 
and  definitions  of  the  schools  could  supply.  It  shews  too 
that  Wyclif  was  already  moving  towards  his  final  views 
on  the  Eucharist,  although  he  had  not  yet  consciously  broken 
with  the  doctrine  of  Transubstantiation. 

The  De  Composicione  is  one  of  Wyclif 's  early  works,  prob- 
ably  compiled  by  him  for  his  scholastic  lectures  at  Oxford. 
The  Sermons  belong  to  the  later  period  of  the  Reformer's 
life.  Though  some  of  them  may  have  been  compiled  earlier, 
so  early  indeed  as  dum  stetit  in  scholis,  yet  Prof.  Loserth 
shows  that  Wyclif  must  have  revised  them,  doubtless  for 
the  use  of  his  'Poor  Priests/  so  late  as  the  years  1381-82. 


2  §  2.  The  Societ/s  Boohfor  1887  and  1888. 

His  attacks  on  the  ruendicant  friars,  the  Pope,  and  the  abuses 
of  the  Romish  Church,  are  full  of  individuality  and  interest, 
while  his  outlines  of  what  a  true  Priest,  a  true  Bishop,  and 
a  true  Church  should  be,  show  that  his  reforms  were  con- 
structive  as  well  as  destructive. 

2.  For  1887,  Prof.  Loserth  has  in  type  part  of  the  second 
volume  of  WycliPs  Sermons,  and  hopes  he  may  be  able — 
with  Messrs.  Fromme's  and  Mr.  Matthew's  help — to  finish  it 
by  Christmas.  The  Committee  trust  that  Members  will  supply 
them  with  money  enough  to  enable  a  second  volume  to  be  issued 
for  the  year,  tho'  perhaps  not  in  it.  This  will  no  doubt  be  the 
De  Officio  Regis  (Book  VIII.  of  the  Summa  Theologiae),  edited 
by  Mr.  W.  A.  Pollard,  M.A.,  the  Editor  of  Wyclifs  Dialogus. 
Dr.  Reginald  L.  Poole  hopes  to  get  into  type  by  the  end 
of  1887  the  text  of  Wyclif 's  De  Dominio  Dicino,  and  go  to 
Vienna  to  collate  it  with  the  MSS.  early  in  1888.  He  is 
now  working  through  the  Treatise  of  which  the  first  four 
books  will  form  the  Appendix  to  his  volume,  the  De  Pauperie 
Salvatoris  of  Bichard  Fitz-Palph,  Archbishop  of  Armagh. 
This  has  never  yet  been  printed,  but  as  Dr.  Poole  has  found 
that  it  throws  great  light  on  the  genesis  of  Wyclif 's  special 
views  of  Dominion,  he  has  had  the  most  important  part  of 
it  copied  for  the  Society  from  a  Bodleian  manuscript,  and  is 
now  collating  it  with  a  manuscript  at  Merton  College.  If  Dr. 
Poole  can  finish  his  volume  in  1888,  it  and  the  Third  Part  of 
Wyclifs  Sermons  will  form  the  Society's  issue  for  1888. 

Mr.  P.  D.  Matthew  has  been  obliged  to  give  all  the  time 
that  he  can  spare  the  Society  to  writing  the  side-notes  to 
Prof.  Loserth's  volume  and  Mr.  Beer's.  He  has  more  than 
once  broken  down  in  the  attempt  to  work  at  his  own  editions 
of  Wyclif 's  Miscellaneous  Tracts  and  De  Mandatis,  so  that 
the  appearance  of  these  must  be  deferd  till  more  leisure  and 
stronger  health  come  to  him. 

Dr.  Buddensieg  has  done  about  a  quarter  of  his  edition  of 
the  De  Veritate,  but  having  accepted  a  call  to  the  Head 
Mastership  of  a  Public  High  School  in  Dresden,  his  new  duties 
will  compel  him  to  set  aside  his  Wyclif  work  f or  at  least  two  or 
three  years.  Besides  the  remaining  volumes  of  Sermons,  Prof. 
Loserth  has  kindly  undertaken  to  edit  Wyclif 's  De  Eucha- 
ristia  tractatus  major  (Shirley,  No.  18),  and  ho  has  also  copied, 
and  will  edit,  the  Opus  Evangelicum,  sive  Dc  Sermone  Domini 
in  Montc  (Shirley,  No.  42).   Dr.  Herzberg-Frankel,  M.  Patera, 


§  3.  Books  preparing  in  Editors'  hands.  3 

Mr.  Archer,  and  Mr.  Hessels,  are  proceeding  slowly  with  the 
treatises  they  have  respectively  in  hand.  Dr.  Auerbach  has 
thrown  up  the  work  he  had  undertaken  to  do  for  the  Society. 
3.  The  following  works  are  copied,  and  in  Editors'  hands, 
preparing  for  publication  : 

Summa  Theologiae. 

Book  I.     De  Mandatis  Divinis,  ed.  F.  D.  Matthew  (nearly  ready 

for  press). 

„  II.     De  Statu  Innocentiae.     Ditto. 

„     IV. -V.     De  Civili  Dominio,  ed.  R.  L.  Poole,  M.A.,  Ph.D. 
(Book  III.  has  been  issued.) 

„         VI.     De  Veritate  S.  Scripturae,  ed.  Dr.  R.  Buddensieg. 
(   „        VII.    De  Ecclesia,  has  been  issued.) 

„      VIII.     De  Officio  Regis,ed.  W.  A.  Pollard,  M.A.  (1887). 

,,         IX.    De  Potestate  Papae,  ed.  A.  Patera. 

,,  X.     De  Simonia,  ed.  Dr.  Herzberg-Frankel. 

„         XI.     De  Apostasia,  ed.  F.  D.  Matthew. 

„        XII.     De  Blasphemia,  ed.  T.  A.  Archer,  M.A. 
Sermons,  Parts  2,  3,  4,  ed.  Prof.  J.  Loserth,  Ph.D. 
Opus  Evangelicum,  sive  De  Sermone  Domini  in  Monte,  ed.  Prof. 

J.   LOSERTH,  Ph.D. 

Miscellaneous  Tracts,  ed.  F.  D.  Matthew  (43,  44,  Shirley)  ;  Expositio 
S.  Matth.  c.  xxiii.  xxiv.  ;  (54)  Contra  Magistrum  Outredum  de 
Ornesima ;  (55)  Contra  Willelmum  Vynham ;  (48)  De  Servitute 
civili  et  Dominio  seculari ;  (64)  De  Paupertate  Christi ;  (77)  De 
Ordine  Christiano. 

De  Dominio  Divino,  ed.  R.  L.  Poole,  M.A. 

De  Actibus  Animae,  ed.  J.  H.  Hessels,  M.A. 

De  Eucharistia  tractatus  major,  ed.  Prof.  J.  Loserth. 

Quaestiones  logicae  et  philosophicae  (from  the  unique  Prague  MS.) 
ed.  Rudolf  Beer. 

The  following  works  are  copied  only,  and  wait  for  editors. 
The  «opies  were  made  by  Dr.  Buddensieg  (except  Nos.  1,  and 
24),  and  he  kindly  places  them  at  the  Society's  disposal : 

(1)  Logica.  (58)   ad    argumenta    cujusdam 

(23)  De  Eucharistia  et  Poeniten-  emuli  veritatis. 

tia,  sive  De  Confessione.       (59)  ad  xliv  quaestiones. 

(24)  De  Prophetia.                           (60)   ad  decem  quaestiones. 
(39)  Sermo  Pulcher.  

(47)  De  Oratione  Dominica.  (61)  Epistolae  Octo. 

(48)  De  Salutatione  Angelica.        (92)  De  Praelatis  Contentionum. 

(94)  De  Graduationibus. 

Responsiones.  (95)  De  Gradibus  Cleri  Ecclesiae. 

(57)  ad  Radulfum  Strode. 

Mr.  J.  H.  Bullock  has  copied  part  of  the  Tractatus  de  Tempore, 
the  6th  Treatise  of  Book  I.  of  De  Ente,  sive  Summa  Intellectualium. 

Mr.  Rudolp  Beer  will  shortly  copy  De  Materia  et  Forma, 
Replicatio  de  Universalibus,  and  Differentia  inter  Peccatum 
Mortale  et  Veniale  (Shirley,  6,  9,  28). 


4  §4.  Need  of  tnore  Money  and  Editors. 

4.  The  Society  wants  more  money  and  more  Editors. 
Those  few  Members  who  have  complaind  of  the  small  issues 
of  the  Society,  forget  that  nearly  half  their  Subscriptions  has 
had  to  be  spent  in  copying  (including  Editors'  journeys  to 
examine  or  collate  MSS.).     The  figures  are  as  follows  : — 

£       s.  d.  £      s.  d. 

Copying,  etc 1882-3     295  16  0  Printing  and  Binding,  1883  22  15  6 

1884  195     0  0  1884  250     0  0 

1885  177  15  0  1885  198     2  2 

1886  103  12  6  1886  330     5  5 


£772     3     6  £801     3     1 

Reasonable  folk  will  see  at  once  that  with  this  great  outlay  on 
copying — an  outlay  without  which  the  Society  could  not  have 
moved  a  step — large  issues  of  books  have  been  impossible. 
Moreover,  Members  must  remember  that  over  £150  worth 
of  work  done  for  them  has  been  paid,  not  by  thera,  but  by  the 
Bishops'  Fund  (£100),  and  by  the  other  donations  to  the  Society 
which  have  amounted  to  £55  13s.  The  Committee  cannot  make 
bricks  without  straw.  The  Society's  issues  depend  solely  on 
the  amount  its  Members  subscribe ;  and  if  any  Member  com- 
plains  of  the  smallness  of  the  issues,  he  should  feel  bound  in 
conscience  to  accompany  his  complaint  with  a  £50  note  in 
order  that  his  grievance  may  be  remedied,  The  Society  has 
a  big  job  in  hand,  the  payment  of  England's  debt  to  its  great 
early  R,eformer's  memory,  the  printing  of  all  the  Latin 
works  he  has  left,  in  which  the  record  and  development  of 
his  ideas  are  to  be  traced.  Many  years  of  strenuous  effort 
are  needed  for  this  task,  both  on  the  part  of  Members  in 
general  and  the  Society's  Editors  in  particular.  Much  copying 
of  MSS.  has  still  to  be  done.  New  Editors  for  some  of 
the  Treatises  already  copied,  and  for  those  still  untoucht,  are 
wanted.  The  preparation  of  a  Wyclif  MS.  for  press  is  no 
easy  matter,  as  Dr.  Poole  explaind  in  the  Report  for  1884, 
and  often  takes  years  of  the  scanty  leisure  which  an  Editor 
can  spare  from  the  other  engrossing  work  of  his  life.  Mean- 
time  the  duty  of  subscribing  Members  is  clear  :  to  provide 
the  money  wanted  for  copying  and  printing  ;  to  pay  their 
own  Subscriptions  promptly,  and  canvass  all  their  friends 
and  acquaintances  for  more. 

5.  The  Executive  Comraittee  repeat  their  thanks  to  the 
Society^s   Editors,   Copiers,    and   Helpers,   and   specially  to 


§  5.   Thanks  to  Helpen.     §  6.  Miscellaneous.  5 

Messrs.  J.  Loserth,  F.  D.  Matthew,  R.  Beer,  E.  Harris,  and 
Mrs.  Linton  (once  Miss  Alice  Shirley).  TheSociety's  thanks 
are  also  due  to  the  Governing  Bodies  of  Trinity  College, 
Cambridge ;  Trinity  College,  Dublin  ;  Oriel  College,  Oxford; 
and  the  TJniversity  Libraries  of  Vienna  and  Prague,  for  loans 
of  MSS.  for  the  use  of  the  Society's  Editors. 

6.  The  Subscription  to  the  Society  is  One  Guinea  a  year, 
payable  on  every  First  of  January.  The  payment  of  five 
or  ten  years'  Subscriptions  in  advance  will  help  the  Society's 
work.  All  Subscriptions  and  Donations, — which  are  much 
desired, — should  bepaid  to  the  Hon.  Sec,  J.  "W.  Standerwick, 
Esq.,  General  Post  Office,  London,  E.C.,  and  Members  will 
save  both  him  and  themselves  trouble  by  sending  him  an 
Order  on  their  Bankers,  in  the  following  form,  to  pay  their 
subscriptions : — 

1886. 

To  Messrs. 


Till  further  order,  pay  to  the  London  and  County  Bank, 
for  The  "VVyclif  Society,  One  Guinea  now,  and  on  every 
following  First  of  January. 

(Signed)  _ 


6  Officers  and  Publications. 

THE   WYCLIF   SOCIETY. 

Patvon — His  Grace  the  Lord  Archbishop  of  Canterbury. 

President. — His  Grace  the  Lord  Archbishop  of  York. 

Vice-Presidents. — Most  Rev.  Lord  Plunket,  Archbishop  of  Dublin ;  His  Grace 
the  Duke  of  Devonshire,  K.G. ;  His  Grace  the  Duke  of  Buckingham  and  Chandos  ; 
Et.  Hon.  Viscount  Eversley ;  Eight  Rev.  Lord  Bishops  of  Bath  and  Wells, 
Carlisle,  Durham,  Liverpool,  London,  St.  Davids ;  Et.  Hon.  Lord  Ebury. 

Executive  Committee. — F.  J.  Furnivall,  3,  St.  George's  Square,  Primrose  Hill, 
London,  N.W.,  Director ;  Prof.  Montagu  Burrows,  9,  Norham  Gardens,  Oxford ; 
F.  D.  Matthew,  Quarryton,  Hayne  Eoad,  Beckenham,  Kent. 

Honorary  Secretary. — J.  W.  Standerwick,  General  Post  Office,  London,  E.C. 

Local  Honorary  Secretaries.  —  Ireland — The  Eev.  C.  H.  H.  Wright,  D.D., 
Cliftonville,  Belfast;  Scotland—The  Eev.  James  Kerr,  53,  Dixon  Avenue, 
Crosshill,  Glasgow ;  Wales  (North)  — Principal  Eeichel,  University  College  of 
North  Wales,  Bangor ;  Cheshire — Eev.  A.  MacKennal,  Highfield,  Bowdon, 
Cheshire  ;  Devomhire — Eev.  E.  Harris,  Wellswood  Park,  Torquay  ;  Gloucester — 
Thefiev.  J.J.  Mercier,  Kemerton,  Tewkesbury;  Lancashire— Jos.Thompson,  Esq., 
23,  Strutt  Street,  Manchester;  Middlesex  (West)—Th.e  Rev.  E.  Chester  Britton, 
Hermosa,  Ealing  ;  Norfdk — Eev.  0.  W.  Tancock,  Norwich  ;  Yorkshire  (East 
Riding)—The  Eev.  Horace  Newton,  Driffield;  Yorkshire  (West  Riding) — Eev. 
J.  N.  Worsfold,  Haddlesey,  Selby. 

Bankers. — The  London  and  County  Bank,  Aldersgate  Street,  London,  E.C. 


The  SocieU/s  Publications  for  1882  and  1883*  (£2  2s.)  are  :— 
1,  2.  "Wyclifs  Latin  Polemical  Works,  2  vols.  (with  Facsimile  of  MSS.)  edited 
by  Dr.  R.  Buddensieg. 

The  Societys  Publications  (£1  \s.)  for  1884  are  :  — 

3.  Wyclifs  De  Civili  Dominio,  Lib.  L,  edited  by  Dr.  Reginald  Lane  Poole. 

4.  Wyclif  s  De  Composicione  Hominis  (with  Facsimile  of  the  MS.),  edited  by 

Rudolf  Beer. 

The  Society 's  Publications  for  1885  (£1   \s.)  are:  — 

5.  Wyclifs  De  Ecclesia  (with  Facsimile  of  the  MS.),  editedbv  Prof.  Loserth, 

Ph.D. 

6.  Wyclif  s  Dialogus,  sive   Speculum  Ecclesia  Militanlis,   edited  by  W.  A. 

Pollard,  M.A. 

The  Societtfs  Publications for  1886  (£1   \s.)  are:  — 

7.  Wyclifs  De  Benedicta  Lncarnacione  (with  Facsimile  of  the  MS.),  edited 

by  the  Rev.  E.  Harris,  M.A. 

8.  Wyclifs  Sermones,  Part  L,  edited  by  Prof.  Loserth,  Ph.D. 

The  Society^s  Publications  for  1887  (£1  ls.)  toitt  be: — 

9.  Wyclif  s  De  Officio  Regis,  edited  by  W.  A.  Pollard,  M.A. 
10.  Wyclif  s  Sermones,  Part  II.,  edited  by  Prof.  Loserth,  Ph.D. 

*  The  very  heavy  outlay  for  copying  in  ihese  years, — £295,  see  p.  4, — made 
the  issue  of  more  volumcs  in  them  impossible. 


Treasurer' 's  Cash  Account  for  1886. 


H 

W 

i— i 

o 

o 

c^ 

m 

00 
00 

i — i 

Pq 

„ 

h- 1 

\M 

h-" 

W 

O 

W 

3 

w 
o 

M 

fi 

H 

HH 

o 
P3 


■  o      o  w  e  o  o  •* 


«o  tM      ^HNNKco 


«+-.0 


Ph 


.8  ■£ 


.V  Pj 


III 


S    •"*    O    fl 

'£>'-£  |  "3  "3  1 

O    Sh  ~is  -ih    15    o 

OPh       fflKO 


bo  o 

ri    C 


PhPQ 


fr 

O 

>,    „ 

o 

H 

PQ     - 

>H 

... 

m 

Ph 

,.•«0 

H 

«3 

^o 

Iz? 

t= 

co  O  «O 

H 

fc 

r_l 

2 
^ 

<1 
i-s 

t~  iO 

"+J   -M   rH 

< 

fcH 
cc 

H 

P 

O 

|2i 
< 

Ph 
Ph 

'    c^ 

o  <o 

Ci  X 


Ph 


00 

•£* 

,- 

bO^ 

0) 

lO   CN 

rC 

=-1-1   ^-'' 

- 

°     7) 

<a 

03    H 

o 

0   o 

Q--I-SL 


00  J-2  5 

rt  oo  3  M 
PQ»Oh-5 


*•+< 


«•  S ""'  "*  * 

5^  g  (M  -<H  tH 


Pr,><' 


o 

CJ       . 

U 

"q   fe 

~ 

<£< 

s 

(S 

s§ 

g 

DATE  DUE 

GAYLORD 

PRINTED  IN  U.S.A. 

BOSTON  COLLEGE 


3  9031   01415627  7 


O/lO 


BR 
75 
.W8 

v.3 


Wycliffe, 


Bapst  Library 

Boston  College 

Chestnut  Hill,  Mass.    02167